☄️ Украиналық үш ірі зауыт Ресей шабуылынан кейін жұмысын тоқтатты

Ресей шабуылдары Украинаның болат қорытатын ең ірі үш зауытын істен шығарды деп жазды Financial Times. Екеуі Metinvest компаниясына, ал біреуі ArcelorMittal компаниясына тиесілі. Шабуылдардан он жеті қызметкер қаза тапқан.

"Қазіргі кезде Украинада болат қорыту өнеркәсібі қалған жоқ <...> Олар зауыт туралы беске білетін; қайда соққы жасау керегін де жақсы білді", – деген Metinvest бас директоры кеңсесінің басшысы Александр Водовиц.

Компаниялардың деректері бойынша, елдегі болаттың 90 пайызы осы зауыттарды өндіріліп келген. Оларда жиынтығы 15 мың адам жұмыс істейтін.

✈️ Қазақстан мен АҚШ арасында тікелей әуе қатынасын ашудың қауіпсіздігі бағаланбақ

АҚШ-тың федералды авиация әкімшілігі (FAA) сарапшылары 21-25 қыркүйек аралығында Қазақстанда ұшу қауіпсіздігіне байланысты халықаралық бағалау (IASA) жүргізеді. Бұл аудит шарасы Қазақстан мен АҚШ арасында тікелей әуе қатынасын ашу жөніндегі жұмыстар аясында өткізіледі деп хабарлады Қазақстанның көлік министрлігінің Азаматтық авиация комитеті.

IASA аудиті барысында FAA сарапшылары Қазақстанның авиация саласындағы заңнамасы мен нормативтік заң актілеріне, сонымен бірге ұшу қауіпсіздігін бақылайтын мемлекеттік жүйенің қабілеті мен мүмкіндігіне баға береді.

"Бағалау ұшу қауіпсіздігін мемлекеттік қадағалау жүйесіне қатысты жүргізіледі және Қазақстан Республикасының авиация билігінің ICAO-ның қолданыстағы стандарттары мен ұсынылатын практикасына сәйкестігін анықтауға бағытталған" дейді Авиация комитеті.

IASA бағалауы аяқталғаннан кейін FAA қорытынды брифинг өткізеді, одан кейін жазбаша есеп ұсынады.

🇪🇺 Еуроодақ өкілі Ресейге жаңа санкциялар салынатынын жариялады

Еуропа одағының сыртқы саясат жөніндегі жоғарғы өкілі Кая Каллас Мәскеудің Украинада басып алған аумақтарда сайлау өткізгені үшін Ресейге қарсы санкциялар салынатынын жариялады.

Мәлімдемеде Еуроодақ заңсыз ұйымдастырылған бұл "сайлауларды" айыптайтыны айтылған. Калластың сөзінше, бұл әрекетімен "Ресей БҰҰ жарғысына қоса халықаралық құқықты, сондай-ақ Украинаның тәуелсіздігін, егемендігін және аумағының тұтастығын тағы да өрескел бұзған".

"Украинаның уақытша басып алынған аумақтарында осы жалған сайлауларды ұйымдастыруға немесе кандидаттарды ұсынуға қатысқан, сондай-ақ Ресейде еркін және әділ сайлау өткізу мүмкіндігін бұзуға жауапты тұлғаларға санкция салынады", – деген Каллас.

Ресейде 18-20 қыркүйек аралығында Мемлекеттік дума депутаттарын сайлауға дауыс беру өтті. Орталық сайлау комиссиясының алдын ала бағалауы бойынша, биліктегі "Единая Россия" партиясы Мемлекеттік думадағы 450 орынның 355-ін иеленіп, конституциялық көпшілік дауысқа ие болмақ. Бұған дейін "Единая Россия" партиясы ешқашан мұншама көп орын алып көрмеген.

Каллас бұл жолғы сайлау "Ресейде демократияның азып-тозуы жалғасып және тереңдеп бара жатқанын" көрсеткенін және соғысқа қарсы бағдарламасы бар "Яблоко" партиясының сайлаудан шеттетілуі "ресейлік сайлаушылардың таңдауын одан сайын шектегенін" атап айтқан.

🛰"Ресейлік Starlink". "Рассвет-3" спутниктері Украинадағы соғысқа қалай әсер етпек?

Украинадағы соғыста америкалық кәсіпкер Илон Масктің Starlink жобасы елеулі рөл атқарды. Төменгі орбитада ұшқан бұл спутниктер шоғыры әлемнің кез келген жеріне жылдам интернетті жеткізе алады. Енді Ресей Starlink-ке балама болады деген өз спутниктерін ұшырып жатыр. Олар майдандағы жағдайға әсер ете ала ма? Азаттықтан оқыңыз

📍 Зеленский мен АҚШ Орталық барлау басқармасының басшысы Ирландиядан кездескен — Reuters

Украина президенті Владимир Зеленский мен ЦРУ директоры Джон Рэтклифф Ирландиядағы Шеннон әуежайында кездескен деп жазды Reuters кездесу жайлы хабардар, аты-жөні аталмаған екі дереккөзге сүйеніп. Украина билігі де, ЦРУ да кездесу туралы ресми түрде хабарлаған жоқ.

Бір дереккөздің сөзінше, Зеленский мен Рэтклифф ұшақтары Шеннон әуежайында жанармай құйып жатқан кезде сөйлескен. Reuters сөйлескен екінші дереккөз кездесу 21 қыркүйекте өткенін айтқан.

Зеленский дүйсенбіде БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиясына қатысу үшін Нью-Йоркке ұшып бара жатқанда, ал Рэтклифф Египеттен қайтар жолда Ирландия әуежайына аялдаған. Зеленский сейсенбі күні Нью-Йоркте АҚШ президенті Дональд Трамппен кездеспек.

Екі дереккөз де әңгіменің егжей-тегжейін жариялаудан бас тартты. Азаттық радиосында ондай кездесу өткенін немесе егжей-тегжейін растайтын деректер жоқ.

Рэтклифф тамыз айының аяғында күтпеген жерден Мәскеуге сапармен барған еді. Оның Ресей астанасында өткізген келіссөздерінің егжей-тегжейі жайлы хабар жарияланған жоқ. Ол сапар туралы пікір білдіргендер ЦРУ-дың бұрынғы директоры Уильям Бернс Ресей Украинаға басып кірерден бірнеше ай бұрын Мәскеуге ұшып барғанын еске салған.

🌟 Украинада соғыс басталғалы бері кемінде 259 мың ресейлік сарбаз қаза тапқан

Ресей Украинаға кең көлемді басқыншылық соғысын бастаған 2022 жылғы 24 ақпаннан бері кемінде 258 989 ресейлік әскери қызметкер майданда қаза тапқан. Олардың есебін BBC-дің Орыс қызметі мен "Медиазона" басылымы журналистері еріктілермен бірлесіп жүргізген.

Қаза тапқандардың 7700-ге жуығы Ресей армиясы мен басқа да күштік құрылымдардың офицерлері. Бұл есепке тек ашық дереккөздерден анықталған адамдар кіреді. Ал соғыс құрбандарының нақты саны бұдан әлдеқайда көп болуы мүмкін.

BBC мен "Медиазона" бұған қоса қаза тапқандардың ашық дерекқорын жариялады. Онда ол адамдардың аты-жөні, әскерге шақырылған жері, әскери атағы және әрбірінің қаза тапқан күні мен орны көрсетілген.

Биыл 21 қыркүйекте Ресей президенті Владимир Путин Украинадағы соғысқа ер адамдарды "ішінара" мобилизация жасау туралы жариялағанына төрт жыл толды. Қазіргі уақытта әскерге шақыру жүргізілмесе де, іс жүзінде мобилизация жалғасып жатыр: президент оны тоқтату туралы жарлық шығарған жоқ.

🛢 Трамп: Ресей соғыс кесірінен дизель отынын бақылаудан айырылды

АҚШ президенті Дональд Трамп Украинадағы соғысты тоқтатуға тағы да шақырып, оны күллі әлемге кесірін тигізіп жатқан "масқара" деп атады. Ол TruthSocial әлеуметтік медиа платформасындағы жазбасында әлемдік нарықта дизель отыны тапшы екенін айтып, оны Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына Украина жасаған шабуылдармен тікелей байланыстырған.

Трамптың жазуынша, Ресей Украинаға қарсы бастаған соғысының салдарынан "өкінішке қарай, дизель отынын өндіруді бақылаудан айырылған". Ол бұған қоса Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарының көбінің "күлі көкке ұшқанын" және уақытша болса да істен шыққанын атап өткен. "Украинадағы бұл қисынсыз және шексіз соғыс аяқталуы керек" деді АҚШ президенті. Ол соғыстан күллі әлем зардап шегіп отырғанын, ай сайын "25 000 адамның, көбіне сарбаздардың" қаза тауып жатқанын айтты. "Қандай масқара!" – деп жазды Трамп постында.

Бұған дейін Трамп АҚШ-та бағасы рекордтық деңгейге көтерілген дизель отыны мәселесін қозғаған. Трамп бағаның өсуін Украинадағы соғыспен байланыстырып, Киевті Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына шабуыл жасаудан бас тартуға шақырған.

Украина президенті Владимир Зеленский Трамптың "Ресейдің Украинаға қарсы және ақылға қонымсыз соғысы аяқталуы керек" деген пікірімен келісті.

"Ресей Украинаның энергетикасын, маңызды инфрақұрылымын және азық-түлік экспортын нысана қылуды тоқтатуы керек, сонда Украина тарапынан да шиеленісті азайтуға бағытталған тиісті қадамдар жасалады", – деген Зеленский. Ол сонымен қатар "тек бір тарап зардап шегетін" жағдай болмайтынын, олай болатын болса, "агрессор да зардап шегетінін" атап айтқан.

⛽️ Тәжікстан мен Қытай жаңа газ құбыры желісін салуды талқылады

Тәжікстанның энергетика және су ресурстары министрі Далер Жума Trans-Tajik Gas Pipeline Company тәжік-қытай компаниясы басшылығымен Орталық Азия-Қытай газ құбырының төртінші желісінің құрылысын салуды талқылаған деп хабарлады Тәжікстанның "Ховар" мемлекеттік ақпарат агенттігі.

Кездесуде Түрікменстан газын Өзбекстан, Тәжікстан мен Қырғызстан аумағы арқылы Қытайға жеткізуге арналған D желісі жайлы сөз болған. Жалпы ұзындығы 966 шақырымға тең құбыр желісінің 391 шақырым болатын бөлігі Тәжікстан арқылы өтеді. Жоспар бойынша, оның қуаты жылына 25 миллиардтан 30 миллиард текше метрге дейін газ тасымалдауға мүмкіндік береді.

Тәжікстанның энергетика министрлігінің мәліметі бойынша, жобаға 3 миллиард доллардан астам қытай инвестициясы салынып, 3000-нан астам тұрақты жұмыс орны ашылады деп белгіленген.

Қазіргі уақытта түркімен газы Қытайға Өзбекстан мен Қазақстан арқылы өтетін үш бірдей – А, В және С – құбыр желілерімен жеткізіліп отыр. Олардың жалпы қуаты жылына 55 миллиард текше метрге тең. Ал D желісі іске қосылғаннан кейін бүкіл жүйенің қуаты шамамен 85 миллиард текше метрге дейін артпақ.

⛽️ Өзбекстандағы биржада пропан бағасы екі күнде шамамен 65 пайыз өсті

Өзбекстан республикалық тауар-шикізат биржасында пропан бағасы екі күн ішінде шамамен 65 пайыз өсіп, бір тонна газдың бағасы 12,2 миллион сумға (шамамен 1030 доллар) жеткен.

16 қыркүйекте пропанның бір тоннасы 7,4 миллион сум (625 долларға жуық) тұрса, 18 қыркүйекке қарай баға 12,2 миллион сумға (шамамен 1030 доллар) дейін көтерілген. Осы уақыт аралығында сатылған газ көлемі 666 тоннадан 1114 тоннаға дейін, яғни 67 пайыз өскен.

Бұрын биржадағы сауда сессиялары кезіндегі баға өсіміне 10 пайыздық шектеу болған еді. Ол шектеу 17 қыркүйектен бастап алынып тасталды. Осыдан кейін биржада газ бағасы күрт өскен.

10 пайыздық шектеу алынып тасталғанға дейін іс жүзінде газдың тоннасы ең көп дегенде шамамен 697 доллардан сатылып келген.

✍️ Ұлтаралық араздық қоздыру айыбы тағылған қырғыз блогері Айтілек Орозбековті сот ақтады

Бішкектің Свердлов аудандық соты ұлтаралық араздық қоздырған деген айып тағылған блогер Айтілек Орозбековтің қылмыстық ісін қарап, оны бес айыптау эпизодының барлығы бойынша ақтады.

"Бүгін мені толық ақтады. Бізде әділ және бейтарап судьялар бар екен", – деп мәлімдеді Орозбеков 22 қыркүйекте.

Оның адвокатының айтуынша, қайтадан өткізілген лингвистикалық комиссия сараптамасы блогердің жазбаларында заңсыз әрекеттерге шақыру мен ұлтаралық араздық қоздырудың ешқандай белгісін таппаған. Сот сәуір айында алдыңғы лингвистердің қорытындылары бір-біріне қайшы келеді деп тауып, қайта сараптама тағайындаған еді.

Қылмыстық істегі негізгі эпизодтардың бірі "Куликовский" кондитерлік дүкендер желісіне байланысты болды. 2025 жылы Орозбеков жариялаған бейнежазбада мекемелердің бірінде тұтынушыға қырғыз тілінде қызмет көрсетуден бас тартқанын айтқан. Кейінірек блогер компания операторынан өзімен қырғыз тілінде сөйлесуді талап еткен және өзінің әлеуметтік желідегі парағына жазылған жұртты мемлекеттік тілге құрмет танытпағаны үшін сауда желісі мекемелеріне бармауға үндеген.

Бейнежазбалар жарияланғаннан кейін билік Орозбековтің үстінен араздық қоздыру бабы бойынша іс қозғаған. Ішкі істер органы блогер елуден астам мекемені тексерген және сараптамалар оның бейнежазбаларында ұлтаралық араздық қоздыру белгілері барын анықтады деп мәлімдеген еді.

2025 жылдың мамыр айында Орозбеков ұсталды, ал кейінірек сот оны үйқамаққа алды. 2026 жылдың қаңтар айында Айтілек Орозбеков пен "Куликовский" татуласқанын хабарлады: компания блогердің үстінен берген шағымын қайтарып алып, оған қарсы ешқандай талабын жоғын айтты.

🔴 Думан Мұхаммедкәрім түрме карцерінде өзіне қол салуға екі рет әрекет жасаған дейді әкесі

Қызылордадағы №60 қамау мекемесінде жазасын өтеп жатқан журналист Думан Мұхаммедкәрім екі рет жеке камерада өзіне қол жұмсауға әрекет жасаған. 22 қыркүйекте Алматыдағы баспасөз мәслихатында оның әкесі Алмас Тілепов осылай деп мәлімдеді.

Оның айтуынша, қамаудағы ұлы 4 қыркүйекте өзіне қол салуға екі рет әрекет жасаған. Тілепов баласының мұндай қадамға баруын түрмедегі жағдайдың нашарлығына және басқа да жайттарға наразылық танытып аштық жариялап, айтқан шағымдары биліктің назарына жетпегендігімен және ұзақ уақыт қапаста отырғаннан қатты қажып, денсаулығы нашарлағанымен байланыстырады.

Журналистің әкесі түрме қызметкерлерінің іс-әрекетін тексеруді және ұлының тағы да өзіне қол жұмсау әрекетіне баруына жол бермеу үшін тиісті шаралар қабылдауды талап етіп Бас прокуратура мен президент әкімшілігінің өкілдеріне жүгінген.

Бұған қоса Алмас Тілепов баласын түрме әкімшілігі жиынтығы 600 күннен астам уақыт бойы жеке камерада қамауда ұстағанын айтады. Ол Думанға тәртіптік жаза қолданудың заңдылығын және түрме қызметкерлері жасаған болуы ықтимал қатыгездік жайлы деректерді немесе қызметкерлердің әрекетсіздігін тексеруді сұрап отыр.

Бұған дейін Қызылордадағы №60 мекеменің әкімшілігі Думан Мұхаммедкәрім өзіне зиян келтіруге әрекет жасаған деген ақпаратты жоққа шығарған. Шілде айында Қызылорда облыстық Қылмыстық-атқару жүйесі департаменті де тексеру нәтижесі журналистің батарея жұтып қойғанын растамады деп мәлімдеген еді.

❤️ Тоқаев жариялаған Халық кеңесінің құрамына кімдер енді?

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Халық кеңесінің құрамын жариялады. Ақорда билік пен халық арасында байланыс орнатады деп құрған консультативті органның құрамында кімдер бар? Азаттықтан оқыңыз

🤔 Апелляция соты журналист Гүлнәр Бажкенованың үкімін күшінде қалдырды

22 қыркүйекте Алматы қалалық соты Orda.kz басылымының бұрынғы бас редакторы Гүлнәр Бажкенованың бірінші сатыдағы сот үкіміне қарсы берген апелляциялық шағымын қарап, үкімді күшінде қалдырды.

Өткен айда Алматының Бостандық аудандық соты көрінеу жалған ақпарат тарату, сеніп тапсырылған мүлікті иемдену немесе жымқыру және заңсыз кәсіпкерлік қызметпен айналысу сынды үш бап бойынша айып тағылған Бажкенованы кінәлі деп танып, оны сегіз жылға бостандығынан айырған.

Журналистің 14 жасқа толмаған баласы барын ескерген сот үкімнің орындалуын екі жылға кейінге қалдырған. Сот бұған қоса Бажкеноваға журналистикамен, блог жүргізумен, қоғамдық белсенділікпен айналысуға және БАҚ-пен байланысты ұйымдарда басшы лауазым атқаруға бес жылға тыйым салған.

Өзіне тағылған айыптарды жоққа шығарған Бажкенова редакция тәуелсіздігі мен кәсіби қағидаттарын қорғағаны үшін қудалауға түскенін мәлімдеген.

🇰🇿 Қандастарға Қазтест кедергі ме? Үкімет талабы неге дау тудырып отыр?

Биыл Қазақстанда тұрақты тұруға рұқсат пен қандас мәртебесін беру тәртібіне қатысты пилоттық жоба іске қосылған. Негізгі талаптың бірі – үміткер қазақ тілін білетінін дәлелдеуі қажет. Мұны ҚАЗТЕСТ сынағы анықтайды. Қандастар мәселесін қозғап жүрген қоғам белсенділері бұл емтихан Қытай, Иран, Ауғанстан сияқты басқа әліпбиді қолданатын елдерден келгендерге қиындық туғызғанын айтады. Азаттықтан оқыңыз