📝 Тоқаев Қарулы күштер бас штабына жаңа басшы тағайындады

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Айтқұрман Омарбековті елдің қорғаныс министрінің бірінші орынбасары – Қарулы күштер бас штабының бастығы етіп тағайындады. Мұны 5 ақпанда Ақорданың баспасөз қызметі хабарлады.

🔴Қазақстан Ресейдің Иркутск облысындағы жағдайды "бақылап отырғанын" хабарлады

Қазақстанның денсаулық сақтау министрлігі Ресейдің Иркутск облысындағы жағдайды бақылап отырғанын хабарлады: көрші елде обаға қарсы күрес институтының қызметкері қайтыс болған. Министрлік мәлімдемесінде Қазақстандағы жағдай үнемі бақылауда екені және алдын алу шаралары қабылданып, мемлекеттік шекарадан өткізу бекеттерінде санитарлық-карантин тексерулері жүргізіліп жатқаны айтылған.

Көлікте дене қызуы көтерілген, ауру белгілері бар немесе аса жұқпалы ауруға байланысты күдік тудырған адамдар анықталған жоқ деп хабарлады министрлік0.

"Алдын ала бағалау бойынша, инфекцияның Қазақстанға әкеліну қаупі төмен деңгейде қалып отыр. Жағдайға баға беру және қабылданып жатқан шаралар ресми ақпараттың түсуіне қарай нақтыланатын болады. Сапардан кейін ауру белгілері пайда болған жағдайда медициналық көмекке уақтылы жүгініп, дәрігерге болған жеріңіз бен сапар күндері туралы хабарлау қажет" деп мәлімдеді денсаулық сақтау министрлігі.

Көрші Қырғызстанда да шекарадан өткізу бекеттерінде алдын алу шаралары мен санитарлық-карантин бақылауы күшейтілгені туралы хабар тараған.

Ресейдің Иркутск облысының Шелехов қаласында қазан айының басында Обамен күрес институтының 27 жастағы қызметкері қайтыс болған. Осы оқиғадан кейін Шелехов аудандық ауруханасының бір бөлігі карантинге жабылды. Иркутск облысының билігі аса қауіпті инфекция туралы күдік барын ресми түрде жариялады, бірақ нақты қандай ауру екенін айтқан жоқ.

📞 Өзбекстан Қазақстаннан алдырып соттаған қарақалпақ белсендісі Ринат Утамбетов түрмеден шықты

Өзбекстанда 30 қыркүйекте 45 жастағы қарақалпақ белсендісі Ринат Утамбетов жазасын толық өтеп, бостандыққа шықты. Мұны Адам құқықтары жөніндегі Түрікмен Хельсинки қоры хабарлады. Қазір Утамбетов Нөкіс ауданындағы ата-анасының үйінде.

Ешқандай оппозициялық ұйымға мүше болмаған Утамбетов 2024 жылғы 30 наурызда Қазақстанның Алматы облысында Өзбекстанның сұрауы бойынша ұсталып, 2025 жылдың қаңтарында Өзбекстанға экстрадицияланған. Сол жылы сәуірде Қарақалпақстанның Тахтакөпір аудандық соты оны "Өзбекстанның Конституциялық құрылымына қол сұғу" және "қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіретін материалдар тарату" баптары бойынша 2,5 жылға бостандығынан айырған.

Сот үкіміне сәйкес, Утамбетов 2022 жылы Telegram-дағы топта Қарақалпақстандағы наразылық қозғалысының жетекшісі Дәулетмұрат Тәжімұратовтың, журналист Лолахон Қаллыханованың және қазақ оппозиционері Серікжан Біләштің видеоларын таратқан. Белсенді бұл топтың ұйымдастырушысы болмағанын және аталған материалдардың сол кезде көптеген арналарда кең тарағанын айтып, апелляцияға шағым берген. Алайда сот шағымын қанағаттандырмады.

Утамбетов Өзбекстанға ерікті түрде оралуға келіскеніне қарамастан, сот оны Қазақстаннан экстрадициялауға жұмсалған 2400 долларға тең көлемдегі шығынды өтеуге міндеттеген. Ол 2024 жылы "сепаратизм" бабы бойынша іс қозғалған үш қарақалпақ белсендісінің бірі ретінде Қазақстанда ұсталып, кейін Астана оны Өзбекстанға экстрадициялаған.

🔔 "Экстрадиция қаупі күшейді". Ресейлік Мовлаева мен Емельянованың күні Қазақстанға қарап тұр

Қазақстанда бір жылдан астам уақыт бойы қамауда отырған екі ресейлік белсендінің тағдыры қыл үстінде тұр. Астана шешен белсендісі Мансур Мовлаев пен Навальный штабының бұрынғы қызметкері Юлия Емельянованы экстрадициялау жөніндегі Мәскеу өтінішін мақұлдады. Қазақстан билігі оларға баспана беруден бас тартқан соң, шарасыз қалған Мовлаев өзіне қол жұмсамақ болған. Белсенділер Ресейде азаптауға немесе қазаға ұшырайды деп алаң білдірген жүздеген құқық қорғаушы оларды экстрадицияламауға шақырды

🛩 Ресейде апатқа ұшыраған әскери ұшақта сегіз адам болған – медиа

Ресейдің Амур облысында апатқа ұшыраған Ту-95МС стратегиялық бомбалаушы ұшағында сегіз адам болған, бәрі қаза тапқан. Олардың тізімін "Медиазона" және "The Insider" басылымдары жариялады. Бұған дейін Ресейдің қорғаныс министрлігі ұшақ апатынан алты адам опат болғанын хабарлаған еді.

Қаза тапқандардың аты-жөні Амур облысы Мазанов ауданының басшысы Михаил Пивен мен Украинка стратегиялық авиация базасы орналасқан Серышево ауылындағы "Сельские новости" паблигі ресейлік әскери қызметшілердің фотосуретін жариялағаннан кейін белгілі болды. "Медиазона" сегіз офицердің бәрі стратегиялық авиацияда қызмет еткенін растады.

Осылардың ішіндегі үш офицердің аты-жөні Ресей әскери күштері жасаған соғыс қылмыстары туралы ақпарат жинайтын Украинаның "Жендеттер кітабы" дерекқорында аталған. Онда майорлар Андрей Лобанов пен Андрей Герасимов әскери шабуылдарға қатысқаны айтылған, ал подполковник Федор Павлюков әскери тапсырмалар орындайтын ұшқыштарды дайындауға жауапты болған және бөлімшені тікелей басқарған делінеді.

29 қыркүйекте Ресейдің Ту-95МС әскери бомбалаушы ұшағы Красноярово ауылы маңында апатқа ұшыраған. Қорғаныс министрлігі апат жаттығу кезінде болған деген ақпарат таратқан. Оқ-дәрісіз ұшқан әскери ұшақ елсіз аймақта құлаған деп хабарлаған.

💬 Трамп АҚШ Ресейге "оба болуы мүмкін" деген күдікке байланысты көмектесуге дайын екенін айтты

АҚШ президенті Дональд Трамп АҚШ Ресейге Иркутск облысындағы "оба инфекциясы болуы мүмкін" деген күдікке байланысты көмек көрсетуге дайын екенін мәлімдеді. Трамп тілшілерге Ресей оны "пневмония" деп атап отырғанын айтты. Оның сөзінше, кейінгі жылдары бактериялар төзімдірек бола бастағандықтан пневмонияны емдеу қиындай түскен.
 
Ресейдің ТАСС агенттігі Трамптың мәлімдемесі туралы жаңалығында АҚШ президенті "Ресей Федерациясына Иркутск облысында анықталған этологиясы белгісіз пневмонияға байланысты көмек көрсетуге" дайын екенін айтты деп жазды. "Этологиясы белгісіз пневмония" – ресейлік Роспотребнадзор мекемесі қолданып жүрген ресми термин.

Қазан айының басында Иркутск облысы Шелехов қаласындағы Обаға қарсы күрес институтының 28 жастағы қызметкері қайтыс болған. Осы оқиғадан кейін Шелехов аудандық ауруханасының бір бөлігі карантинге жабылды. Иркутск облысының билігі аса қауіпті инфекция туралы күдік барын ресми түрде жариялады, бірақ нақты қандай ауру екенін айтқан жоқ.

⚖️ Петропавлда 13 жасар қызды зорлау ісі бойынша ер мен әйелге сот үкімі шықты

Солтүстік Қазақстан облыстық қылмыстық істер жөніндегі сот кәмелетке толмаған қызды зорлаған деген айып тағылған ер мен әйелді кінәлі деп тауып, ер адамды өмір бойына, ал әйелді 20 жылға түрмеге қамау туралы үкім шығарды.

Qazaqstan Media басылымы сотталған екеу Петропавл қаласындағы жұмысшылар кентінде некесіз жұп болып бірге тұрған деп хабарлады. "Бірде олардың үйіне туысқан бозбала жігіт 13 жасар қыз ертіп қонаққа келген. Ер адам кәмелетке толмаған қызды зорлаған. Болған оқиғадан кейінірек хабардар болған қыздың ата-анасы дереу полицияға арыз берген" деп жазды басылым.

Сот қылмыстық істі жабық отырыста қарап, ер мен әйелдің аса ауыр қылмысқа қатысқаны толық дәлелденді деп ұйғарым шығарды.

Түрме жазасынан бөлек, сот екеуінен жәбірленушіге моральдық өтемақы ретінде 6 млн теңге және сот сараптамасын жүргізуге жұмсалған шығынның орнын толтыруға 3,6 теңге өндіріп алуға үкім етті. Үкім әлі күшіне енген жоқ.

Сот түрмеге кесілген екеудің кәмелетке толмаған екі баласы мемлекеттің тәрбиесіне алу туралы жеке қаулы қабылдаған.

📝 Қазақстан соты шекара бұзған Иранның үш азаматын бір жылға бостандығынан айырды

Маңғыстау облысы Қарақия аудандық соты Иранның үш азаматын мемлекеттік шекараны заңсыз кесіп өткені үшін кінәлі деп танып, оларды бір жылға бостандығынан айыру және жазасын өтегеннен кейін Қазақстан аумағынан шығарып жіберу туралы үкім шығарды. Мұндай ақпаратты облыс прокуратурасының баспасөз қызметі хабарлады.

Ресми ақпаратта биыл 24 шілде күні Каспий теңізінде балық аулау кезінде Қазақстанның мемлекеттік шекарасын заңсыз кесіп өткен Иран Ислам Республикасының үш азаматын Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметінің өкілдері ұстағаны айтылған.

Үшеуінің үстінен Қылмыстық кодекстің 392-бабының 1-1-бөлігі ("топ адамның алдын ала сөз байласып, мемлекеттік шекараны өткізу бекеттерінен тыс жерде қасақана заңсыз кесіп өту") бойынша іс қозғалған.

Прокуратура таратқан ақпаратта сотты болған Иранның үш азаматының аты-жөні, жынысы, жасы және өзге деректері келтірілмеген. Сотта олардың мүддесін кім қорғағаны да белгісіз. Сот үкімі заңды күшіне әлі енген жоқ.

🇰🇿🇴🇲 Тоқаев Оман сұлтаны Хайсам бен Тариқ Әл Саидпен келіссөз өткізді

6 қазанда Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астанадағы Тәуелсіздік сарайында елге мемлекеттік сапармен келген Оман сұлтаны Хайсам бен Тариқ Әл Саидты қабылдап, екеуі келіссөз өткізді. Мұны Ақорданың баспасөз қызметі хабарлады.

Тоқаев Қазақстан екі ел арасындағы байланыстарды нығайтуға мүдделі екенін, сенімді серіктеске айналуы үшін барынша күш салатынын айтқан.

"Сіздің сапарыңыз аясында Доңға мұнай кен орнына қатысты маңызды келісімге қол қойылғанынан хабардармын. Бұл да қос тараптың өзара қарым-қатынасты ілгерілетуге мүдделі әрі дайын екенін көрсетеді. Мұны ортақ жетістігіміз деп санаймын" деген Тоқаев.

Оман сұлтаны Қазақстан басшысына қонақжайлық танытқаны үшін алғыс білдіріп, екі ел экономика, саяси және мәдени-гуманитарлық салаларда берік байланыс орнатады деп сенетінін жеткізген.

"Біз екі ел арасындағы барыс-келістің артуына мүдделіміз. Президент мырза, жылы қарсы алғаныңыз үшін тағы да алғыс айтамын. Өзіңізбен жақын арада Маскат қаласында жүздесеміз деп ойлаймын" деген Хайсам бен Тариқ Әл Саид.

Оман сұлтаны Астанаға 5 қазан күні түстен кейін келген, әуежайды оны Тоқаев қарсы алған.

🔔 ЕҚЫҰ жиыны қарсаңында құқыққорғаушылар Орталық Азияда қудалау күшейгенін мәлімдеді

Құқық қорғаушылардың мәлімдеуінше, Орталық Азияда азаматтық бостандықтарға қысым күшейіп, тәуелсіз ұйымдар, журналистер мен белсенділерге қысым артып, сын айтушыларды қудалау интернетте және аймақтан тыс жерлерде де таралып барады. Бұл туралы Варшавада қазанда өтетін ЕҚЫҰ-ның Адам құқықтары өлшемдері жөніндегі конференциясына дайындалған бірлескен мәлімдемеде айтылған.

Құжатқа қол қойған бірнеше халықаралық және өңірлік құқық қорғау ұйымының дерегінше, Қырғызстанда "шетелдік өкілдер" туралы заң өзін-өзі цензуралауға әсер етсе, Қазақстан шетелден қаржы алатын ұйымдарға есеп беру талаптарын күшейткен. Ал Тәжікстанда 2025 жылы 80-нен астам үкіметтік емес ұйым жұмысын тоқтатқан. Құқық қорғаушылар мұны қысым және қаржы қиындықтарымен байланыстырады.

Мәлімдемеде көрші мемлекеттердің ықпалын сынаған белсенділердің қудалануы да аталады. Қырғызстанда Мәулен Асқарбеков Қытай бизнесі жайлы мәлімдемелерінен кейін сотталған. Қазақстанда Шыңжаңдағы қазақтардың жоғын жоқтаған "Атажұрт" ұйымының 19 белсендісі, Пекин Астанаға дипломатиялық нота жолдағаннан кейін қылмыстық іс бойынша айып тағылып сотталған. Сондай-ақ құқыққорғаушылар Қазақстандағы бұрынғы діни қызметкер Иаков Воронцов пен Өзбекстандағы құқық қорғаушы Шохида Саломованың психиатриялық мекемелерге мәжбүрлі түрде жатқызылғанын мысалға келтірді.

Адам құқығын қорғаушы ұйымдар 2022 жылғы Қазақстандағы және Қарақалпақстандағы, сондай-ақ 2021-2022 жылдардағы Тәжікстанның Таулы Бадахшанындағы наразылықтарды басу кезінде заң бұзғандарды жауапқа тартуды талап етті. Құқыққорғаушылар билікті азаматтық белсенділікке қойылған шектеулерді қайта қарауға, бейбіт белсенділерді қудалауды тоқтатуға және құқықтарын жүзеге асырғаны үшін түрмеге жабылған адамдарды босатуға шақырды.

🥇 Физика бойынша Нобель сыйлығы АҚШ-та жұмыс істейтін бельгиялық ғалымға беріледі

2026 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығы АҚШ-тың Висконсин-Мэдисон университетінде жұмыс істейтін бельгиялық ғалым Фрэнсис Хальценге IceCube нейтрино обсерваториясын құруға қосқан шешуші үлесі және астрофизикалық тектегі жоғары энергиялы нейтриноларды ("елестер бөлшектерін") ашқаны үшін беріледі.

1988 жылы Хальцен Жерге ғарыштың алыс қойнауынан жеткен нейтриноларды анықтау үшін оңтүстік полюстегі мұзды пайдалануды алғаш рет ұсынған. 2011 жылы Хальценнің арқасында Антарктидада жарыққа сезімтал мыңдаған детекторы бар бір текше километр мұздан тұратын IceCube обсерваториясы салынған.

Бұл детекторлар ғарыштан келетін жоғары энергиялы нейтриноларды анықтауға мүмкіндік береді. Бұл ғылымның жаңа саласын – нейтрино астрономиясын ашты делінген Нобель комитеті хабарламасында.

Осы аптадағы сәрсенбі күні химия саласы бойынша, 8 қазанда – әдебиет бойынша, ал 9 қазанда бейбітшілік саласында биылғы Нобель сыйлығы иегерлерінің аты-жөні жарияланбақ.

⛔️ Каспийдегі сарбаздар өлімі жайлы сұрағынан кейін Ulysmedia тілшісі аккредитациясыз қаласың деген ескерту алған

Ulysmedia тілшісі Әсем Ғұмарова Каспийдегі әскери жаттығу кезінде қаза тапқан 14 сарбазға қатысты сұрақ қойғаннан кейін редакция Құрылтай әкімшілігінен ескерту алған. Онда журналист "регламентті қайта бұзған жағдайда алты айға аккредитациядан айырылуы мүмкін" екені айтылған.

30 қыркүйекте Құрылтайда өткен брифингте Ғұмарова депутат Үнзила Шапақтан қаза болған сарбаздардың отбасыларына жиналған 146 млн теңгенің қашан берілетінін, ал ІІМ вице-министрі Санжар Әділовтен Threads-тағы сыни пікірлер иелеріне постыларын өшіруді талап етіп қоңырау шалғандар туралы сұрақ қойған. Құрылтай бұл сұрақтарды іс-шараның күн тәртібіне қатысы жоқ деп бағалаған.

"Әділ сөз" қоры мұны қауіпті прецедент деп атады. Қор президенті Нәзира Дәрімбеттің айтуынша, журналистерді күн тәртібінен тыс сұрақ қойғаны үшін аккредитациядан айырумен қорқыту өзін-өзі цензуралауға әкелуі мүмкін. Оның пікірінше, ішкі регламенттер сөз бостандығы мен ақпарат алу құқығының кепілдіктерін алмастырмауы керек.

Биыл күзде жаңа Құрылтай жұмысқа кіріскен күні БАҚ өкілдері парламенттегі брифингтің күн тәртібіндегі тақырыптан тыс сұрақ қоюға шектеу қойылған жаңа талап енгізілгенін естіген. Сөз бостандығын және адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар билікті бұл шектеулерді алып тастауға үндеген.

Ресейдің Кореядан мұнай өнімдерін импорттауы: Киев реакция білдірді

Ресей 2026 жылдың шілдесі мен тамыз айларында Оңтүстік Корея порттарынан 176 мың тоннадан астам мұнай өнімдерін импорттаған, бұл Мәскеуге украин дрондары Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарын соққылағаннан кейін туындаған отын дағдарысын еңсеруге көмектескен. Бұл жөнінде 6 қазанда Украина президентінің санкция саясаты жөніндегі уәкілі Владислав Власюк Facebook-та жазды. 💻

Власюктың айтуынша, тамыз айында Ресей импорттаған мұнай өнімдерінің 31%-ы Оңтүстік Кореядан келген. Шенеуніктің сөзінше, мұнай өнімдерін Батыс санкциясына ілінген танкерлер де тасымалдаған. 🚢

Reuters агенттігі украин шенеунігінің бұл мәлімдемесі Сеул мен Киев арасындағы дипломатиялық дау кезінде айтылғанына назар аударады. Мұндай дау өткен айда Украина президенті Владимир Зеленский екі солтүстіккореялық әскери тұтқын Оңтүстік Кореяға берілгенін айтқаннан кейін басталды. Сеулдің пікірінше, бұл жайт құпия сақталуы керек болған. 🤝