#баранавічы #sacral_urban
Першая згадка Баранавічаў сустракаецца яшчэ ў далёкім 1627 годзе. Дачка троцкага ваяводы Аляксандра Хадкевіча Ганна Эўфрасіня Сіняўская ў сваім тэстаменце сярод усяго пакідала маёнтак свайму сыну. Пэўны час тут месцілася місія езуітаў.
Але пачаткам сучаснага горада прынята лічыць 1871 год, калі пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя "Баранавічы" на лініі "Масква-Берасце". Пры гэтым асновай паселішча стаў маёнтак роду Развадоўскіх. У 1884 годзе атрымаў статус мястэчка і адпаведную назву - Развадова.
Недалёка прайшла магістраль "Вільня-Роўна" і з'явіўся новая станцыя. А паселішча побач называлі Новыя Баранавічы.
У выніку ўсё гэта аб'ядналі ў вялікія Баранавічы-Развадова. А зараз проста Баранавічы. Дарэчы, у пачатку ХХ стагоддзя найбуйнейшае мястэчка Наваградскага павету - 30 тысяч чалавек.

Зараз на вуліцы Камсамольскай можна знайсці мемарыяльную тумбу на месцы былога маёнтка Развадава. Зусім побач ёсць парк, што завецца старым. І вось цікава, ці мае ён дачыненне да былой сядзібы?

Ну і вось старыя здымкі перыяду з канца ХІХ ст. да Першай сусветнай.

#баранавічы #sacral_graveyard
Ёсць на баранавіцкіх каталіцкіх могілках яшчэ адметнасць, якую цяжка не заўважыць - 9-метровы абеліск з шыльдай "памяці жертв эпідемій 1920-23 гг". Што за пандэмія здарылася ў горадзе?
Справа ў тым, што літаральна нядаўна скончылася Першая сусветная вайна, яшчэ менш часу прайшло з моманту выхаду нямецкіх войскаў з тэрыторыі былой Расейскай імперыі. Без перабольшванняў, мільёны былых уцекачоў і ваеннапалонных пачынаюць вяртацца дадому. Тэрыторыя Беларусі агулам і горад Баранавічы ў прыватнасці сталі транзітнымі пунктамі для бясконцай чалавечай плыні. Галоднай, хворай, напаўголай плыні. Можаце ўявіць, якая была смяротнасць у гэтых умовах?
У польскай рэспубліцы быў створаны адмысловы орган, які займаўся справамі рэпатрыянтаў. У Баранавічах быў абсталяваны адзін са 150 пунктаў прыёму і часовага ўтрымання ўцекачоў, так званы "этап".
Тыф і халера не шкадавалі і супрацоўнікаў гэтых этапаў. Кажуць, што на могілках можна знайсці дамавіны з надпісам NNK - гэта менавіта супрацоўнік надзвычайнага камітэта па барацьбе з эпідэміямі.
Дык вось. У 1923 годзе абстаноўка стабілізавалася, "этап" спыніў дзейнасць, а на гарадскіх могілках урачыста адкрылі помнік у гонар 182 загінулых працаўнікоў пункту. "Polsko, Matko nasza. W służbie twej wierni życie swe oddaliśmy" - было напісана на помніку. А вось сучасная шыльда лаканічна і агульна нагадвае пра ўсіх загінулых. Кажуць, гэтыя шыльды перыядычна крадуць. Магчыма, таму тэкст зрабіўся больш сціплым. А можа і не таму?