Ишқи тегса куйдиргуси жону танни,
Ишқи тегса вайрон қилур мову манни,
Ишқ бўлмаса топиб бўлмас Мавлом сени,
Ҳар на қилсанг ошиқ қилгил парвардигор.

Хожа Аҳмад Яссавий (қаддасаллоҳу таъоло сирраҳу)

@Fariduddin_Attor🦋

Муҳаббат дардининг дармони қайда,
Табиблар не қилар ишқ қийнаганда?

Робиа дардларини шеърга солиб овунмоқчи бўлар, ўтли ғазаллар кўнглидан қуйилиб келарди. Бироқ бу унга таскин беролмади. Қийналиш, изтироб бағрини ловуллатарди. Робианинг ёшликдан тарбиялаган меҳрибон, зукко ва доно бир дояси бор эди. Қизнинг ишқ дардига мубтало бўлганлигини сезган зийрак доя уни суҳбатга чорлади ва қиз ўз юзидан ҳаё пардасини олиб, доясига бор ҳисларини тўкиб солди, кўнглини ёзди.

Унинг ишқи мени бехуд қилибдур,
Вужудим хонасин нобуд қилибдур.

Бу дарди бедавонинг боиси ул,
Кўнгилнинг ёниши, ғам мояси ул.

Ахир ул дилрабодан сўз дегин сен,
Қиларсан не учун бегона зикрин?

👤 Шайх Фаридуддин Аттор
(қаддасаллоҳу сирраҳу)
📚 «Илоҳийнома» асаридан.

@Fariduddin_Attor✨

#ғазал_шарҳи

Байт 1:

این خرقه که من دارم در رهن شراب اولی
وین دفتر بی‌معنی غرق می ناب اولی

Ин хирқа ки ман дорам дар раҳн-и шароб авло
В-ин дафтар-и бе-маъно ғарқ-и май-и ноб авло

Маъноси: Бу хирқаки мен ушлаб турибман(-у) — шароб гаровида бўлгани яхшироқ, чунки ундан риё ҳиди келади. Ва бу маъносиз дафтар — ўқиган фойдасиз китоб — майи нобга ғарқ бўлгани яхшироқ, чунки ишқ дарсига ундан фойда йўқ.

---

Байт 2:

چون عمر تبه کردم چندان که نگه کردم
در کنج خراباتی افتاده خراب اولی

Чун умр табаҳ кардам чандон ки нигаҳ кардам
Дар кунҷ-и хароботӣ уфтода хароб авло

Маъноси: Умримни беҳуда сарфлаганим сабабли, қанча назар солсам ҳам — майхона бурчагида маст-хароб ётганим яхшироқ. Яъни ишқ дарсини ўрганмасдан умрни зое қилганим учун, қолган умрни майхона гўшасида мастона ўтказиш яхшироқ.

---

Байт 3:

چون مصلحت‌اندیشی دور است ز درویشی
هم سینه پرآتش به هم دیده پر آب اولی

Чун маслаҳат-андеши дур аст зи дарвеши
Ҳам сина пур-оташ беҳ ҳам дида пур-об авло

Маъноси: Дунё ишларини ўйлаш дарвешлик мартабасидан узоқ бўлгани учун — синаси олов билан тўла, кўзи эса ёш билан тўла бўлгани яхшироқ. Яъни ошиқ бўлиб, куйиш ва йиғлаш аҳлидан бўлиш яхшироқ.

---

Байт 4:

من حالت زاهد را با خلق نخواهم گفت
کاین قصه اگر گویم با چنگ و رباب اولی

Ман ҳолат-и зоҳидро бо халқ нахоҳам гуфт
К-ин қисса агар гуям бо чанг-у рубоб авло

Маъноси: Зоҳиднинг ҳолини халққа айтмайман — бу қиссани айтсам, чанг ва рубоб билан айтишим яхшироқ (яъни бода ичиб, соз чалиб айтиш яхшироқ), токи ҳар кимнинг ақли ва фикрида ўрнашсин.

---

Байт 5:

تا بی‌سر و پا باشد اوضاع فلک زین دست
در سر هوس ساقی در دست شراب اولی

То бе-сар-у по бошад авзоъ-и фалак зин даст
Дар сар ҳавас-и соқи дар даст шароб авло

Маъноси: Модомики фалак аҳволи ҳозиргидек бетартиб бўлар экан — бошда соқий ҳаваси, қўлда шароб қадаҳи бўлгани яхшироқ. Чунки маст бўлган киши фалак аҳволидан бехабар бўлади.

---

Байт 6:

ز همچو تو دلداری دل برنکنم آری
گر تاب کشم باری زان زلف بتاب اولی

Зи ҳамчу ту дилдоре дил бар-накунам, ори
Гар тоб кашам бори з-он зулф-и бе-тоб авло

Маъноси: Сендек бир дилдордан кўнглимни узмайман, ҳа; агар ишқ ҳарорати-изтиробини чексам ҳам, ўша жингалак сочдан чекканим яхшироқ — жаҳонда тенгсиз бўлган ёрнинг тобдор зулфидан чекиш яхшироқ.

---

Байт 7:

چون پیر شدی حافظ از میکده بیرون آی
رندی و هوسناکی در عهد شباب اولی

Чун пир шудӣ, Ҳофиз, аз майкада берун ой
Риндӣ-ю ҳавасноки дар аҳд-и шабоб авло

Маъноси: Эй Ҳофиз, чол бўлганинг учун майхонадан чиқ, ташқарига кел — риндлик ва ҳавасга берилиш ёшлик замонида бўлгани яхшироқ, қарилик замонига мос эмас.


👤 Ҳофиз Шерозий
(қаддасаллоҳу сирраҳу)
📚 «Девони Ҳофиз шарҳи»
✍️ Шарҳ ва муаллиф:
Судийи Босневий
(раҳматуллоҳи алайҳи)

@Fariduddin_Attor🌙

#ғазал

Бу дунёдин ким кечгай арода ишқ бўлмаса,
Учмох қапуғин ким очқай арода ишқ бўлмаса.

Руҳинг изза¹ олинмас, жонинг маза бўлинмас,
Кибру нифоқ аринмас, арода ишқ бўлмаса.

Дунёни тарк қилибон, иззу жоҳни солибон,
Ким тирилгай ўлубон, арода ишқ бўлмаса.

Дору дармон бўлинмас, ўзи ўтдин юлинмас,
Фасод ишдин арилмас, арода ишқ бўлмаса.

Тақво бирла тирилмас, зоҳид ўзин қорилмас,
Куфру иймон билинмас, арода ишқ бўлмаса.

Олимлар жоҳил бўлур, имом қироат янглур,²
Масжидга худ ким келур, арода ишқ бўлмаса.

Сўфи савмаъдин чиқар, обид масжидни йиғар,
Минбарни ўтга ёқар, арода ишқ бўлмаса.

Минг йил ибодат қилсанг, тоат ичинда қолсанг,
Маҳолдур Ҳақни билсанг, арода ишқ бўлмаса.

Тасбеҳинг зуннор бўлур, сажжоданг мурдор бўлур,
Барчаси ағёр бўлур, арода ишқ бўлмаса.

Одам келмагай эрди, мурсал туғмагай эрди,
Раҳмат энмагай эрди, арода ишқ бўлмаса.

Нодонларнинг нишони, билмаслар ишқ нашъани,³
Қурулмасдин дўкони, арода ишқ бўлмаса,

Ишқ очар ич-кўзингни, Ҳаким онгла сўзингни,
Текурмассан ўзингни, арода ишқ бўлмаса.

————————————————
¹ Изза — иззат, азиз дегани.
² Янглур — янгилишур.
³ Бошқа нусхада «нишони» деб ёзилган.

👤 Сулаймон Боқирғоний
(қаддасаллоҳу таъоло сирраҳу)
📚 «Боқирғон китоби» асаридан.
✍️ Нашрга тайёрловчилар:
И. Ҳаққул, С. Рафъиддин
🤲 (Устозлар, Аллоҳ таъоло Ўзи бу зотлардан рози бўлсин).

@Fariduddin_Attor🌙