“Исроил урушни тўхтатишга рози бўлди”

АҚШ президенти Дональд Трамп ҲАМАС гуруҳига мурожаат қилиб, Исроил Ғазодаги урушни тугатиш шартларини қабул қилганини маълум қилди ва гуруҳни зудлик билан ўт очишни тўхтатиш таклифини қабул қилишга чақирди. Бу ҳақда Трамп ўзининг Truth Social ижтимоий тармоғида ёзиб, бу огоҳлантиришни ҲАМАС учун "сўнгги" деб атади.

Таклифнинг батафсил шартлари ҳақида Трамп аниқлик киритмаган бўлса-да, маълумотларга кўра, таклиф АҚШ президентининг махсус вакили Стив Уиткофф томонидан ҲАМАСга юборилган. Унга кўра, АҚШ қуйидагиларни кафолатлайди:
• Гаровга олинганларни озод қилиш: ҲАМАС Ғазода қолган барча гаровга олинганларни зудлик билан озод қилиши шарт. Айни пайтда 48 нафар гаровга олинган шахс Ғазода экани, улардан 20 га яқинигина тирик бўлиши мумкинлиги айтилмоқда.
• Исроилнинг ҳарбий операциясини тўхтатиш: АҚШ барча гаровга олинганлар озод этилгандан сўнг Исроилнинг Ғазодаги ҳарбий операцияси тўхтатилишини кафолатлайди.
• Маҳбусларни алмашиш: Бунга жавобан, Исроил ўз қамоқхоналарида сақланаётган уч мингга яқин фаластинлик маҳбусни озод қилишга розилик берган.

Трампнинг сўзларига кўра, ҳамма гаровга олинганларнинг қайтишини ва урушнинг тугашини истайди. Бу унинг ҲАМАСга биринчи ультиматуми эмас. Март ойида ҳам у гуруҳга шунга ўхшаш "сўнгги огоҳлантириш" берган эди. Вашингтон бу янги таклифнинг узоқ давом этаётган можарога чек қўйишига умид қилмоқда.
Ҳозирча ҲАМАС гуруҳи бу таклифга қандай муносабат билдиргани ҳақида аниқ маълумот йўқ. Вазиятнинг ривожланиши ва гуруҳнинг қарори можаронинг келгуси тақдирини белгилаб бериши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev

Қозоғистон учун янги синов: Европа Иттифоқи санкциялари хавфи кучаймоқда

Европа Иттифоқи ўзининг 19-санкциялар пакети доирасида илк бор Қозоғистонга нисбатан махсус механизм — санкцияларни четлаб ўтишга қарши кураш воситасини ишга тушириши мумкин. Bloomberg манбаларига кўра, Брюссель Қозоғистон орқали Россияга айрим юқори технологияли ускуналар йўналтирилаётганини ва уларнинг бир қисми қурол-яроғ ишлаб чиқаришда қўлланилаётганини аниқлаган. Шу боис ЕИ бевосита Остонага импорт чекловлари жорий этиш масаласини муҳокама қилмоқда.

Қозоғистон учун бу қарор бир неча жиҳатдан синовли вазиятни келтириб чиқаради. Аввало, иқтисодий нуқтаи назардан мамлакат Россия билан чегарага эга ва унинг асосий савдо шерикларидан бири ҳисобланади. Агар чекловлар амалга оширилса, айниқса технология ва саноат ускуналари импортида жиддий қийинчиликлар юзага келиши мумкин.

Иккинчи томондан, сиёсий мувозанат масаласи ҳам ўта муҳим. Қозоғистон охирги йилларда "кўп векторли сиёсат" олиб боришга интилмоқда: Россия билан ҳамкорликни сақлаб қолиш, бир вақтнинг ўзида Ғарб ва Хитой билан алоқаларни мустаҳкамлаш. Европа Иттифоқи санкциялари эса Остона учун бу мувозанатни издан чиқариши эҳтимолдан йироқ эмас. Шу билан бирга, халқаро имиж ҳам хавф остида: Қозоғистон "санкцияларни четлаб ўтиш йўли" сифатида белгиланиб қолиши мумкин. Бу эса инвестиция муҳити ва ташқи ҳамкорликка салбий таъсир кўрсатиши табиий.

Европа Иттифоқи учун эса бу қадам стратегик аҳамиятга эга. Брюссельнинг асосий мақсади — Россиянинг ҳарбий-саноат салоҳиятини технологик жиҳатдан чеклаш. Марказий Осиё орқали амалга оширилаётган "параллел импорт" йўлларини тўсиш санкцияларнинг самарадорлигини ошириши мумкин. Бироқ бу қарор Брюссель билан Остона муносабатларини совутиб, минтақада янги мураккабликлар келтириб чиқариши эҳтимоли ҳам юқори.

Россиянинг позицияси ҳам тахминдан йироқ эмас. Москва эҳтимол Остонага босим ўтказиб, санкцияларни айланиб ўтиш каналларини сақлаб қолишга ҳаракат қилади. Шу билан бирга, Қозоғистоннинг Ғарб билан муносабатлардаги қийин аҳволидан геосиёсий фойда олишга интилса, ажаб эмас.

Натижада, Европа Иттифоқининг бу янги санкция механизми Евроосиё геосиёсий муҳитида янги динамикани юзага келтириши мумкин. Қозоғистон эса нафақат иқтисодий, балки дипломатик жиҳатдан ҳам оғир синов қаршисида турибди. Унинг олдидаги асосий вазифа — Россия билан иқтисодий алоқаларни йўқотмасдан, Ғарб билан стратегик ҳамкорликни сақлаб қолиш. Шу жараёнда Остона янада кўпроқ нейтраллик ва мувозанат сиёсатини мустаҳкамлашга мажбур бўлиши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev

Ғазо музокаралари инқирозда: Туркия янги геосиёсий бўлиниш нуқтасига айланмоқда

Bloomberg’нинг хабар беришича, Ғазода ўт очишни тўхтатиш бўйича музокаралар амалда муваффақиятсизликка учрамоқда. Бу эса, таҳлилчилар фикрича, Қатарнинг воситачилик ролига жиддий зарба бериши мумкин.

АҚШ Марказий разведка бошқармасининг Яқин Шарқ бўйича собиқ раҳбари Тед Сингер таъкидлаганидек, вазият тинчлик музокаралари учун хавфли прецедент яратади. Унга кўра, ҲАМАС етакчилари яшаб ва фаолият юритаётган Туркия каби давлатлар юқори тайёргарлик ҳолатида турибди. Чунки бундай шароит музокаралар ўтказилаётган пойтахтларнинг ҳам ҳужум нишонига айланиши мумкин.

Манбаларнинг маълум қилишича, ҲАМАСнинг ўнлаб амалдорлари ҳозирда Истанбул ва Анқарада жойлашган. Бироқ ҳарбий таҳдидларга қарамай, Исроилнинг Туркия ҳудудига зарба бериш эҳтимоли жуда паст баҳоланмоқда. Сабаби — бундай қадам икки давлат ўртасида тўғридан-тўғри тўқнашув хавфини кескин ошириб юбориши мумкин. Туркия томони эса эҳтимолий зарбани “терроризмни Исроил давлат сиёсатига айлантириш” сифатида баҳолашини алоҳида таъкидлади.

Verisk Maplecroft хавфларни баҳолаш компаниясининг Яқин Шарқ ва Шимолий Африка минтақаси бўйича етакчи таҳлилчиси Торбёрн Солтведтга кўра, Туркияда ҲАМАС раҳбарларига зарба бериш эҳтимоли Қатардагидан анча паст. Чунки Анқара билан юзма-юз тўқнашув минтақада янада оғир оқибатларга олиб келиши мумкин.

Солтведтнинг фикрича, Исроил ва Туркия ўртасида кескинлик нуқталари тобора кўпайиб борар экан, минтақада янги йирик геосиёсий бўлиниш чизиғи пайдо бўлиши хавфи ҳам кучаймоқда. Бу эса, нафақат Ғазо инқирозини, балки бутун Яқин Шарқдаги мувозанатни издан чиқариши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev