Қозоғистон учун янги синов: Европа Иттифоқи санкциялари хавфи кучаймоқда

Европа Иттифоқи ўзининг 19-санкциялар пакети доирасида илк бор Қозоғистонга нисбатан махсус механизм — санкцияларни четлаб ўтишга қарши кураш воситасини ишга тушириши мумкин. Bloomberg манбаларига кўра, Брюссель Қозоғистон орқали Россияга айрим юқори технологияли ускуналар йўналтирилаётганини ва уларнинг бир қисми қурол-яроғ ишлаб чиқаришда қўлланилаётганини аниқлаган. Шу боис ЕИ бевосита Остонага импорт чекловлари жорий этиш масаласини муҳокама қилмоқда.

Қозоғистон учун бу қарор бир неча жиҳатдан синовли вазиятни келтириб чиқаради. Аввало, иқтисодий нуқтаи назардан мамлакат Россия билан чегарага эга ва унинг асосий савдо шерикларидан бири ҳисобланади. Агар чекловлар амалга оширилса, айниқса технология ва саноат ускуналари импортида жиддий қийинчиликлар юзага келиши мумкин.

Иккинчи томондан, сиёсий мувозанат масаласи ҳам ўта муҳим. Қозоғистон охирги йилларда "кўп векторли сиёсат" олиб боришга интилмоқда: Россия билан ҳамкорликни сақлаб қолиш, бир вақтнинг ўзида Ғарб ва Хитой билан алоқаларни мустаҳкамлаш. Европа Иттифоқи санкциялари эса Остона учун бу мувозанатни издан чиқариши эҳтимолдан йироқ эмас. Шу билан бирга, халқаро имиж ҳам хавф остида: Қозоғистон "санкцияларни четлаб ўтиш йўли" сифатида белгиланиб қолиши мумкин. Бу эса инвестиция муҳити ва ташқи ҳамкорликка салбий таъсир кўрсатиши табиий.

Европа Иттифоқи учун эса бу қадам стратегик аҳамиятга эга. Брюссельнинг асосий мақсади — Россиянинг ҳарбий-саноат салоҳиятини технологик жиҳатдан чеклаш. Марказий Осиё орқали амалга оширилаётган "параллел импорт" йўлларини тўсиш санкцияларнинг самарадорлигини ошириши мумкин. Бироқ бу қарор Брюссель билан Остона муносабатларини совутиб, минтақада янги мураккабликлар келтириб чиқариши эҳтимоли ҳам юқори.

Россиянинг позицияси ҳам тахминдан йироқ эмас. Москва эҳтимол Остонага босим ўтказиб, санкцияларни айланиб ўтиш каналларини сақлаб қолишга ҳаракат қилади. Шу билан бирга, Қозоғистоннинг Ғарб билан муносабатлардаги қийин аҳволидан геосиёсий фойда олишга интилса, ажаб эмас.

Натижада, Европа Иттифоқининг бу янги санкция механизми Евроосиё геосиёсий муҳитида янги динамикани юзага келтириши мумкин. Қозоғистон эса нафақат иқтисодий, балки дипломатик жиҳатдан ҳам оғир синов қаршисида турибди. Унинг олдидаги асосий вазифа — Россия билан иқтисодий алоқаларни йўқотмасдан, Ғарб билан стратегик ҳамкорликни сақлаб қолиш. Шу жараёнда Остона янада кўпроқ нейтраллик ва мувозанат сиёсатини мустаҳкамлашга мажбур бўлиши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev

Ғазо музокаралари инқирозда: Туркия янги геосиёсий бўлиниш нуқтасига айланмоқда

Bloomberg’нинг хабар беришича, Ғазода ўт очишни тўхтатиш бўйича музокаралар амалда муваффақиятсизликка учрамоқда. Бу эса, таҳлилчилар фикрича, Қатарнинг воситачилик ролига жиддий зарба бериши мумкин.

АҚШ Марказий разведка бошқармасининг Яқин Шарқ бўйича собиқ раҳбари Тед Сингер таъкидлаганидек, вазият тинчлик музокаралари учун хавфли прецедент яратади. Унга кўра, ҲАМАС етакчилари яшаб ва фаолият юритаётган Туркия каби давлатлар юқори тайёргарлик ҳолатида турибди. Чунки бундай шароит музокаралар ўтказилаётган пойтахтларнинг ҳам ҳужум нишонига айланиши мумкин.

Манбаларнинг маълум қилишича, ҲАМАСнинг ўнлаб амалдорлари ҳозирда Истанбул ва Анқарада жойлашган. Бироқ ҳарбий таҳдидларга қарамай, Исроилнинг Туркия ҳудудига зарба бериш эҳтимоли жуда паст баҳоланмоқда. Сабаби — бундай қадам икки давлат ўртасида тўғридан-тўғри тўқнашув хавфини кескин ошириб юбориши мумкин. Туркия томони эса эҳтимолий зарбани “терроризмни Исроил давлат сиёсатига айлантириш” сифатида баҳолашини алоҳида таъкидлади.

Verisk Maplecroft хавфларни баҳолаш компаниясининг Яқин Шарқ ва Шимолий Африка минтақаси бўйича етакчи таҳлилчиси Торбёрн Солтведтга кўра, Туркияда ҲАМАС раҳбарларига зарба бериш эҳтимоли Қатардагидан анча паст. Чунки Анқара билан юзма-юз тўқнашув минтақада янада оғир оқибатларга олиб келиши мумкин.

Солтведтнинг фикрича, Исроил ва Туркия ўртасида кескинлик нуқталари тобора кўпайиб борар экан, минтақада янги йирик геосиёсий бўлиниш чизиғи пайдо бўлиши хавфи ҳам кучаймоқда. Бу эса, нафақат Ғазо инқирозини, балки бутун Яқин Шарқдаги мувозанатни издан чиқариши мумкин.

@gayratkhodjasaydaliev

Европа Иттифоқи Исроилга босимни кучайтирмоқда

Европа Комиссияси раиси Урсула фон дер Ляен Европарламентда қилган нутқида Исроилга нисбатан кескин танқид билан чиқди. У Ғазода юзага келган “сунъий яратилган очлик”ни ва Исроилнинг “икки давлат ечимини барбод қилишга қаратилган очиқ уринишлари”ни қоралаб, Европанинг бу ҳаракатларга аниқ жавоб топа олмаётганини “оғриқли” ҳолат сифатида баҳолади.

Фон дер Ляеннинг сўзларига кўра, Европа Иттифоқи фуқаролик жамияти ташаббусларидан ташқари, Исроилга йўналтирилган барча молиявий тўловларни тўхтатади. Шунингдек, у 1995 йилда имзоланган Европа Иттифоқи–Исроил ассоциация битимининг савдо қисми қисман тўхтатилишини таклиф қилди. Бу қадам Европа–Исроил муносабатларида кескин бурилиш сифатида кўрилмоқда.

Фон дер Ляен Европанинг энди бу жараёнда томошабин бўлиб қолмаслиги кераклигини таъкидлаб, Исроилнинг “экстремист вазирлари” ва “тажовузкор мустамлакачилари”га қарши санкциялар жорий этишга ваъда берди. Шу билан бирга, Европа Иттифоқи бош дипломати Кая Каллас Исроилга нисбатан ўнта санкция вариантини таклиф этган, Еврокомиссия эса Исроилни Horizon Europe тадқиқот ва инновациялар дастуридан қисман чиқариш масаласини кўтарган.

Бироқ Европа давлатлари орасида бу масалада ягона позиция мавжуд эмас. Германия ва Италия каби йирик мамлакатлар Исроил билан савдо муносабатларини чеклашга тайёр эмаслигини кўрсатмоқда. Ассоциация битимининг савдо қисмини тўхтатиш учун эса малакали кўпчилик овози зарур. Шу сабабли, Европа Иттифоқининг кейинги қадамлари ҳозирча ноаниқ бўлиб қолмоқда.

Швеция ва Нидерландия аллақачон Исроилнинг икки вазири — Итамар Бен-Гвир ва Бецалел Смотричга қарши санкция жорий этди. Европа Кенгаши ҳам Ғарбий қирғоқда инсон ҳуқуқларини мунтазам бузган шахс ва ташкилотларга қарши чоралар кўрилганини эслатди. Аммо кўплаб нодавлат ташкилотлар ва сиёсий доиралар Европадан янада қатъийроқ қадамлар кутмоқда, айниқса Исроил Ғарбий қирғоқда янги аҳоли пунктлари қурилишини тасдиқлаганидан кейин.

Фон дер Ляеннинг кескин баёноти Европа Иттифоқининг Исроил сиёсатига муносабатда янги давр бошланаётганидан дарак бермоқда.

@gayratkhodjasaydaliev