Россия Халқлар дўстлиги университетининг Сочи институти сунъий интеллект туфайли “Ҳуқуқшунослик” йўналиши бакалаврлари учун диплом иши ҳимоясини бекор қилган мамлакатдаги биринчи олий таълим муассасаси бўлди.

Олий таълим муассасасида таъкидланишича, нейротармоқлар бир неча дақиқа ичида суд амалиёти таҳлилини ўз ичига олган катта ҳажмли матнларни ярата олгани сабабли, диплом ишининг анъанавий формати битирувчининг ҳақиқий тайёргарлик даражасини кўрсатмай қўйган. Эндиликда талабалар ёзма иш ўрнига ўз малакасини ҳуқуқий тафаккурни оғзаки намойиш этиш орқали тасдиқлаши керак бўлади.

“Асосий вазифа – битирувчиларнинг мураккаб ҳуқуқий вазиятларда қарор қабул қилиш, ностандарт кейсларни таҳлил қилиш ва билимларини амалда қўллаш қобилиятини синовдан ўтказишдан иборат бўлади”, – дейди юридик факультет декани вазифасини бажарувчи Елена Легостаева.

Янги қоидалар 2024, 2025 ва 2026 йилларда ўқишга кирган бакалаврларга нисбатан қўлланилади.

Шу билан бирга, бир муҳим жиҳатни тушуниш керак: бугунги кунда Россиядаги ҳеч бир ОТМ сунъий интеллект туфайли диплом ишларини расман (қонунчилик даражасида) тўлиқ бекор қилгани йўқ. Россия университетларида битирув малакавий ишини ёзиш ва ҳимоя қилиш қонунчиликнинг мажбурий талаби бўлиб қолмоқда.

Бироқ 2026 йилнинг май-июнь ойларида бу мавзу кенг кўламли муҳокамаларга сабаб бўлди. Хусусан, 27 май куниёқ Россия фан ва олий таълим вазири Валерий Фальков оғзаки имтиҳонлар фойдасига ёзма дипломлардан воз кечиш эҳтимоли борлигини айтган эди. Унинг сўзларига кўра, талабаларнинг битирув малакавий ишларида нейротармоқлар томонидан яратилган матн улуши уч йил ичида 9 фоиздан 42 фоизга кўтарилган (ахборот технологиялари ва иқтисодиёт мутахассисликларида эса 60 фоиздан ошган).

29 июнь куни “Олий таълимда СИ технологиялари” форумида вазирлик раҳбари диплом ва курс ишлари билимни текшириш вазифасини бажармай қўйганини тан олди.

Аввалроқ Россия Федерацияси Жамоатчилик палатаси котиби ўринбосари Владислав Гриб диплом ва курс ишларини бекор қилишни таклиф қилган эди.

У ҳозирги вазиятни мантиқсизлик деб атади: “Диплом ишини сунъий интеллект ёзяпти, ўқитувчилар эса уни бошқа бир сунъий интеллект ёрдамида текширяпти”.

Мунозаралар эндигина авж олаётган Россиядан фарқли ўлароқ, хорижда бакалавр дипломларини бутунлай бекор қилиш бўйича прецедент аллақачон мавжуд. 2026 йил бошида Прагадаги Олий иқтисодиёт мактаби (VŠE) ChatGPT'дан фойдаланиш ҳолатларини назорат қилиш имконсизлиги сабабли аксарият факультетларда ёзма бакалавр ишларини расман бекор қилиб, уларни амалий лойиҳалар ва оғзаки имтиҳонлар билан алмаштирган эди.

Эндиги навбат PhD ва докторлик диссертацияларигами?
Бакалавр диплом ишлари атрофидаги бу баҳс-мунозаралардан сўнг ҳақли савол туғилади: илмий даража берувчи магистратура, PhD ва докторлик диссертацияларининг тақдири нима бўлади?
Мутахассисларнинг фикрича, юқори босқичдаги илмий ишларни бутунлай бекор қилиш ҳақида гап бориши мумкин эмас. Сабаби, PhD тадқиқотлари нейротармоқ мустақил равишда бажара олмайдиган реал эмпирик тажрибалар, лаборатория синовлари, дала тадқиқотлари ва фундаментал илмий янгилик яратишни талаб қилади. Сунъий интеллект ҳозирча янги кимёвий элемент ярата олмайди ёки ноёб архив ҳужжатларини жисмонан ўргана олмайди.

Saytda to‘liq o‘qish👉 https://republicai.uz/diplom-ishi-yozishni-ham-uni-tekshirishni-ham-sun%ca%bciy-intellekt-bajaryapti/

@RepublicAi