Украинада қиш синови: энергетика, камбағаллик ва фронтбўйи шаҳарлар тақдири

“Украина омон қолиш учун курашмоқда”

Украина Россия билан давом этаётган уруш шароитида бешинчи қиш мавсумини кутиб олишга тайёргарлик кўрмоқда. Энергетика инфратузилмасига уюштирилаётган мунтазам ҳаво зарбалари, иқтисодий фаолликнинг сусайиши ва аҳоли турмуш даражасининг пасайиши фонида яқинлашаётган совуқ мавсум жиддий ижтимоий-иқтисодий оқибатларни келтириб чиқариши мумкин. Хусусан, Харьков шаҳри мэри ҳамда Украинанинг фронтбўйи шаҳарлари ва маҳаллий жамоалари ассоциацияси раиси Игорь Терехов Euronews нашрида эълон қилинган таҳлилий мақоласида мамлакатнинг бугунги аҳволи бевосита энергетика хавфсизлиги, иқтисодий барқарорлик ва қашшоқликка қарши кураш каби уч асосий омилнинг ўзаро уйғунлигига боғлиқ эканига эътибор қаратди. У раҳбарлик қилаётган ассоциация таркибига кирувчи 300 дан ортиқ маҳаллий жамоалар доимий ҳарбий хавф, инфратузилма талофатлари ва инвестиция танқислиги шароитида кундалик коммунал хизматларни тўхтатмаслик учун улкан ташкилий ва молиявий ресурсларни сафарбар этмоқда.

Ушбу тизимли босимнинг асосий ўзаги энергетика тармоғининг шикастланиши билан изоҳланади. 2022 йил февралидан буён электр станциялари, подстанциялар ва иссиқлик тармоқларининг муттасил нишонга олиниши миллионлаб фуқароларни мунтазам равишда чироқ, сув ва марказлашган иситиш тизимидан маҳрум этиб келмоқда. 2026 йилнинг октябрь ойи бошида ҳам ҳужумлар тўхтагани йўқ: Россиянинг навбатдаги ҳаво зарбаларидан сўнг Киев шаҳри ва бошқа ҳудудларда фавқулодда электр чекловлари жорий этилди. Бундай хавф-хатарлар шаҳар инфратузилмасини бошқаришда янгича мудофаавий ёндашувларни тақозо этмоқда. Мисол учун, Харьков шаҳри марказлашган энергетика тизимини қайта шакллантириб, электр ишлаб чиқариш қувватларини турли ҳудудларга тақсимлаш ва муқобил захира генераторларини кўпайтириш йўлидан бормоқда. Бу стратегия ҳатто йирик станциялар ишдан чиққан тақдирда ҳам алоҳида туманларда ҳаётий муҳим хизматлар барқарорлигини сақлаб қолиш имконини беради.

Мақолани тўлиқ ўқиш: https://fikratonline.uz/ukrainada-qish-sinovi-energetika-kambagallik-va-frontboyi-shaharlar-taqdiri/

@fikrat

Зеленский Трампнинг сиёсий ўйинида нишонга айландими?

Дональд Трампнинг Украина президенти Владимир Зеленскийни алмаштириш зарурлиги ҳақидаги баёноти Россия дизель ёқилғисини етказиб бериш бўйича келишув эълон қилинганидан бир кун ўтиб янгради. Бу икки воқеа АҚШ ташқи сиёсатида иқтисодий манфаатлар, ички сиёсий ҳисоб-китоблар ва Москва билан муносабатлар қандай уйғунлашаётганини кўрсатади.

2026 йил 9 октябрда Трамп Россия президенти Владимир Путин билан суҳбатдан сўнг Россия дизель ёқилғисини АҚШ ва жаҳон бозорига етказиб бериш бўйича келишувга эришилганини маълум қилди. Унинг баёнотига кўра, дастлаб 300 минг тоннадан ортиқ, ноябрь ойида яна 500 минг тонна ва кейинги босқичда қўшимча ҳажмлар етказиб берилиши кутилмоқда. АҚШ Молия вазирлиги ҳам Россия ёқлғисини сотишга рухсат берувчи вақтинчалик истисно чорасини эълон қилди. Трамп келишувни ёқилғи нархларини пасайтириш зарурати билан изоҳлади. Бироқ унинг бозорга таъсири ҳозирча аниқ эмас.

10 октябрда эса Трамп Украинага янги раҳбар кераклигини айтиб, Зеленскийни Россия билан келишувга эришишга тўсқинлик қилаётганликда айблади. У Украина армиясининг Россия нефтни қайта ишлаш заводларига зарбаларини ҳам танқид қилиб, бу ҳаракатлар АҚШ фермерлари ва бошқа истеъмолчилар манфаатларига зарар етказаётганини таъкидлади. Демак, Вашингтоннинг Москва билан энергетика соҳасидаги келишуви Киевга нисбатан сиёсий босим билан бир вақтда юз берди.

Мақолани тўлиқ ўқиш: https://fikratonline.uz/zelenskiy-trampning-siyosiy-oyinida-nishonga-aylandimi/

@fikrat

Францияда музлатгичлар киберҳужумга учради

Франциядаги йирик супермаркет тармоқлари марказлашган совутиш ускуналарига қаратилган кенг кўламли киберҳужумга дуч келди. Ҳодиса оқибатида кўплаб дўконлар омбор ва расталардаги янги ҳамда музлатилган озиқ-овқат маҳсулотларини тўлиқ яроқсиз ҳолга келгани сабабли ташлаб юборишга мажбур бўлмоқда. Париж прокуратураси мазкур ҳолат юзасидан жиноий иш қўзғатиб, тергов ҳаракатларини бошлади.

Франциянинг йирик савдо тармоқлари – “Intermarché” ва “Coopérative U” вакилларининг маълум қилишича, ҳужум “Intermarché”нинг тахминан 150-200 та, “Coopérative U”нинг эса 100 га яқин савдо нуқтасига таъсир кўрсатган. Хакерлар тизимларга рухсатсиз кириб, совутиш ускуналарида мажбурий эритиш режимини фаоллаштирган. “Intermarché” раҳбарияти жабрланган нуқталарда барча тез бузилувчи маҳсулотлар муомаладан чиқарилишини тасдиқлади, бироқ ҳозирча умумий молиявий зарар миқдори очиқланмади.

Маҳаллий “BFM TV” телеканали мамлакатнинг энг йирик чакана савдо тармоғи саналган “E. Leclerc” тизимлари ҳам худди шундай ҳужумга учраганини хабар қилди. Соҳага ихтисослашган манбалар ҳужум тўлқини “Carrefour Market” ва “Monoprix” каби бошқа ритейл гигантларининг совутиш тизимларига ҳам дахл қилган бўлиши мумкинлигини билдирмоқда...

Мақолани тўлиқ ўқиш: https://fikratonline.uz/franciyada-muzlatgichlar-kiberhujumga-uchradi/

@fikrat

1,2 миллиард “рақамли жосус”: Кўча ва уй камералари қандай қилиб ҳарбий разведка воситасига айланди?

Бугунги замонавий қуролли тўқнашувларда анъанавий жосуслик тармоқлари ва ҳаво разведкаси аппаратлари ўрнини кутилмаган манба – оддий фуқаролик видеокузатув тизимлари эгалламоқда. The Wall Street Journal нашри эълон қилган суриштирувга кўра, дунё бўйлаб интернетга уланган қарийб 1,2 миллиард кузатув камераси ҳарбий разведка ва зарбаларни мувофиқлаштириш учун қулай воситага айланган. Кўчалардаги ҳаракатни назорат қилувчи мосламалар, хусусий корхоналар хавфсизлик тизимлари ва ҳатто хонадонлардаги оддий веб-камералар заиф пароллар ҳамда эскирган дастурий таъминот сабабли осонгина бузиб кирилиб, қуролли кучлар учун қимматли маълумот манбаига айланмоқда.

Recorded Future таҳлилий марказининг миллий хавфсизлик бўйича эксперти Александр Лесли бу жараённи тинч аҳоли фойдаланадиган кузатув инфратузилмасининг кенг миқёсда ҳарбий разведка воситасига айланиши сифатида тавсифлаган. Масофадан туриб тўғри жойлашган камерага кириш имкониятини қўлга киритиш хавфли ҳудудларга махфий агент юбориш ёки дрон учиришдан кўра анча хавфсиз ва арзон бўлиб, нишонларни яқиндан кузатиш ҳамда зарбалар натижасини баҳолаш имконини беради. Бундан ташқари, сунъий интеллект алгоритмлари улкан ҳажмдаги видеооқимларни тезкор қайта ишлаб, инсон кўзи илғамайдиган ҳаракат қонуниятларини автоматик аниқлашга ёрдам бермоқда.

Бундай рақамли кузатув урушининг энг ёрқин мисолларини Яқин Шарқ минтақасида кўриш мумкин. Исроил махсус хизматлари Теҳрон шаҳрининг йўл ҳаракати камераларини бузиб кириб, юқори мартабали раҳбарларнинг ҳаракат йўналишларини ўрганиш орқали амалиётларни режалаштиришда фойдалангани хабар қилинган. Шу билан бирга, Эронга алоқадор ҳакерлик гуруҳлари (жумладан, Handala) ҳам Исроилдаги юзлаб камераларга, хусусан чегара ҳудудлари, ҳарбий қисмлар яқинидаги объектлар ва автомобил рақамларини таниб олиш тизимларига киришга муваффақ бўлган. Бундай гуруҳлар қўлга киритган видеолавҳаларни очиқ эълон қилиб, рақибга руҳий босим ўтказиш ва ахборот урушида устунликни намойиш этиш учун ҳам ишлатмоқда.

Мақолани тўлиқ ўқиш: https://fikratonline.uz/12-milliard-raqamli-josus-kocha-va-uy-kameralari-qanday-qilib-harbiy-razvedka-vositasiga-aylandi/

@fikrat