САЛЫҚ АПТАЛЫҒЫ

Ақпан айында қаржы нарығында «Үлкен салық апталығы» басталды деген сөз. Бұл кезеңді трейдерлер мен экономистер күнтізбеде қызылмен белгілеп қояды. Неге десеңіз? Өйткені дәл осы күндері теңге 🏋️‍♂️«бұлшық етін» көрсетіп, долларды біраз сабырға шақыратын әдеті бар. Өткенде мен 4 жылдың тенденциясын көрсеттім.


Бұл не қылған «апталық»?

Қазақстандағы ең ірі салық төлеушілер (негізінен мұнай, газ және металл өндіретін гигант-компаниялар) жылдың төртінші тоқсаны үшін мемлекетке салық төлейді. Негізгі төлемдер әдетте 20-25 ақпан аралығына түседі. Бірақ дәл осы аптада доллар теңгеге көптеп айырбасталады. Бұл жай ғана салық емес, бұл - триллиондаған теңге.

Доллар неге «арзандайды»?

Бұл жерде қарапайым математика мен сұраныс заңы жұмыс істейді:
1️⃣Доллар сатылады: Экспорттаушы компаниялар шетелге шикізат сатып, пайданы доллармен табады. Бірақ Қазақстан бюджетіне салықты тек теңгемен төлеуі тиіс.
2️⃣Теңгеге сұраныс артады: Салық төлеу үшін олар қолдарындағы миллиардтаған долларды биржаға шығарып, теңгеге айырбастайды.
3️⃣Курс өзгереді: Нарықта доллар көбейіп, теңге тапшы болған соң, теңгенің құны артып, доллардың бағасы төмендейді.


Неге салық апталығы келгенде бәрі жанталасады?
Алдын ала әрект етпейді?

Себебі ірі компаниялар қаржыны доллармен сақтайды. Доллар - «Қауіпсіз айлақ». Мұнай алпауыттары үшін доллар тек ақша емес, ол - негізгі құрал. Себебі:

✅Шығындар доллармен: Олардың құрал-жабдықтары, шетелдік мамандардың жалақысы және халықаралық несиелері негізінен доллармен төленеді. Ақшаны теңгеге айналдырып, сосын қайтадан доллар сатып алу -артық комиссия мен уақыт жоғалту (конвертациялық шығындар).
🟢Инфляциядан қорғану: Теңгемен салыстырғанда доллар тұрақтырақ. Сондықтан ірі соманы теңгеде сақтау - тәуекел.
🔴Ликвидтілік: Салық төлеу күні белгілі. Оған дейін бос тұрған ақша «жұмыс істеп», доллар түрінде табыс әкелуі тиіс.

Қазақстан заңы бойынша салық тек 💰теңгемен қабылданады. Егер компания салықты ерте төлеп қойса, ол ақша бюджетте «өлі капитал» болып жатады. Ақша ұйықтамау керек).
Ал өз шотында тұрса, ол айналымдағы ақша. Сондықтан олар төлем мерзімі тақалғанша (25-іне дейін) долларын ұстап отырады.

🏛️KASPI-дің NASDAQ-тағы екі жылы

Каспиліктер NASDAQ сауда алаңына IPO-ға шыққан сәттен бері -17,9 пайызға құлдырап, акциясы бағасы 92,2 доллардан 74,1 долларға дейін арзандады.

Фундаменталды талдауды көрсең сыртқы нарықтағы инвестициялық ауыртпашылығы бар демесең, қаржылық жағдайы әзірше май-шелпек.

Компанияның милллиондаған акцияларын ұстап АҚШ-тың институционалды инвесторлары отыр. Компанияның P/E көрсеткіші жылдан жылға төмендеп жатыр (7.2 -> 5.4). Бұл жақсы белгі, себебі компанияның табысы артып, акция "тартымдырақ" бола бастайды дегенді білдіреді.

Бірақ факт сол- баға өспеуде. қызылға боялған динамика.

🇰🇿Астанаға былтыр 87 мың адам көшіп келген. Демек Астана халқы бір жылда ішкі өсімнен бөлек, өзге өңірлер себебінен қосымша +90 мыңға жуық адамға көбейген. Бұл тарихи рекорд.

Келгені - кеткені= айырымы

🇰🇿Алматыға көшкісі келетіндер керісінше азайып келе жатыр

📅📅📅📅
Таңдаулы акциялардың бір аптадағы өзгерісі.
✅Solidcore
✅Altyngold

АЛТЫН

🇰🇿Ұлттық банк 1 гр алтынды 80 462 теңгеден сатуда. Ал уница үшін прайс 5 мың доллардың үстінде.

Бағалы металдар нарығында төмендеу үрдісі (bearish sentiment) басым. Бұл АҚШ Президенті 👤Дональд Трамптың Иранмен жасалған келісімді 2026 жылдың 19 ақпанына дейін ұзарту мүмкіндігімен байланысты. Дәл осы күні Трамптың төрағалығымен «Бейбітшілік кеңесі» (Board of Peace) өз жұмысын бастайды. Мүмкін президент Тоқаев та баратын шығар.

Таяу Шығыс елдерінің көбі бұл кеңеске қосылып үлгерді. Егер Иранға шабуыл жасалса, олар бұл жолдан таюы мүмкін, өйткені олар Иранның егемендігін қорғауын қолдайды. Трамп бұл кеңесті сәтті басқара бастаса, Иранның баллистикалық зымыран бағдарламасын шектеу туралы келісім белгісіз мерзімге шегерілуі ықтимал.

Қорытынды және нарық динамикасы

🔤Құбылмалылық: 2026 жылдың 19 ақпанына дейін алтын мен күміс нарығында жоғары құбылмалылық сақталады. АҚШ пен Иран арасындағы шиеленістің бәсеңдеуі «қауіпсіз айлақ» (safe-haven) ретіндегі алтынға сұранысты азайтып, бағаның төмендеуіне әкеледі.

⬇️XAU/XAG қатынасы: Алтын мен күміс арақатынасы 64 деңгейінен жоғары тұр және өсуге дайын. Бұл металдардың өзіне кері әсер етіп, сату толқынын қоздыруы мүмкін.

Олимпиада чемпиондары
жазғы/қысқы

🥊 Бокс – 7 алтын (көш басында, еліміздің «бренд» спорты).
🏃‍♂️ Жеңіл атлетика – 2 алтын.
⛸ Мәнерлеп сырғанау – 1 алтын (🆕Михаил Шайдоров).
⛷ Шаңғы спорты – 1 алтын (Смирнов).
🏊 Жүзу, Күрес, Дзюдо, Велоспорт – 1 алтыннан.

Ешқандай чемпион тіркелмеген аймақтар:
(Сол өңірдің тумасы)

🇰🇿Ақтөбе облысы
🇰🇿Атырау облысы
🇰🇿Маңғыстау облысы
🇰🇿Ақмола облысы (Көкшетау)
🇰🇿Қостанай облысы
🇰🇿Павлодар облысы
🇰🇿Абай облысы (Семей)
🇰🇿Ұлытау облысы
🇰🇿Астана қаласы
🇰🇿Шымкент қаласы

🇰🇿🇰🇿🇰🇿🇰🇿
Бүгін доллардың құны 488,55 теңгеге дейін түсіп, соңғы 6 айдағы минимумды жаңартты. Сауда көлемі жоғары.

Айтпақшы 🅱 Bloomberg сыртқы инвесторлар carry trade-пен дамушы елдердің валюталарына белсенді кіре бастады дейді.

Төменде қазақшаға аударылды⬇️

Валюта нарығындағы сенсация: Дамушы елдер G-7-ні шаң қаптырды

Қаржы әлемінде қызық болып жатыр. 🅱Bloomberg мәліметінше, дамушы елдердің (EM) валюталары дамыған алпауыттарға (G-7) қарағанда әлдеқайда тұрақты болып шықты.

Не болып жатыр?
JPMorgan индексі бойынша, дамушы елдердің валюталары соңғы 200 күн бойы доллар мен еуроға қарағанда аз құбылған. Егер бұл тренд тағы бір аптаға созылса, соңғы 26 жылдағы рекорд жаңарады!

Неге бұлай болды?
1️⃣Керри-трейд (Carry Trade): Инвесторлар пайыздық мөлшерлемесі төмен валютада (мысалы, иена) қарыз алып, оны табысы жоғары дамушы елдердің активтеріне салып жатыр. Бұл — нағыз ақша жасаудың амалы.
2️⃣ Шикізат бағасы: Мұнай мен металл бағасының жоғары болуы EM елдерінің (оның ішінде Қазақстан сияқты елдердің де) позициясын бекемдеп тұр.
3️⃣ Доллардың "шаршауы": АҚШ-тағы фискалдық белгісіздік пен Трамптың мәлімдемелері доллардың мазасын қашырды.

Кімдер ұтып жатыр?
Инвесторлар қазір тұрақсыз доллардан гөрі, волатильдігі төмен Сингапур долларына, батқа және юаньге көбірек сенім артуда.

Қорытынды: Әдетте "тәуекелі көп" саналатын нарықтар қазір нағыз "тыныш айлаққа" айналып барады. Бірақ сарапшылар бұл "тыныштық" кезекті жаһандық дағдарысқа дейін ғана созылуы мүмкін екенін ескертеді ("уақыттық бомба" қаупі әлі бар).

🇰🇿ҚАЗАҚСТАН ЭКСПОРТЫ
2025 ж


Шикізат бағасының құбылуы және санкциялық қысым

Экспорттың 3,2%-ға төмендеуі бірнеше фактормен түсіндіріледі. Бірінші кезекте - әлемдік нарықтағы 🛢️мұнай мен негізгі металдар бағасының тұрақсыздығы. Қазақстан экспортының 50%-дан астамын шикі мұнай мен мұнай өнімдері құрайтынын ескерсек, бұл сектордағы кез келген ауытқу жалпы көрсеткішке тікелей әсер етеді.
🇪🇺Италия мен Еуропа: Экспорттың басты бағыты болып қала берді. Италияға бағытталған экспорт шамамен 15,6 млрд долларды құрады.
🇨🇳Қытай факторы: Қытай нарығына бағытталған қазақстандық тауарлар (мұнай, мыс, ауыл шаруашылығы өнімдері) 15,2 млрд доллар көлемінде экспортталды.
🇷🇺ЕАЭО және Ресей: Ресейге бағытталған экспорт 8 141,5 млн долларға дейін төмендеді. Бұл - логистикалық тізбектердің өзгеруі мен санкциялық шектеулердің жанама әсері.

ЖІӨ құрлымы

🔍QazStat кеше 2025 жылдың ЖІӨ туралы статистиканы шығарды. Былтыр 🔍 көлемі 306 млрд АҚШ долларын құрады, өсім 6,5%. Ал өндіріс әдісімен есептелген ЖІӨ құрылымынэ мынадай:

«Орта тап» болу үшін 1 млн теңге табыс керек пе? 🤔

Желіде «Алматылықтардың әлеуметтік-экономикалық мәртебесі» деген кесте тарап, қызу талқыға түсіп жатыр. Онда айына 250-450 мың теңге табатындарды «кедей», ал 1 млн теңгеге дейін табатындарды «орта тап» деп көрсеткен.

Бұл қаншалықты қисынды? Ресми дерек пен нақты талаптарды салыстырып көрейік:

📊 Статистика не дейді?
2025 жылдың ІІІ тоқсанында Қазақстандағы медианалық жалақы 302 584 теңгені құрады. (Анықтама: Медианалық жалақы - бұл қатардың дәл ортасы. Яғни, жұмыс істейтіндердің тең жартысы осы сомадан көп алса, қалған жартысы бұдан аз алады).

Халықаралық (ЭЫДҰ) әдістеме бойынша, орта тапқа осы соманың 75%-200% аралығын (яғни 227 мыңнан 605 мың теңгеге дейін) табатындар жатуы тиіс. Егер орта үйі мен көлігі сияқты активтер болса әрине.

Алайда, нақты «орта тап» болу үшін тек жалақы емес, материалдық активтер де маңызды:

🏠 Баспана: Меншікті пәтерінің немесе үйінің болуы. Табысының жартысын жалдау ақысына бермейтін жанұя ғана өзін еркін сезінеді.
🚗 Көлік: Отбасының әр ересек мүшесіне немесе жалпы жанұяға лайықты көліктің болуы.
💰 Қаржылық жастық: Кенеттен жұмыссыз қалған жағдайда кемінде 3-6 ай өмір сүруге жететін жинақ.
✈️ Демалыс пен білім: Жылына кемінде бір рет шетелде немесе сапалы шипажайда демалу және балаларға қосымша ақылы білім бере алу мүмкіндігі.

Неге тарап жүрген кесте «күммәнді»?

1️⃣Медианадан алшақтық: Ресми дерек бойынша халықтың 50%-ы 300 мың теңге айналасында табыс табады. Егер кестеге сенсек, елдің жартысынан көбі «кедейлер»😀

2️⃣Алматының қымбатшылығы: Мүмкін, автор Алматыдағы пәтер жалдау құны мен инфляцияны ескерген шығар? 🌚

3️⃣Бұл кесте нақты экономикалық көрсеткіш емес, Алматы сияқты ірі қаладағы «ешнәрседен тарықпай өмір сүру» туралы халықтың ішкі талабы (запросы) сияқты.

Сіз қалай ойлайсыз? Пәтері мен көлігі бар, бірақ жалақысы 450 мың теңге адамды «кедей» деуге бола ма?

🇺🇿Өзбекстанның сыртқы қарызы 82 млрд доллардан асты. Темп жоғары, мысалы былтыр қарыз көлемі +12 млрд долларға өскен.

Биыл көрші елдің қарызы 100 млрд АҚШ долларына жетуі мүмкін деп отыр. Ал таза мемлекеттің қарызы ЖІӨ-нің 34,7% артқан.