Білімге инвестиция артып келеді.

🙃ҚР ҰСБ мәліметінше 2025 жылдың І тоқсанында білімге салынған инвестиция көлемі 6 есеге артқан. Білім саласының жалпы инвестициядағы үлесі алғаш рет 10 пайыздан асты.

Былтыр инвесторлардың білімге құйған инвестиция көлемі алғаш рет $2 млрд доллардан асқанын көрдік.

Әрине бұл жерде басты инвестор - 🙃үкімет. “Жайлы мектеп” эффектісі айтарлықтай жоғары. Бірінші тоқсандағы статистикаға қарасақ инвестициядағы мемлекеттің үлесі -94%.

Дегенмен де жеке инвестицияның көлемі де артып келеді. Бірінші тоқсанның өзінде жеке инвесторлардың білім саласына салған қаражаты 18 млрд теңгеден асқан.

📚Жеке меншік мектептердің жаппай ашылуы байқалады. Соңғы 4 жылда жеке меншік (ақылы) мектептердің саны 4 есеге көбейген. Осы тенденция жалғаса берсе келесі жылы жеке меншік мектептің саны мыңнан асуы мүмкін.

Экономикалық шторм басталса — инвесторлар алтынға қашады.
Әлемдік экономикада тұрақсыздық белең алғанда, инвесторлар көбінесе "қауіпсіз гавань" саналатын активтерге бет бұрады. Соның ішіндегі ең танымалы – алтын.

Біздің 🙃Ұлттық банк алтынға бай. Сәуірдегі ақпарат бойынша 284,05 тонна алтын қоры бар. Бас банк соңғы мәлімдемесінде баға өссе сатуды бастайтынын мәлімдеген. Ұлттық банкке алтында сату үшін қандай прайс керек? 😐

Орталық Азияның Ресейге тәуелділігі (еңбек күші)                          

Өзбекстан, Қырғызстан мен Тәжікстанның негізгі табыс көзі — Ресейдегі еңбек мигранттарының аударымдары. Бұл елдерде жұмыссыздық деңгейі жоғары, ал рубльмен келетін кез келген табыс ел экономикасы үшін маңызды ресурс.

Қазақстан мен Түркіменстанға келетін ақша көлемі салыстырмалы түрде аз. Қазақстанның өз ішкі экономикасы әлдеқайда тұрақты, ал Түркіменстан жабық елдердің қатарында.

Бір қызығы, соңғы жылдары рубльдің әлсіреуі мен санкцияларға қарамастан, бұл аударымдар көлемі азайған жоқ — керісінше, кейбір елдер үшін рекордтық деңгейге жетті.

🇺🇿Өзбекстан миграциялық күшін Ресейден азайтып, Еуропа мен оңтүстік Корея елдеріне әртараптандыру саясаты сәтсіз жүргізілуде.

Ресейде жүрген мигранттар бүгінде Тәжікстан ЖІӨ-нің 45 пайызын, Қырғызстанның әрбір бесінші сомын жасауда. Ал Өзбекстан экономикасының 14% сыртта жүрген еңбек күші қалыптастыруда.

Өңірдегі ең қымбат компаниялар💰

Трамп (FRS) ФРЖ-ға қайтадан қысым көрсетіп жатыр: қор нарығы қызылға боялды.

Президент Дональд Трамп орталық банкті пайыздық мөлшерлемелерді дереу төмендетуді талап етуде және ол ФРЖ төрағасы Джером Пауэллдің саясатына наразы.

😃Трамп:

маған ФРЖ басшысын орнынан алу қиын емес, маған сеніңіз. Менің көңілім толмайды

ФРЖ басшысы:
🙃Пауэлл

Мені президент жұмыстан шығаруға өкілеттілігі жоқ және мен 2026 жылдың мамырына дейін өкілеттілігім аяқталмайынша жұмыстан кетпеймін

Республикалық бюджеттің орындалуы
(қаңтар-наурыз):

🙃Кірістер жоспарының 83,0% орындалды
(өткен аймен салыстырғанда сәл төмен – 83,7% болған)

1️⃣Салықтық түсімдер – 102,8%
▫️ҚҚС – 95,9% (төмендеген)
▫️КТС – 104,1% (өзгеріс жоқ)

2️⃣Салықтық емес түсімдер – 85,2%
▫️Ұлттық қор трансферті – 56,9% (сәл төмен)
▫️Қарыздар түсімі – 100,6% (айтарлықтай артқан)

🪙Қысқаша айтқанда:
Налоговиктер биыл жұмысты жақсы орындауда. Ал трансферттік аударымдар айтарлықтай жоспардан қалып келеді. Total: бірінші тоқсандағы республикалық бюджет
дефициті - 1 021 939 490 теңге

Трамп сөйлесе Wall Street тербеледі

Қор нарығы тым сезімтал болуда. Дүйсенбідегі ФРЖ шефіне жасаған қысымнан кейін қор нарығы қызылға боялған.

Алайда кеше 😃Трамптың

“Кеден салығын жеңілдету бойынша Қытаймен сәтті келісімдеміз”

деген сөзі, нарыққа ұнады.

🤑Bitcoin кешегі сессияда 85 мыңнан 94 мың долларға дейін көтерілді.

Өңірлердің бюджеті қандай?

Өз-өзін бюджетпен қамтамасыз етіп отырған тек -Алматы, Астана қалалары және Атырау облысы. Қалған 17 өңір орталықтан қаржы алып отыр.

🙃Түркістан жыл сайын республикалық бюджеттен 1 трлн теңгеден астам субвенция алып отыр. Жамбыл, СҚО, Абай облыстары да орталыққа аса мұқтаж.

Маңғыстау обылысы соңғы жылдары донор облыстан ➡️субвенция алатын өңірге айналды. Өңір проблемалық аймаққа айналып келеді. Өткенде 🙃Президент те Маңғыстауда арнайы жиын өткізді.

Біздің ойымызша Алматы облысы 2027 жылдары өзін-өзі қамтамасыз ете алатын төртінші өңір болуы мүмкін. Павлодар да сондай ұмтылыс байқалады.

Алматы қаласы керісінше ірі донор статусын нығайтып келеді. Шымкент әрбір үшінші теңгені орталықтан алуда. Астанада ұлттық компаниялар бар да тапшылық болмас)

Кэшбэк арқылы банк қалай пайда табады?
(көше тілімен түсіндіремін)

Мысал:
Бека Аружанға 10 000 теңгеге сирень гүлін сатып алды. Гүл салонында терминал бар — Бека карта арқылы төледі. Терминал "тың" деді, чекті шығарды.🧾

Бірақ сол сәтте банк:
– «Мен өз үлесімді алдым» – деп, 1% = 100 теңге комиссия ұстады (яғни, 10 мың теңгенің 100 теңгесі банкке кетті).
Бека төлемді QR, карта немесе Apple Pay арқылы жасады ма — маңызды емес. Бастысы — налмен емес. Сондай-ақ қандай банк және қандай терминал екені де маңызды емес.

Енді елестетіп көріңіз: сол 10 000 теңге банк жүйесі арқылы қайта-қайта айналып отырса — әр төлемнен банк 1% ұстай береді.
Сонда 917 транзакциядан кейін банк сол 10 000 теңгенің бәрін комиссия арқылы өзіне алып алады!

Бірақ сұрақ туындайды:
Банк әрбір төлемнен 1% ұстаса, оны толық өзіне қалдыра ма?

Жоқ. Жаңағы 100 теңге былай бөлінеді (шамамен):
– 25 ₸ – Visa немесе Mastercard-қа кетті (карта нарығын осы екі алып компания басқарады)
– 35 ₸ – Беканың картасын шығарған банкке (мысалы, қызыл банктің терминалына басқа банктің картасы арқылы төлем жасалғанда)
– 10–20 ₸ – терминал, жүйе, IT және қауіпсіздік шығындарына кетеді

💰Нәтижесінде эквайер (беканың банк картасы) банкке тек 20–30 теңге ғана таза табыс қалады.


Бастысы көлем
Біз тек бір ғана транзакцияны талдадық.
Ал Ұлттық банктің мәліметінше, Қазақстанда тәулігіне 5,9 трлн теңгенің аударым операциясы жүреді.
Бұл дегеніміз — әр минут сайын 4,1 млрд теңге қозғалып жатыр.

Банкке мұндай операциялар пайдалы, бірақ әрбір төлемнен ғажап пайда түспейді. Бұл — көлемге негізделген бизнес-модель. Неғұрлым транзакция көп болса, банк соғұрлым көбірек пайда көреді. Ал бізде ол көп. Себебі безналдың үлесі 90%-ға жақындап қалды.

Енді кэшбэкке оралайық:
Соңғы жылдары банктер кэшбэк арқылы клиенттерді тартуға күш салып жатыр.
Экожүйесі дамыған банктер бұл бағытқа миллиардтаған қаржы жұмсап келеді.
Басты мақсат — клиенттік базаны арттыру және пайдаланушыны экожүйе ішінде ұзақ ұстау.

Қорытынды:
Кэшбэк — сыйлық емес, банктің инвестициясы.
Саған 200 теңге қайтаруы мүмкін, бірақ сен 20 000 теңге жұмсасаң — банк пайдаға шықты. Даже бір банк өзінің экожүйесіне клиент тару үшін өз валютасын шығарып, табысының жартысын кэшбекке бөлуде)

#solaiDE01

🛒Елімізде базарлар саны азайып келеді.

Жыл сайын шамамен әрбір бесінші базар жабылуда.
🛒Қазақстанда былтыр электрондық сауданың көлемі 3.2 трлн теңгені құрап, үлесі 14,5%-ға дейін артты.

📚 Қазақстан мектептерінде оқыту тілі қалай өзгерді?

Соңғы бес жылда қазақ тілінде білім беретін мектептер саны 6,33%-ға артты, ал орыс тіліндегі мектептер саны керісінше, 11,73%-ға қысқарды.

Жаңа ашылған мектепті қоспай есептегенде, шамамен жыл сайын 22 мектеп “таза қазақ тілді” болып ауысады.



Өзбек тілінде оқитын оқушылардың саны биыл 90 мыңнан асты. Мысалы 2020 жылдары 76 мың болған. Осы тенденция жалғаса берсе 2030 жылға қарай өзбек тілі өз позициясын нығайтады.


🙃 JaiSandar:

2010-2023 жылдар аралығында қазақ тілінде білім алатын оқушылардың үлесі 61-67 пайыздан аса алмай келеді. Алайда мектепке дейінгі білім беретін ұйымдарда (балабақша) қазақ тілінде білім алатын бүлдіршіндердің үлесі 90% ға жетті. Егер осы тенденция 2030 жылға қарай жалғаса берсе, қазақ тілді және аралас мектептердің саны артып, орыс тілді мектептер азаяды. Аралас мектептерде өзбек тіліндегі оқушылардың саны 130 мыңға жетуі мүмкін.

🛢Әлемдік мұнайдың 73 пайызын осы 11 ел экспорттайды.

🙃Қазақстан 2024 жылы $42,8 млрд доллардың мұнайын экспорттады.

Канадада Либералдар жеңіске жетті: Трамптың "сыйлығы"

2025 жылдың басында Канададағы Либералдар партиясының рейтингі небәрі 20% болып, ал қарсылас Консерваторлар 44% қолдауға ие еді. Көпшілік оппозиция жетекшісі Пьер Пуальеврдің жеңісіне күмәнданбады. Бірақ төрт айдың ішінде бәрі түбегейлі өзгеріп, бүгін Либералдар парламенттік сайлауда басымдыққа ие болды.

Жеңістің басты себептерінің бірі – Джастин Трюдоның премьерлік қызметтен кетуі. Оның мұрасы партияны төменге тартты.

Алайда, нағыз тосынсый оңтүстіктен келді. АҚШ президенті Дональд Трамп Канадаға қарсы салық пен сауда тақырыбында ашық шабуыл жасап, тіпті Канаданы 51-ші штатқа айналдыруды ұсынды. Тағы да сол баяғы лепірме мәлімдемелер:

😃

«Канада АҚШ-тың 51-штаты болуы керек. Тек сонда ғана сіздерге нөлдік салықтар, әлемдегі ең қуатты армия және төрт есе көп өндіріс болады!» – деп жазды Трамп Truth әлеуметтік желісінде.

Канадалықтар үшін бұл ұлттық намысқа тиюмен тең болды. Спорттық матчтарда тіпті жанжалдар шығып жатты. Ал Либералдар бұл сәтті ұтымды пайдаланып, сайлау назарын ішкі мәселелерден ел егемендігін қорғау тақырыбына бұрды.



Нәтижесінде, Либералдар рейтингі төрт айда 20%-дан 43%-ға өсіп, сайлауда жеңіске жетті. Ал Пуальевр өз округінде де ұтылды. Тағы да Трамптың ықпалы халықаралық оңшыл толқынды тежеп, кері бұруы мүмкін екенін көрсетті.

BANK SECTOR (April)

🙃Депозиттер қашуда
Жыл басынан бері жеке тұлғалардың депозиттері -350,5 млрд теңгеге азайды.
🙃 -329,6 млрд
🙃-62,6 млрд
🙃+46,2 млрд
🙃-25,1 млрд

🙃Табыстың жартысы екі банкте
Үш айда 21 банктің жиынтық табысы 664 млрд теңгені құрады. Жалпы табыстың 56 пайызы 🙃 мен 🙃 банктеріне тиесілі.

Просрочка
Мерзімі өткен кредиттердің көлемі 1,2 трлн теңгеден асты. NPL+90 немесе үмітсіз несие көлемі жыл басынан бері 140 млрд теңгеге көбейген.

Үлкен бестік
Банк секторындағы 5 банктің үлесі 68% жеткен.

🙃:

Орта және ұсақ банктердің табысы азайып келеді. Кейбір банктердің табысы ай сайын теріс динмикаға бет алды. Осылай жалғаса берсе, ұсақтар бірігеді немесе үлкендерге жұтылады. Бұл әрқашан жұмыс істеген.