TARIXIY MASLAK | Neojadidlar maslagi | 4-qism

Neojadidchilik ajnabiy g‘oyalarga ko‘r-ko‘rona taqlid emas, u o‘zbek siyosiy tafakkuri va amaliyotida chuqur ildiz otgan mafkura va amaliyotlarga asoslangan.

https://youtu.be/J_E5i_Dka0U

@Subnazar | @Neojadids | #neojadidchilik

«Neojadidchilikka qanday yordam berishimiz mumkin?» – degan savollar kelyapti. Aksari yoshlarimizdan. Chin dildan ko‘maklashmoqi bo‘lsangiz, quyidagi matnni o‘qib tushuning:

Neojadidlik sizga maʼqul kelayotgan bo‘lsa, demak bu sizning ham maslagingiz, u ikki uch kishining shaxsiy loyihasi emas. Asos prinsiplarni o‘zlashtirib, ijodiy yondoshgan holda bu g‘oyaviy harakatni jonlashuviga hissa qo‘shsa bo‘ladi.

«Nima qilish kerak?» savoli holatidan «Qaysi ishlarni qilish kerak?» degan tanlovigacha bosib o‘tiladigan qadamlar bor:

1. Sardor Salim va Jamshid Muslimning chiqargan neojadidlikka oid matnlarini yaxshilab o‘qib chiqing. Oxirgi video/audio materiallarni yaxshilab ko‘rib/eshitib chiqing. Asosiy narsa bu yerda “YAXSHILAB”. Puxta tushunishga harakat qiling. Undagi ko‘p qaytariladigan so‘zlar: jumhuriyatchilik, fazilatlar, vatandoshlik/fuqarolik jamiyati, tahakkumsizlik, hurriyat... va hokazolar shunchaki yaltiroq iboralar emas. G‘oyaning mag‘zi o‘sha so‘zlarda. Tushunib olsangiz, va bu sizga maqbul bo‘lsa, unda imkoniyatlar topa bilsangiz, endi bu g‘oya sizga tegishli.

2. Tushungan narsalaringiz bilan ijtimoiy tarmoqlarda ulashing. O‘z tilingizda g‘oyani ifodalang. Tanishlaringizga aytib bering. Biz bergan nazariy matnlar o‘ta mavhum ko‘rinishi tabiiy. Katta imorat poydevorlari dag‘al narsadek ko‘rinadi. Ularning shakllari maʼnosiz, bekorchi narsadek tuyuladi. Ammo tasavvur nazari bilan ko‘rsangiz imoratning shakli, bo‘yi, tarkibi oydinlashadi. Mana shu tasavvur bilan boshqalar bilan bo‘lishish kerak. Shunda mavhum fikrlar mafhum (fahamlanadigan) g‘oyalarga aylanadi, tarqaladi.

3. Matn, video, audio matnlardan o‘zingizga eng yorqin, eʼtibor tortadigan joylarini ajratib, ijtimoiy tarmoqlarda ulashing. Muhimi asosiy kontekstdan uzilmagan va g‘oyani buzib ko‘rsatmaydigan bo‘lishi kerak. Hamfikrlar safi kengayishi uchun bu maslak haqida yetarli tasavvurga ega bo‘lmaganlar uchun asosiy mujdalar muntazam yetkazib boriladi.

4. Tanqidlar bilan ishlang. Buning uchun bo‘lmag‘ur istehzo, trollinglar bilan sog‘lom tanqid ajratib olish kerak bo‘ladi. Birinchilariga vaqt va asabni sarflamang. Ikkinchisiga o‘z tushunchalaringiz bilan javob bering. Ehtimol bu tanqidlar maslakning foydasi uchun qilinayotgandir. Unda ularni to‘g‘ri qabul qilish va o‘zaro muhokama qilib, ko‘rsatilgan kamchiliklarni to‘ldirishga ishlatiladi. Bu masalada biz bilan aloqada bo‘lib turishingiz ummumiy foydali bo‘ladi.

5. Nazariy va tarixiy bilimlaringizni boyitib boring. Yangi maʼlumotlarning neojadidlik g‘oyalari bilan mushtarak bo‘lgan jihatlari bilan biz va atrof bilan bo‘lishing. Ushbu kitoblar foydali bo‘ladi deb o‘ylayman, ammo ro‘yxat cheklanmagan:

1. Begali Qosimov «Milliy uyg‘onish»

2. Adib Xolid «O‘zbekistonning tavalludi»

3. Mustafo Cho‘qay o‘g‘li «Istiqlol jallodlari, 1917-yil xotiralari»

4. Vaslav Gavel «Kuchizlar kuchi»

5. Yulo Vooglayd «Vatandoshlik dasturi»

6. Sof.uz saytida chiqqan “Federalist” maqolalari haqida turkum maqolalar.

7. .... boshqalar

Albatta mavzuga oid boshqa adabiyotlar ko‘plab topiladi. Va albatta sizga HAMMASINI o‘qib chiqish majburiyatini yuklash niyatimiz yo‘q. Muhimi — siyosiy tafakkurni uyg‘otuvchi, maʼnan boyituvchi va sog‘lom tasavvurlarni hosil qiluvchi manbalar bilan bog‘lanish.

Yuqoridagi ishlar kifoyami? Yo‘q, kifoya emas. Ammo zaruriy. Boshqalarni uyg‘otish uchun oldin o‘zimiz uyg‘onib olishimiz kerak. Boshqalar o‘zgarishini istasak, avval o‘zimiz o‘zgaraylik. Sog‘lomlashgan siyosiy ong hosil bo‘lsagina keyingi qadamlar sog‘lom bo‘ladi. Maʼrifatlanaylik va shunda atrofni maʼrifatlay olamiz. Shunda «Yana nima qilish mumkin?» degan savollarga turli muqobil javoblar o‘z-o‘zidan kela boshlaydiki, eng yaxshisini tanlash bosqichiga o‘tgan bo‘lamiz.

NEOJADIDLIK VA ISLOM | Neojadidlar maslagi | #5

Neojadid maslagini qoralash maqsadida neojadidlarni ateist yoki Islom dinining islohotchisi deb taqdim qilish urf bo‘ldi. Neojadidchilikning Islom diniga munosabatining shaxsiy va ijtimoiy jihati mavjud:

- Riyo aralashish xavfi mavjud bo‘lsa ham aytish kerak-ki, biz tanigan neojadidlarning barchasi ongli tarzda shahodat keltirgan, ibodatlarini, qusuri bilan bo‘lsada, iloji boricha to‘liq-to‘kis ado etayotgan musulmonlardir. Va undan ham muhimi, aksar o‘zbek dindorlaridan farqli o‘laroq, neojadidlar dinning ijtimoiy-siyosiy jihatiga kelganda boshini qumga tiqib olmaydigan ongli musulmonlardir.

- Masalaning ijtimoiy jihati neojadidlarning mana shu ongli musulmonchilik pozitsiyasidan kelib chiqadi. Neojadidlar dinda shaxsni ham, jamiyatni ham tubdan isloh qilish ijobiy potensiali borligiga ishonadi. Hususan, to‘g‘ri anglashilgan din Arximed dastagi rolini o‘ynab, hozirda jo‘yali ahloqiy normalarsiz qolgan o‘zbek jamiyatiga yangi ahloq taqdim qilishi mumkin. Shu jihatdan, neojadidlar diniy erkinliklar kengroq berilishiga, din jamiyat hayotida salmoqliroq rol o‘ynashi tarafdoridir. Shu bilan birga, neojadidlar sekulyar qatlamning hadiklarida ham jon borligini e’tirof etadi va sekulyar-dindor ihtilofiga yechim ikki taraf o‘rtasida ko‘proq muloqat va murosa bo‘lishida deb hisoblaydi.

https://youtu.be/NvqCAeMJ30w

@Subnazar | @Neojadids | #neojadidchilik

Kun.uz nashri Toshkent viloyati ichki ishlar bosh boshqarmasining sinfdoshlariga nashida havolasini (linkini) yuborgani uchun qamalgan yigit haqida tarqatgan rasmiy bayonotida ishga doir hujjatlar va sud hukmiga mos kelmaydigan notoʻgʻri maʼlumotlar borligini iddao qildi.

Rasmiy bayonotda tasdiqlanmagan maʼlumotlar borligi - alohida masala. Nima uchun yigitning, onasi aytgandek, bir ish (dachadagi oʻgʻrilik) masalasida chaqirtirilib, keyin unga boshqa ayb qoʻyilganligi masalasini ham hozircha chetga surib turaylik. Yigit nashida linkini faqat sinfdoshlaridan iborat guruhga yuborgan boʻlsa, bu haqidagi maʼlumot organlarga qanday kelganligi, uning telefonidagi shaxsiy yozishmalarni tekshirish uchun qanday asos boʻlganligi va bunda protsessual talablarga qay darajada rioya qilinganligi masalasini ham hozircha qoʻyib turaylik. Kun.uz maqolasida keltirilgan ayblov xulosasidan boshqa bitta savol tugʻilmoqda.

Xulosaga asos boʻlgan ekspertizada yigit havolasini yuborgan maʼlumot "aqidaparastlik gʻoyalari bilan yoʻgʻrilgan"ligi aytilgan. Lex.uz qonunchilik bazasida "aqidaparastlik" kalit soʻzi bilan qidiruv berilganda 37ta hujjat topildi (shundan 10tachasi kuchini yoʻqotgan). Bu hujjatlarda "aqidaparastlik" tushunchasining aniq taʼrifini topa olmadim. Jinoyat kodeksining 244-1 moddasida bu tushunchaning taʼrifini koʻrmadim.

Oʻzbek tilining izohli lugʻatida "aqidaparast" soʻziga "aqidalarga koʻr-koʻrona ishonuvchi shaxs" deya taʼrif berilgan. "Aqida" soʻziga esa "1) eʼtiqod qilinadigan narsa, tushuncha; 2) haqiqatga zid, koʻr-koʻrona qabul qilingan fikr, qoida" deb taʼrif berilgan va ikkinchi maʼnosiga misol sifatida "kommunizm" keltirilgan. Bu taʼrifdan aynan qanday axborot "aqidaparastlik gʻoyalari bilan yoʻgʻrilgan" toifasiga kirishini aniqlash mumkinmi? Ijtimoiy tarmoqlar va ochiq manbalardagi turli-tuman axborot, shu jumladan, diniy mazmundagi axborotning ulkan hajmini hisobga olib, har birimiz potensial jinoyatchiga aylanmasligimiz uchun, qaysi xususiyatlariga koʻra axborotninh "aqidaparastlik gʻoyalari bilan yoʻgʻrilgan"ligini bilib olishimiz mumkin? Ekspertlar xulosa berayotganda nimalarga tayanib shu xulosani berishgan?

Qonunchilikda "aqidaparastlik" nima ekanligini borasida aniqlik bormi? Bor boʻlsa, qaysi qonun hujjatida? Yoʻq boʻlsa, yangilangan Konstitutsiyamiz boʻyicha "Inson bilan davlat organlarining o‘zaro munosabatlarida yuzaga keladigan qonunchilikdagi barcha ziddiyatlar va noaniqliklar inson foydasiga talqin etilishi" (20-modda) kerak emasmi?

Neojadidchilik va boshqa fikriy harakatlar | Neojadidlar maslagi | #6, oxiri

...Neojadidlar qolgan 99 ta fikriy harakatlar va g‘oyalarni hurmat qiladi, aksariyati bilan muloqat va murosa orqali umumiy manfaat yo‘lida birlashishga intiladi. Hususan, neojadidlar liberalizmga xos – inson erkinligiga, sotsializmga xos – tenglikka, milliyatchilikka xos – siyosiy millatga, dindan ilhomlangan g‘oyalardan esa insoniy fazilatga berilgan urg‘uni olqishlaydi va o‘z faoliyatida e’tiborga olishga harakat qiladi. Xullas, neojadidchilik o‘zbek jamiyatining intellektual va axloqiy yangilanishi uchun maqbul yechimlardan birigina sifatida faoliyat yuritadi.

Sardor Salim, Jamshid Muslim – neojadidlar
30.04.2023 | Toshkent

https://t.co/SLUBNlgsA4

@Subnazar | @Neojadids | #neojadidchilik | #neojadid

https://youtu.be/C9KWblXQ5H4

Donishmandlar zulm hukmron bo'lgan davrda inson bo'lib qolishda, shaxsiy jihodni davom etishda yordam beradigan kitoblarni tavsiya etibdi.

Takroriy tavsiyalar ichida:
- "История одного немца" Себастьян Хафнер.
- "И возвращается ветер…" Владимир Буковский.

Shu ikkisi haqiqatdan ham juda kuchli asarlar, lekin ro'yxatda boshqalari ham e'tiborga molik.

https://www.sibreal.org/a/ne-poteryatsya-vo-tme-kakie-knigi-pomogut-perezhit-eto-vremya/32397804.html

"It tayoqqa, sher tayoqni otganga qaraydi. Aytgancha, shuni anglasangiz, matbuotimizni o'qish ancha yengillashadi". Pelevin.

—
"Собака смотрит на палку, а лев - на того, кто ее кинул. Кстати, когда это понимаешь, становится намного легче читать нашу прессу..."

- Виктор Пелевин  "Священная книга оборотня"

"MUALLIMI SONIY"ning muallifi tatar olimi Ahmadhodiy Maqsudiy (1868-1941), ilk jadidlardan. Ismoilbek G‘aspirali taklifi bilan uch yil Boqchasaroy madrasasida ishlagan. Keyinchalik faoliyatini Qozonda olib borgan. Ko‘plab darslik va ilmiy kitoblar muallifi. Maʼrifatchi, pedagog, lingvist. Boshqa vatanimizda mashhur bo‘lgan kitoblaridan: "Ustodi avval", “Shifohiya”, "Ibodati Islomiya"...

Butun umrini musulmonlar maʼrifatiga bag‘ishlagan.

#jadidlar @subnazar @neojadids

Mubashshir Ahmad Erdoganga qarshi faqat dinga adovati bor kishilar turibdi, Erdoganga muxolifatni qo'llab-quvvatlaganlarning yo'li Islomdan ayro depti.

Mubashshir akaning siyosiy shabko'rligi o'ziga, lekin ohirgi paytlar "Islom - bu mening qarashlarim yig'indisi, menikidan farqli fikrda bo'lgan musulmonlar Islomdan ayro yo'lda" degan da'vosi kulgili chiqyapti.

Okay, siyosiy likbez (ликвидация безграмотности) o'rnida:Erdoganga qarshi oltita siyosiy partiya birlashib bitta nomzodni, Kilichdaroglu'ni nomzodini qo'ygan. Shu 6'ta partiyadan (CHP, İYİ Parti, Saadet Partisi, Demokrat Parti, Demokrasi ve Atılım Partisi ve Gelecek Partisi) kamida 3tasi (Saadet, DEVA va Gelecek) Islomiy partiya xisoblanadi, qolganlari ham kamida musulmonlar istagi bilan xisoblashishini e'tirof qilgan.

- Saadet eskitdan Islomiy partiya xisoblangan, unga musulmonlarning siyosiy yetakchilaridan biri Najmiddin Erbokan asos solgan.

- DEVA va Gelecek partiyalarini Erdogan diktaturasi va kuchga asoslangan siyosatiga qarshi bo'lmish sobiq AKPdagi safdoshlari sobiq prezident Abdullah Gul, sobiq vazirlar Ali Babajan va (eng muhimi, AKP'ning asosiy intelektuallaridan biri) Ahmet Davutoglu kabi musulmonlar tuzgan va ular CHP vakili Qilichdoro'g'li bilan ittifoq tuzgan.

Erdog'anga qarshi bo'lgan musulmonlarning asosiy maqsadi Islomga zid bo'lgan diktatura tizimini buzish, Turkiyani kuchli prezidentlik tizimidan kuchli parlament tizimiga qaytarish, ummat ishini mashvarat bilan amalga oshirish.

Ko'rib turganingizdek, Erdogan muqobilida faqat dinga adovati bor kishilar emas, Islom dinini getto musulmonlaridan ko'proq sevuvchi Islomiy ziyolilar ham turibdi.

Endi, o'zbek dindorlariga qaytsak...

O'zbek dindorlarining aksariyati Erdog'anning qo'llab-quvvatlashining asosiy sababi "Erdogan itning bolasi bo'lishi mumkin, lekin u bizning itimizning bolasidir" yondashuvidir. Erdogan zulm qilayotgandir, lekin u musulmonlarga qarshi zulm qilmayapti-ku (aslida, musulmonlarga ham qarshi zulm qilinyapti), deydilar. Bu ham universal adolatni targ'ib qilgan Islomga zid yondashuv.

Afsus, "bizni shuncha ezishdi, endi biz ham ezaylik" ma'nosidagi mazlum psixologiyasiga asoslangan getto musulmonlarning dunyoqarashi Mubashshir Ahmad kabi dindor yetakchilarga ham xos ekan. Bu esa o'z navbatida O'zbekistonda sog'lom Islomiy siyosat shakllanishiga shubxa tug'dirmoqda.

Kuchi yo'qligida maddohlik qilib, kuchga to'lganda zulm o'tkazadigan musulmonlardan Alloh asrasin.

ЖУДА ҚИЗИБ КЕТДИ!
Биздаги ўрага сичқон тушди гулдур-гуп шаклидаги суст, илмилиқ сайловдан фарқли равишда қондош Туркияда сайлов қизиб кетди. Назаримда Қиличдорда имконият сал кўпроқ. Яна билмадим, сайлов натижаси чиққач маълум бўлади. Дунёдаги ва биздаги диндан гапирадиган кишилар Эрдўғанни диний тимсол сифатида кўриб ён босишлари табиий. Бироқ, Эрдўған бу – энг аввало автократия тимсоли. Бутун дунёда эса автократия ўз умрининг сўнгги эрасини яшамоқда, назаримда. Лекин, одамларнинг жонидан ўтиб кетгач, эркинлиги бўғилган, мутлақ коррупция ва адолатсизлик олиб келадиган автократ диндор раҳбардан кўра тенглик, адолатли, сўз эркинлиги берадиган, демократ раҳбарни танлаши ҳам мумкин. Бу парадокс эса манаман деган диндош диндорларимиз динимизнинг асосий устуни бўлган АДОЛАТ кўчасига кирмаганларини билдиради. Ваҳоланки, “Бир соатли адолат – минг йиллик ибодатдан афзалдир”...
Биздаги Ижтимоий тармоқларда бир-биридан дўсту душман ясайдиган майдакаш диндор ва диндор бўлмаган афкор омма энг аввало адолат талабида бўлса қани...
Дин сенларнинг ёрдаминга муҳтож эмас, у мўъжизайи холидадир. Аввало, ўзинга ёрдам бер, фарзандларинг келажаги учун ёрдам бер!.. Шу ишлар ҳам диндандир!
Яна ҳам аниқроқ айтсам, у ёндаги қўшнинг оч, ерини, мулкини нокас амалдор тортиб олган, непотизм, бу ёндаги қўшнинг қизи эса тирикчилик учун енгил ҳаётни танлаган бир ҳолатда пешонанг саждада туравериб ерни ўйворган бўлса ҳам одам сифатида бир чақасан!.. Аллоҳдан узоқ тушганини ўзи ҳам билмаган бир нокассан, холос...
©️ Shukur Jabbor.