Tarixda Rim imperatori Kaligula o'z sevgan toychog'ini senator etib tayyinlaganini o'qigach, men kadr siyosatidan hayron qolmaydigan bo'lib qolganman.

Faylasuf Grigoriy Pomerants o'zining "Записки гадкого утёнка" kitobida yozishicha, aqli yetarli, ko'p narsani anglashga qodir bo'lgan sovet ziyolilariga jur'at, jur'ati borlariga esa aql yetishmagan. Bugungi o'zbek blogosferasiga ham xos vaziyat ekan.

Kakistokratiya - noqobillarning boshqaruvi.

Ta'rif:
Davlat eng johil, noqobil yoki vijdonsiz/qadriyatlarsiz fuqarolar tomonidan boshqarilishi.

So'z etimologiyasi:
- yunoncha "kakistos" "eng yomon" va "kratos" "boshqaruv" so'zlaridan olingan.
- kakistokratiyaning ziddi aristokratiya bo'lib, eng munosib, sara insonlar boshqaruvini anglatadi.

Tarixiy kontekst:
- Bu atama qadimda qo'llanilgan, ammo "demokratiya" yoki "oligarxiya" kabi atamalar kabi hozirda ko'p tilga olinmaydi, deyarli iste'moldan chiqib ketgan.
- Durust boshqaruv (good governance) kontseptsiyasi va boshqaruv turlari bilan chuqur shug'ullangan qadimgi yunonlar boshqaruvchilar noqobil, johil bo'lishini ham xisobga olgan va durust bo'lmagan shunday boshqaruv usullarini bir nechtasini ta'riflagan.

Zamonaviy iste'molda:
- Bugungi kunda bu atama ko'pincha siyosiy sharh yoki tanqidda samarasiz, korruptsiyaga uchragan yoki har ikkalasi sifatida qabul qilingan hukumatlar yoki rahbarlarni ko'rsatish uchun ishlatiladi.
- Hozirda asosan sovet nomenklaturasidan chiqqan post-sovet elitalariga nisbatan ishlatiladi.

Kakistokratiyani yengib o'tish yo'li:
- Noqobil va johil hukmdorlarni almashtirishning yagona yo'li, Tomas Jeffersonning ta'biri bilan aytganda, "tabiiy aristokratlarni tarbiyalash" orqali bo'ladi. "Tabiiy aristokrat" deganda zodagonlar emas, fozil va iqtidorli insonlar nazarda tutilgan. Islomda bunday xislatlar yig'indisi "futuvvat" deb ataladi.

Stalin davrida Yozuvchilar uyushmasi raisi Sirojiddin Saidni mana bu shamali, muhmal sarlavha deb qatag'on qilishar edi...

Sarlavhaga ko'ra, "ota" millatning butun baxtini siqib suvini ichyaptimi ( rus "высасывать") yoki millatga baxt so'rayaptimi ("cпрашивать")? O'gay ota bo'lsa, birinchi, haqiqiy ota bo'lsa ikkinchi talqinning ehtimoli katta.

Gorkiy nomidagi avtozavod (GAZ) 1944-yilda ilk mahsulotini chiqara boshlagan. Yangi avtomobilni avval "Vatan" (Родина) deb nomlashgan, lekin bu Stalinga yoqmagan. U istehzo bilan "Vatanni necha pulga sotamiz endi?" deb so'raganda, konstruktorlar darhol xatosini tushungan va avtoni "G'alaba" (Победа) deb qayta nomlagan.

Yoki, Sirojiddin Said shu sarlavha orqali nimagadir shama qilyaptimi?

Vladimir Putin hashamatli yaxtalar jinnisi ekan. Ukrainaga Rossiya tajovuz qilgandan so'ng Yevropa Ittifoqi Putinning 700 million dollarlik "Shahrizoda" yaxtasini muzlatib qo'ygan edi. Putin esa darhol yanada hashamatliroq yangi yaxta qurishni boshlabdi. Navalniy guruhi bu yaxtasini ham fosh etibdi.

Prezident qarorini zulm deb atagan Ishoqjon domla ishdan haydaldi.

Toshkent shahridagi “Imom Termiziy” jome masjidi imom-xatibi Isoqjon Begmatov soliqdan qochishni oldini olishga qaratilgan "keshbek" amaliyotini zulm deb atagan.

- Bu amaliyot 2021-yilda Shavkat Mirziyoyevning qarori bilan joriy etilgan.

- O‘zbekiston musulmonlari idorasi "o'z chiqishlarida buyruqlar talablari, ichki tartib-qoidalari hamda mehnat majburiyatlariga muntazam ravishda rioya etmagan" Isoqjon Begmatovni zudlik bilan imom-xatib vazifasidan ozod etishining sababi ham shudir.

Domladan iqtibos: "Keshbekni talab qilayotgan xaridor zulm qilmayapti, balki har bir sotilgan mahsulotni keshbekka urish kerak, kassa apparatga urish kerak deb, qonun chiqarganlar zulm qilyapti!" degan Ishoqjon domla.

Keshbek Islomga zidmi? Yo'q. Keshbek chakana savdo, umumiy ovqatlanish va xizmat ko‘rsatishga sarflangan xarid summasining 1 foizini byudjet xisobidan xaridorga qaytarib berishdir. Bu amaliyot tadbirkorlarni halol ishlashga, soliq to'lashdan qochmaslikka rag'batlantirish maqsadida kiritilgan. Faqat bu rag'bat tadbirkorga imtiyoz berish orqali emas, istemolchilar vositasida bo'lishi ko'zda tutilgan.Ya'ni, ushbu mantiqqa ko'ra, keshbek olishdan manfaatdor xaridor "toza ishlaydigan", xarid chekini beradigan tadbirkordangina maxsulotni sotib oladi.

Ishoq domlaning zamonaviy iqtisodiyot borasidagi jo'n qarashlari O‘zbekiston musulmonlari idorasining fatvolariga ham zid. O'MI Fatvo markazi “keshbek” orqali kelib tushadigan mablag‘, mukofot yoki bonus joizligi haqida avvallari ikki marta fatvo bergan.

Serg'alva imom: 2017-yilda Isoqjon Begmatov Toshkentdagi mashhur “To‘xtaboy” jome masjid imom-xatipligidan ham bo'shatilgan edi. U diniy taʼlim yoshini 18 yoshga ko‘tarish taklifiga qarshi chiqqani uchun bosimga uchragan.

Undan ham avvalroq Ishoq domla Navro‘z bayramining asosiy taomi bo‘lgan sumalakka qarshi chiqqan edi. Domla sumalak atrofidagi odatlar “isrofgarchilik”, "yong‘in hodisalari sodir qiluvchi” omil va “qorong‘uda topishadigan maʼnaviy ko‘rlar”ning spirtli ichimlik ichib ishrat qilishi uchun qulay imkoniyat ekanligini iddao qilgan edi.

Ishoq domla shuningdek boshqacha e'tiqod qiladigan, boshqacha ibodat qiladigan namozxonlarni "vahobbiy" deb izza qilishi bilan mashxur edi.

“Ҳуррият мансабдорнинг кайфияти, майлига боғлиқ бўлиб қолмаслиги керак” –  республикачиликнинг асосий мезони.

Республикачиликни янги сиёсий лисон қидираётган ўзбек жамияти учун шу мезони билан ҳам мақбул ғоя деса бўлади.

Биринчидан, либерализмдан фарқли ўлароқ, жумҳуриятчилик ўзбек сиёсий тафаккури ва амалиётида азалдан мавжуд. Иккинчидан, жумҳуриятчилик либерализмга хос – инсон эркинлиги, социализмга хос – тенглик, миллатчиликка хос – сиёсий миллат, динга асосланган ғоялардан эса инсоний фазилатга урғу каби энг яхши жиҳатларни ўзида мужассамлаштирган.

Oʻz: http://oyina.uz/uz/article/1978

Ўз: http://oyina.uz/kiril/article/1979

Республикачилар наздида манфур бошқарув шаклларидан бири бўлмиш олигархлар бошқаруви ҳақида Форобий бундай ёзади:

“Аммо баъзи шаҳарлар бўладики, уларда бутун халқнинг фикри-зикри, ақл-идроки бойлик тўплаш, мол-дунё орттиришга қаратилади. Улардан чиққан раҳбарлар ҳам раҳбарликни мол-дунёни кўпайтиришда деб биладилар. Шунинг учун ҳам улар эрта-кеч мол-дунё тўплаш ҳаракатида бўладилар. Бундай раҳбарлар қўл остида бўлган шаҳар халқларида турли бузуқ одатлар, шаҳвоният, бир-бирини кўролмаслик, бир-бирини талаш, душманлик, низо-жанжаллар авж олади”.

Ilohiy qonun budir: modomiki biron bir qavm o‘zining ishlarini Olloh farmoyishi asosida olib bormas ekan, o‘zining shaxsiy hayotini sharaf, saodat va farog‘at, buyuklik bilan hamqadam bilib o‘tkazmas ekan, tinchlik va osoyishtalik niyatlarini yo‘qqa chiqarishga intilib, kibr va g‘urur vodiysiga qadam qo‘yar ekan, chin haq va adolat yo‘lidan chiqar ekan, o‘sha zahotiyoq shon-sharaflari yer bilan yakson bo‘lib, osoyishtaliklari zahmatga, buyukliklari esa xorlikka aylanishi muqarrardir!..

Abdurauf Fitrat
@neojadids

Qaysi bir millatning ona tili o‘z hojatini o‘tayolmay, boshqa yot tillar oldida mag‘lubiyatga uchrab tiz bukar ekan, unday millat ko‘p uzoqlamayoq, insoniy huquqlaridan ajragan holda hayot daftari ustiga inqiroz qalami chekilishi shubhasizdir. Unday millatlar yolg‘izgina Vatanlaridan emas, balki butun borlig‘i bilan tarix yuzidan yo‘qolishga majbur bo‘ladilar.

Alixonto‘ra Sog‘uniy. “Turkiston qayg‘usi” kitobidan
@neojadids

🔥 ОЗОДЛИК СУРИШТИРУВИ🔥

Ўзбекларнинг Америкага хатарли йўли (АҚШ-Мексика чегараси)

✅ Озодликнинг ЭКСКЛЮЗИВ суриштирувини ҳозироқ YouTube каналида кўринг

❗️Кўриш учун линк 👉 https://youtu.be/pNo3VpdgLRI

Озодлик ижодий гуруҳи “Америка орзуси”да узоқ ва таҳликали сафарга отланган ўзбекистонлик ва марказий осиёлик бошқа муҳожирларнинг тақдирини ўрганиш мақсадида Мексика ва Қўшма Штатларга сафар қилди.

Бугун сизга тақдим қилинаётган ҳужжатли фильмда муҳожирларнинг Ўзбекистондан Мексика орқали АҚШгача бўлган хатарли йўлининг харитаси тўлиқ чизиб берилади.

Фильмда қуйидаги эпизодлар мавжуд:

✅Боласини қутқараман деб Кариб денгизига чўкиб кетган эр-хотин;

✅Картел қароқчилари томонидан ўғирланиб, асирликда ўтирган йигитлар;

✅Тимсоҳларга тўла сувга тушган самарқандлик ҳикояси;

✅Жунгли ўрмонларида шерга учраган муҳожирлар;

✅АҚШ чегарасида оч-ночор тунаётган тошкентлик 70 яшар қария;

✅Рейносада кўприк тагида ётган андижонлик йигитлар;

✅Машинаси ва уйини сотиб йўлга чиққан, аммо қароқчилар томонидан туналганлар;

✅АҚШга ўтиб “бомж” каби яшаётган муҳожирлар;

Бу ва бошқа ҳикоялар учун Озодлик фильмини томоша қилинг!

🎥Фильмни тасвирга олиш жараёнида Озодлик мухбирлари Мексикада ўлим таҳдидига учради. Улар хавфдан қандай қутулди? Буни ҳам Озодлик суриштируви орқали билиб оласиз.

Konfutsiy maslahat beryapti:
"Notinch davlatga bormanglar. Fitna hukmron bo'lgan amirlikda yashamanglar. Davlatda tartib bo'lsa, ko'zga ko'rining. Tartib bo'lmasa, ko'zdan g'oyib bo'ling."

"Ko'zga ko'rining/ko'zdan g'oyib bo'ling" - jamoat ishlarida faol bo'ling/ortiqcha aqllilik qilmasdan, ichki hijratga keting deb o'qilsin.

Endi amirligimizda tartib bormi, yo'qmi, shuni o'zimizga aniqlab olish qoldi:).

Sun'iy intellekt (SI) odam o'rnini bosadi deyishmoqda.

Masalan, SI o'rningizga tanqidiy maqola yozib berdi ham deylik. Lekin SI o'sha maqola deb sizning o'rningizga ROVD'ga suxbatga ham borib kela oladimi?

(C) Internet

Xabar berishlaricha, Taʼlimni rivojlantirish respublika markazining hozirgi rahbari Vohid Hamidov bu markazga tayinlanishidan ilgari rahbarlik qilgan "Novda"ning logotipi tushirilgan darsliklar maktablarga yetib kelmoqda. Ularning ayrimlarini varaqlab koʻrdim. Alohida tahlil qilishga arzigulik darsliklar savollar bisyor.

Suratda koʻrib turganingiz - 4-sinf ona tili darsligidan namuna. "Novda"dagi mutaxassislarga, Taʼlimni rivojlantirish markaziga hamda Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligiga savollar:

1. "Soʻzlarni oʻzaro bogʻlovchi" qoʻshimcha - bu qanday qoʻshimcha?

2. Asos, qoʻshimchalarni topish, qoʻshimchalarni tasniflash koʻnikmasining boshlangʻich sinf oʻquvchisi (tilshunos emas) uchun zarurati nimada?

3. Bu darslikda koʻp va xoʻp gapirilgan 4K qani? Qaysi mashqlar kommunikatsiya, kollaboratsiya, kritik (tanqidiy) va kreativ (ijodiy) fikrlashga xizmat qiladi?

4. Dizayni va rangliligini hisobga olmasa, bu darslikning bir necha yillar ilgari yaratilgan, maqsadi grammatik qoidalarni yodlatish boʻlgan darsliklardan qanday farqi bor?

Бу миллат кучлидир!
аёл уради...
Довюрак, жасурдир ожизаларга.
Истаса кўчада судраб юради,
Тупуриб қўйгандир мўъжизаларга.

Тўйда ҳам уради, уйда, фарқи йўқ,
Мажақлаб ташлайди, қувватни қара.
"Эркакдаа, аёлин кўзлари кўм-кўк,
Хотинни урмаган эркакмас, жўра!"

Миллатга аёл ким?
Шунчаки буюм,
Биқини коптокдир тепкилаш керак.
Миллатнинг ичида ғазаб бир уюм,
Қорин бор, бўйин бор,
сиғмаган юрак...

Шифокор аёлдир, ўқитувчи ҳам,
Ўласа калтаклар, баъзан ўлдирар.
Қизчалар зўрланар, бу миллат беғам,
Бугунлар эртани дардга тўлдирар.

Миллатнинг бугуни ўз қўлида хор,
Негадир йиғлолмай додлаб куламан.
Келажак тарафдан бир умидим бор,
Миллатнинг эртасин кўрмай ўламан!

Абдуллоҳ Юсуф
2023-йил.

Millat ta'limiga befarq bo'lmagan Komil Jalilov millat ta'limiga befarq bo'lganlarga, uni faqatgina (trillion so'mlik) biznes sifatida ko'rayotganlara noqulay savollar berishda davom etmoqda. Uchinchi ma'muriyat davrida prokuratura olar javoblarni.

Ochiq manbalardagi ma'lumotlardan, Ta'limni rivojlantirish respublika markazi - "Novda" - "Avtotest"ni ayni shaxslar bog'lab turishini ko'rish mumkin. Batafsil: https://telegra.ph/Yana-darsliklar-masalasida-09-07

O‘zbek jamoatchiligining surunkali kasali

Mustaqillikning boshlanishida mustaqillik fidoyilari – demokratlar, milliyatchilar rejimning zarbalarini birinchilar qatorida olishdi. Jamoatchilik bu vaziyatni sovuqqonlik bilan qarshiladi. Chunki “bizga Boltiq davlatlaridek millatchilar kerakmas, biz ko‘pmillatlimiz, bularga demokratiyani berib bo‘lmaydi, hammani o‘zbek tiliga majburlaydi” degan manipulyativ mujdaga osongina ishonib qolishdi va hech kim HUQUQIYLIK prinsiplari poymol qilinayotganidan nolimadi.

So‘ng dindor qatlamlarga tazyiqlar boshlandi. Ekstremizmga qarshi kurash bahonasida oddiy namozxon odamlar, yoshu-qari, erkagu-ayollar muntazam ravishda qatag‘onga duchor bo‘ldi. Inson huquqlari faollaridan tashqari jamoatchilikning ommaviy qismi bu tadbirlardan rozi ekanligi sezilardi. Matbuotdagi tashviqot va propaganda mashinasini gapirmasa bo‘ladi. Chunki “dindorlarga erk berib bo‘lmaydi, ularni davlat bosishi kerak, bo‘lmasam hamma yoqni islomlashtirib yuboradi” degan kayfiyat keng yoyilgan. Bu yerda VIJDON erkinligi, huquqiy prinsiplar buzilayotgani hech kimni qiziqtirmadi.

2000-yillar boshidagi ozgina erkinlashgan matbuot va siyosiy faollar bosimga olinganda ham shu hol ro‘y berdi. “Bizga Yelsin demokratiyasi kerakmas! va hk”.

Katta va kichik biznes tomiriga bolta uradigan qarorlar va amaliyotga ham “Bozorga bosqichma bosqich o‘tamiz, Qozog‘iston va Polshadek shok terapiyasi kerakmas!” degan chiroyli bahona bilan quvvatlandi. Jamoatchilik buni ham yutib yubordi. Va yutib yuborishga majbur ham edi, chunki barchaga qarshi ishlaydigan HUQUQSIZLIK rejimi tizimga aylanib bo‘lgandi.

Hozir ham jamoatchilik huquqsizlik prinsipiga toqatli. Ayniqsa qaysidir qaror jamiyatning biron qatlamining subyektiv manfaatlari va fobiyalarini qondiradigan bo‘lsa, huquq ustuvorligi, shaffof muhokama, ijtimoiy munozara zarurati yodga ham kelmaydi. “Nikoh” haqidagi qarorlarni “liberal” faollar olqishlab kutib olishdi. Bu qarorlar qanday ishlaydi, qanday nazorat qilinadi, nima uchun shunday shaklda qabul qilinyapti, nima uchun bu qarorlar boshqa muammolardan dolzarb, kim bu loyihalarning tashabbuskor va mualliflari, oddiy odamlar qanday munosabatda? nega jamoatchilikka chiqib tushuntirish berilmaydi va Parlamentdagi muhokama bo‘ldimi? Qanday o‘tdi? kabi ko‘plab savollar berilmay qolaveradi. Asosiy mujda: “dindorlarni maishiy, shaxsiy hayotida tiyib qo‘yish”.

Bu kasallik bilan jamoatchilikning barcha toifalari kasallangan. Bordi-yu “liberal” qatlamni “tiyib qo‘yadigan” qarorlar chiqib qolsa, “dindorlar” ularni qo‘llab quvvatlashini, xursandligini kutsa bo‘ladi. Afsus, barcha uchun zarur huquq ustuvorligi va respublikachilik prinsiplari na “liberal” qatlam, na “dindorlar”, na “milliyatchilar”ni qiziqtiradi. Demak, bu jamiyatni xali uzoq manipulyatsiya qilish mumkin, uni umumiy manfaatlar emas balki surunkali o‘zaro ginalar va siyosiy ongsizlik birlashtiradi.

@neojadids