"Shundoq ham abgor holatdagi taʼlim tizimini biratoʻla koʻmib qoladi" degan xavotirimga sabab bo'lgan xabarlarga qaytsak.

Birinchi xabar. "Tashabbuskor guruh" 5-11 sinflar darsliklarini jadallik bilan yozayotgan ekan. (Suhbatdosh "tashabbuskor guruh" deganda butun O'zbekiston boshlang'ich sinflar o'quvchilari ta'limi mazmunini hal qilish vakolatini zimmasiga olgan "Novda Edutainment"ni nazarda tutganini anglash qiyin emas edi.)

Bu xabarning xavotirli joyi shundaki, hali 1-4 sinf darsliklari bilan bog'liq muammolar hal qilinmasdan turib "tashabbuskor guruh"ga yuqori sinflarni ham berib qo'yish, ya'ni, mohiyatan, 1-sinfdan 11-sinfgacha butun ta'lim tizimini bu "guruh" qo'liga tutqazish - ta'limga, kelajakka qo'yilgan "sekin ishlovchi bomba" bo'ladi, nazarimda. Darslik - faqat chiroyli dizayn va sifatli poligrafiya emas. Oldin "Novda" yaratgan 1-4 sinflar darsliklarining metodik va ilmiy sifati masalasi o'rganilishi, ularga Ta'limni rivojlantirish markazining ilmiy-metodik kengashi emas, xolis, affillanmagan mutaxassislar baho berishi kerak. (Hozirda Ta'limni rivojlantirish markaziga rahbarlik qilayotgan Vohid Hamidov "Novda"ning sobiq rahbari ekanligini hisobga olsak, markaz huzuridagi kengash bu darsliklarga xolis baho berishiga ishonish qiyin). Nima uchun va qaysi mezonlar asosida darsliklarni yaratish aynan "Novda"ga (hukumat qarori bilan darsliklar yaratish vakolati berilgan RTMga emas, boshqa xususiy nashriyotga emas) berilgani ham ochiqlanishi kerak.

Bundan tashqari, "Novda" yaratgan 1-4 sinflar darsliklari qaysi ta'lim standarti / dasturi asosida yaratilganligi ham ochiqlanishi kerak. (Taxminimcha, bunday dasturning tagi yo'q, shunchaki Milliy o'quv dasturi yaratilishidan oldin amalda bo'lgan darsliklar va Qozog'iston, Rossiyaning ayrim darsliklari mundarijasini asos qilib yaratishgan - aks holda shu paytgacha bu darsliklarga asos bo'lgan standart / dastur e'lon qilingan bo'lardi.) Agar bu standart / dastur mavjud bo'lsa, uni kimlar o'rgangan, xulosa bergan, tasdiqlagan? Yoki 36 millionlik O'zbekistonning bolalari "tashabbuskor guruh" xayoliga kelgan narsani to'g'ri deb bilib o'rganib ketaveradimi? Qaysi asoslarga ko'ra Prezident farmonida 2024-yilgacha to'liq joriy qilinishi belgilangan Milliy o'quv dasturidan voz kechildi - bunga ham aniq javoblar berilishi lozim.

Xullas, yuqoridagi savollarga aniq javoblar ochiqlangandan keyingina 5-11 sinflar ta'limi mazmunini ham "tashabbuskor guruh" qo'liga topshirish mumkinmi yoki yo'q - hal qilsa bo'ladi, nazarimda. Umuman, ta'lim mazmuni - qaysidir xususiy nashriyot bilan affillangan "tashabbuskor guruh" emas, ta'limni boshqarish vakolati beradigan vazirlik va ilmiy-metodik hamjamiyat hal qiladigan masala bo'lishi kerak.

"Shundoq ham abgor holatdagi taʼlim tizimini biratoʻla koʻmib qoladi" degan xavotirimga sabab bo'lgan ikkinchi xabar (birinchisi - bu yerda).

Menga kelgan ma'lumotlarga qaraganda, 2020-yilda qabul qilingan "Ta'lim to'g'risida"gi qonunga o'zgartirishlar kirirish harakatlari boshlangan. Buning asosiy sababi - "ma'muriy islohotlar" deya taqdim qilingan vazirliklarni qo'shish-ayirish-bo'lish jarayonidan keyin qonunda ta'lim tizimini boshqarish vakolati berilgan tashkilotlarning nomi o'zgargani, ayrimlari esa tugatilgani. (O'zi aslida qonun osti hujjatlar - davlat rahbari va hukumat qarorlari qonunlarga mos bo'lishi kerak, qonunlar bu qarorlarga "podgon" qilinishi kerak emas, lekin parlamentimizning ahvoli bu bo'lgandan keyin ...) Xullas, shu bahonada "Ta'limni rivojlantiirish ilmiy-metodik markazi" deb atalmish tashkilotni ham qonunda ta'limni boshqarish vakolati berilgan tashkilotlar ro'yxatiga qo'shishmoqchi ekan. Bu endi absurd, menimcha.

Tasavvur qiling, sog'liqni saqlash vazirligi ustidan "Tibbiyotni rivojlantirish markazi" tuzildi. Bu markaz tibbiyot muassasalariga dori-darmon va tibbiyot anjomlarini qaysi xususiy kompaniyadan (tasodifni qarangki, markaz rahbari oldin boshqargan xususiy kompaniyadan) olish kerakligini hal qilyapti. Yoki "qurilishni rivojlantirish markazi" qurilish uchun kerakli materiallarni qaysi xususiy ishlab chiqaruvchidan olishni belgilab beryapti. Absurdmi? Absurd. Bu absurd holatni qonun bilan mustahkamlash emas, tezroq bartaraf qilish kerak emasmi?

O'zi, fikri ojizimcha, Ta'limni rivojlantiirish ilmiy-metodik markazi asosan "Novda"ning darsliklarini joriy qilish maqsadida tuzilgan va qolgan vazifa, vakolatlar bu "missiya"ni xaspo'shlash uchun hujjatga kiritilgan. Aks holda, maqsadlari "ixcham davlat boshqaruvi tizimini shakllantirish", "Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining institutsional mustaqilligini oshirish" deya e'lon qilingan ma'muriy islohotlardan ikki-uch oy o'tib-o'tmas yangi markaz, yangi organ tuzilishiga qanday obyektiv zarurat bor edi? Maktabgacha va maktab ta'lim vazirligi bor-ku? Tuzilganiga yarim yildan oshgan, xodimlari "Prezident Administratsiyasining Ijro etuvchi apparati xodimlari uchun belgilangan mehnatga haq to‘lash razryadlari va ish haqi miqdorlari"da oylik oladigan bu markaz ta'limda tushunarsiz vaziyatni, "otangga bor - onangga bor" holatini yuzaga keltirishdan tashqari, nimani qoyillatdi?

Fikrimcha, bu markaz tugatilishi, unga berilgan vakolatlar o'z egalariga qaytarilishi kerak. Ta'lim mazmuni Prezident farmonlarida belgilangan o'zaniga qaytishi kerak. Darslilarga kelsak, xususiy nashriyotlarga ham darsliklar chiqarish imkoniyati berilishi, maktablarga darsliklarni erkin tanlash huquqi berilishi kerak (ta'lim standartlari / dasturi bir xil bo'lishi kerak, turli darsliklar ta'lim dasturida belgilangan maqsadlarga erishishning turli yo'llarini taklif qilishi mumkin - bu ko'p davlatlarda - o'sha o'tgan yili ko'p gapirilgan "Finlyandiya tajribasi"da ham qabul qilingan normal holat.) Bunday holda, marhamat, istasa, "Novda" ham darslik chiqarsin, boshqa noshirlar / "tashabbuskor guruhlar" yaratgan darsliklar bilan erkin va halol raqobatga kirishsin. Xolis bahoni yakuniy foydalanuvchi bersin. Prezident Administratsiyasidagi kuchli "lobbi"larini ishga solmasin.

Kanalda xalq taʼlimi mutaxassisi Komil Jalilovning postlari nega tez-tez chop etilib turadi deb xayron bo‘layotgandirsiz.

Bu orqali biz Komil Jalilovni xalq taʼlimi sohasida sharafli ammo muvaffaqiyatsizligi oldindan maʼlum bo‘lgan kurashida to‘liq qo‘llab-quvvatlashimizni bildirmoqchimiz, xolos.

Nega Komil Jalilovning bu kurashi sharafli?
Chunki darsliklar bozorini egallash maqsadida xalq taʼlimiga, va demak, millat kelajagiga ulkan zarar yetkazilyapti.

Oxirgi yillarda puxta o‘ylanib, muayyan standartlar asosida xorijiy hamkorlar yordamida yaratilayotgan darsliklar o‘rniga “garajda” yozilgan, metodologiya va standartlari nomaʼlum, Rossiya va Qozog‘iston darsliklarining kopyasi bo‘lmish darsliklar tiqishtirilyapti. Komil Jalilov shu ifloslikni oldini olmoqchi bo‘lgan kam sonli vijdonli insonlardan.

Nega bu kurash mag‘lubiyat bilan tugaydi? Chunki gap millionlab dollarlik darsliklar bozori haqida ketyapti.

Komil Jalilov bu jang maydonida bir o‘zi kurashyapti. Xalq taʼlimining kelajagi uchun maʼsul bo‘lishi kerak na XTV, na boshqa mutasaddi tashkilotlar va mutaxassislar yangi monopolistlarga qarshi g‘in deya olmaydi. Hamma bu darsliklar orqasida kim turganini, o‘sha odamchaning orqasida aslida KIM turganini yaxshi bilib turibdi. Shuning uchun ham bir yil oldin, "axborotga ma'sullarning" zakazi bilan butun kuchini avvalgi darsliklarni diskreditatsiya qilishga bel bog'lagan blogerlar yangi darsliklar mavzusini yoritmayapti, ota-onalar ko‘targan savollar Potrebitel kabi yirik guruhlardan zudlik bilan o‘chirilyapti.

Xullas, Komil Jalilovga o‘z hurmat-ehtiromimizni bildiramiz va adolat baribir qaror topishini eslatib o‘tmoqchimiz. Ja bo‘lmasa, Uchinchi Maʼmuriyat davrida. Yoki, To'rtinchi Respublikada. Ungacha soqqani qilib, xalq ta'limini ko'tga tiqib, chetga qochib ketishmasa, albatta.

Shavkat Mirziyoyev BMT'da jahon miqyosida dinlararo bag‘rikenglik va hamjihatlik g‘oyalarini keng targ‘ib etish maqsadida O‘zbekistonda YUNESKO shafeligida Dinlararo muloqot va bag‘rikenglik xalqaro markazini tashkil etishni taklif qilibdi.

Tashabbusni qo'llab-quvvatlaymiz. Faqat Markaz faoliyatini "jahon miqiyosiga" emas, shu o'zimizning O'zbekistonda muloqot va bag'rikenglikni targ'ib etishga qaratish kerak.

O'zbekistonda ohirgi 100 yilda rostmana fuqarolik urushi ketyapti. Hozircha jangovor harakatlar ko'zdan yashirin tarzda kechyapti, lekin hukmron elitamizning din borasidagi jangovor sekulyarizm siyosati murosa va muloqotga almashmasa, bu ixtilof oshkor rejimga o'tishi aniq.

Tepadagilar yangicha yashashni bilmaydigan, pastdagilar eskicha yashashni istamaydigan ahvolga kelib qoldik.

Bo'layotgan ahmoqliklarni ko'rib, eski Sovet anekdoti esga tushdi.

Bir tumanning obodonlashtirishida (erkak) farrosh ishlar ekan. Ko'rinishidan g'irt Lenin ekan. Ustiga ustak, huddi Lenindek soqolcha qo'ygan, huddi shunday kepka va jiletka kiyib yurarmish.

Shu odam, bir kun, tumanga inspeksiya bilan kelgan partiya rahbariyatining ko'ziga tushib qolibdi. Rahbarlarning jahli chiqib ketibdi: Nimasi bu, SSSR'da Lenin ko'chalarni supurib yursa-ya. Xorijdan kelgan mexmonlar ko'rib qolsa, nima deydi.

Rahbarlar farroshni chaqirib, zudlik bilan soqolni olishni, jiletkani almashtirishni buyurishibdi.

Shunda farrosh aytayotganmish: hop, maylin, jiletkani almashtirdim, soqolni ham oldim deylik. G'oyalarimni, g'oyalarimni nima qilay?

Xullas, okalar, sizlarga savol: soqolni ham oldik, hijobni ham yechdik, magazinlar yoki yemakxonalarning nomini ham "arabchadan" o'zgartirdik deylik.

Adolatga, adolatga bo'lgan tashnalikni nima qilaylik?

Iqtisodchi sifatida aytaman: iqtisodchilardek muttahami boʻlmaydi. Shuning uchun har gapiga aql filtridan oʻtkazmay ishonib ketavermang. Iqtisodchi bu doktor, fizik, astronom emas, ilmiy gaplarini ilmiga xavola qilib qoʻyadigan. Iqtisod oʻta spekulyayiv, chayqovchi fan agar fan boʻlsa.

Afsuski koʻp foydalanuvchilar “iqtisodchiman” deganlarning nima desa ishonib ketaveradilar, sogʻlom aql mantigʻiga chaqib koʻrsa safsataligini koʻrsa boʻladi.
Oʻsha "iqtisodchilar" Adam Smit va Keynslarni ham chala tushunishadi. Eng katta xatolari iqtisodni siyosatdan tashqarida talqin qilishmoqchi boʻlishadi.

Doʻstlar, mantiqli, izchil, kritik, sogʻlom, siyosiy fikrlashni oʻrganing. 27 yil “iqtisodchi” hammani laqillatib keldi, shu saboq boʻlsin.

Qonun ustuvorligi emas Huquq ustuvorligi haqida gapirish kerak. Avtoritar rejim qarorlari avtomatik “qonuniy” sanaladi. Gitlerchilar ham jinoyatlarini qonuniy asosda qilishgan. Huquqiy tamoyillar Konstitusiyada va xalqaro inson huquqlari deklarasiyalarida bitilgan. Eng muhimi inson shu huquqlari bilan tugʻiladi ammo rejimlar ulardan odamlarni “qonunlar” vositasida begonalashtiradi.

Qaysidir g‘oyaga qarshi chiqmoqchi bo‘lsangiz, o‘sha g‘oyaning asoslarini aniq va to‘la ifodalovchi materialni tanqid ostiga oling. Mana shu asosli ish bo‘ladi. Uzuq-yuluq va kontekstidan ajragan va g‘oyaga aloqasi uzoq iqtiboslarni misol qilib, o‘sha g‘oya haqida xato tassavurni yasab, so‘ng unga raddiya berish g‘irromlik bo‘ladi va umuman siz qarshi chiqayotgan tarafning zarariga ishlamaydi. Sharmanda bo‘lganingiz qoladi.

Masalan, "femkalar" deb manbasiz va kontekstsiz iqtiboslar orqali feminizmga qarshi matnlarni ulashayotganlarni ko‘rdim. Feminizm g‘oyalari o‘ta bahsli, ularni tanqid qilsa bo‘ladi va tanqid qilish ham kerak! Ammo biron joyda feminizm tamal prinsiplari ifodalangan matnni tahlil bilan raddiya berilganini ko‘rmadim.

Raddiyalarga asoslar berilmasligi noxolislikdir. Xuddi shu noxolislikni islomofoblarda kuzatamiz-ku: oyat va hadis matnlarni konteksti va tafsilotlaridan uzib, ma’nolarini xato xulosalarga burib o‘z da’volarini isbotlamoqchi bo‘lishadi. Islomning asos g‘oyalarining aslicha ifodasiga raddiya berayotganlarini deyarli ko‘rmaysiz. Shuning uchun ham bunda bahsni emas balki qaroqchi hujumini ko‘ramiz.

Xolislik haq tarafning kuchli tasdig‘idir.

Har kattaroq mojarodan keyin o'zbek faollari hukumatni iste'foga chiqargisi kelib qoladi.Qayerdan shuncha optimizm? Tishsiz hukumat nariyoqda tursin, hatto prezident o'zgarganda ham, hech narsa o'zgarmaganiga guvoh bo'lmayapmizmi?

Tizimni o'zgartirish kerak. Tizim esa ziyolilarning nina bilan quduq qazish kabi maqsadli va uzoq muddatli harakati orqali zamin yaratilganda o'zgaradi.

Turli qatlamlar o'z ziyolilarini yetishtirishi, bu ziyolilar baxs-munozara orqali "kelajak haqidagi jo'yali tasavvurlarni" ishlab chiqishi va bu tasavvurini tatbiq qilishda qurbonliklar berishi vaqti keldi.

Endi afsonaviy Susambilni qoʻyib turaylik-da, oʻzimizning uchinchi Renessansga qadam qoʻygan yangi Oʻzbekistonga qaytaylik.

Yangi Oʻzbekistonning yangi Konstitutsiyasi birinchi moddasida davlatning demokratik respublika ekanligi belgilangan. "Demokratiya" va "res publica" (yunoncha "politeia") tushunchalarini oʻylab topgan qadimgi yunonlarda demokratiya toʻgʻridan toʻgri boʻlgan: ovoz berish huquqiga ega vatandoshlar yigʻilib, polis (davlat) hayotidagi muhim masalarni hal qilishgan.

Hozirgi davlatlarda, hudud va aholi sonini hisobga olib, toʻgʻridan toʻgri demokratiyani joriy qilish imkonsiz. Shuning uchun ham bilvosita (reprezentativ) demokratiya amal qiladi: xalq oʻz nomidan ish koʻrish uchun vakillarini saylaydi. Bu vakillar oʻzlarini saylagan, ularni ish bilan taʼminlaydigan va vakolat bergan xalq oldida hisobdordirlar. Oʻzbekistonda bunday vakillar "Oliy Majlis" deb ataladi.

Muassasisi xalqaro qidiruvda ekanligi aytilayotgan farmatsevtika kompaniyasidan davlat ikki baravar qimmatga sotib olgan dorilar kasriga bolalar va ota-onalar aziyat chekmoqda. Bu dorilarni qimmat sotib olish va hech qanday tekshiruv, tibbiy xulosalarsiz bolalarga yoppasiga berish haqida kimlar qaror qabul qilgan?

Bir paytlar monopoliyasi jamoatchilik bosimi ostida bekor qilingan kompaniya vakillari joriy qilayotgan darsliklar bilan oʻqitishning xavotirli oqibatlaridan oʻqituvchilar ogohlantirmoqda, "yil oxiriga borib natijalar ayanchli boʻladi" deyishmoqda. Shu paytgacha biron marta darslik chiqarib koʻrmagan xususiy nashriyotning qanday dasturlar asosida tuzilganligi nomaʼlum darsliklarini hech qanday eksperizasiz yoppasiga maktablarga joriy qilish haqida kimlar qaror qabul qilgan?

Bu paytda xalqning saylangan vakillari nima bilan band? Sogʻliqni saqlashga, taʼlimga masʼullarni chaqirib soʻroqqa tutish, surishtiruvlar oʻtkazish, muammoning tagiga yetib haqiqiy aybdorlarni topish bilan deb oʻylayotgan boʻlsangiz adashasiz. Vakillarimiz oʻz vakolatlarini chopish, oʻzini oʻzi tarqatish haqida qonunlar qabul qilish bilan. Axir shu topda eng muhim ish shu-ku?!

Aslida gap sogʻliqni saqlash yoki taʼlimga masʼullarda emas. Ulardan masʼuliyatni boʻyniga olib isteʼfo berishini kutish soddalikdir. Gap biz saylagan (?) vakillarda ham emas. Qonunlarni "yoʻlda" qabul qiladigan deputatlardan tizginsiz, nazoratsiz ijro tizimini soʻroqqa tutishni kutish mantiqsizlikdir.

Gap oʻzimizda. Toki biz, "hokimiyatning yagona manbai" deyilgan xalq siyosiy subyektga aylanmas ekanmiz, farzandlari kelajagini oʻylaydiganlar molini va jonini tahlikaga qoʻyib noqonuniy yoʻllar bilan "sehrli diyor"ga ketaveradi, bosqinchilik urushiga jalb qilinish xavfi boʻlsa ham Rossiyaga mardikorlikkka ketaveradi, yoki bu yerda monopolist va oligarxlar choʻntagini qappaytirishda davom etaveradi.

"Lotin yozuviga o'tib, bir necha avlodni savodsiz qildik", "Mustaqillikdan keyingi avlod savodsiz, kitob o'qimaydi" va shu kabi iddaolar aslida asossiz farazlardan boshqa narsa emas.

O'zbek ommasi HECH QACHON savodli bo'lmagan. Shunchaki, Sovet davrida asosan qishloqlarda yashagan va daladan chiqmagan o'zbeklarda o'z savodsizligini namoyish qilishga imkon bo'lmagan. XIX asrda bitta savodli inson butun qishloqqa noma va murojaatlarni yozib bergan bo'lsa, XX asr boshlarida bir hovuch ziyolilar (odatda maktab o'qituvchilari) shu ishni qilgan, XX asr o'rtalaridan bularning safi "образованщина" hisobiga ozgina kengaygan.

XXI asrda esa oddiy o'zbek o'zi uchun (qo'lidan kelganicha) matn yozayapti. AKT, hususan ijtimoiy tarmoqlar va Telegram kabi messenjerlar, o'rtakash kotib yoki mahalliy ziyolilarni chetga surib, xalq ichiga kirib bordi. Shuning uchun ham so'nggi paytda ommaviy savodsizlik kuchayib ketganligi haqida yolg'on tasavvur hosil bo'lishi mumkin. Savodsizlik kuchaymadi, o'sha o'sha. Hatto, aksincha, funksiyonal savod jihatidan hozirgi yoshlar Sovet davridagi yoshlardan ancha ilg'oriroq bo'lsa kerak.

Endi... nafaqat o'zbek ommasining savodi Sovet davrida "tak sebe" bo'lgan, balkim o'zbek ziyolilarining darajasi ham boshqa Sovet respublikalarining, masalan huddi bizdek mustamlaka bo'lgan armyan yoki gruzin millatiga mansub ziyolilarnikiga qaraganda ancha past bo'lgan. Bizning ziyolilarimiz asosan adabiyot va san'atdan chiqqan, Butunittifoq darajasidagi ilm-fan, texnika yoki xarbiy sohada deyarli aks etilmaganmiz.

O'zbekistonning o'zida haqiqatan ham savodli deb bir hovuch rus, yahudiy va hkz elitani va ularga yordamchi sifatida xizmat ko'rsatgan tor o'zbek amaldor qatlamini aytish mumkin bo'lgan. Bu barcha koloniyalarga, ayniqsa qishloq xo'jaligiga ixtisoslashgan koloniyalarga hos manzara.
Buni nega yozyapman... yanglish farazlar va tahminlar yanglish xulosaga olib keladi. O'zbek xalqi hech qachon, hususan Sovet davrida ham ommaviy ravishda savodli bo'lmagan. Bizni alifbo islohoti savodsiz qilmadi, biz azaldan savodsiz xalq edik. Savodni alifbo bilan bog'laydiganlarga maslahatim, kirillni saqlab qolgan qo'shni tojik yoki qirg'iz jamiyatidagi jarayonlar bilan tanishsin.

Lotin yozuviga mana shu xronik savodsizligimiz va madaniy provintsialligimizni yengish, Sovet (rus) madaniyati deb atalmish kichik bir ko'lmakdan tashqari G'arb va Sharqda boshqa okeanlar ham borligini eslatish maqsadida o'tilgan edi.

Lotin yozuviga hali ham to'liq o'tmaganimiz, bu borada bir joyda depsinib turishimiz lotin yozuvi noqulay bo'lgani yoki bizga to'g'ri kelmaganidan emas, shunchaki bu loyiha neo-sovet amaldorlari tomonidan yaqqol sabotaj qilinayotganidandir.

Шаҳарнинг чеккасида яшайдиган бир оддий одам бўларди. Унга уч пайғамбарнинг қатлга ҳукм қилинаётгани хабари келди. Шошилиб ҳамшаҳарларини бу ишдан тўхташга, элчилар сўзларига қулоқ тутишга чақиради, ва ўзи ҳам уларнинг йўлида экани ва нима учун шу йўлни танлаганини тушунтира бошлайди. Одамлар кўп ўйлаб ўтирмай, уни ўлдириб юборишади. Аллоҳ уни жаннатга киритса, халиги одам: «Эҳ афсус, кошки қавмим Роббим мени кечирганини ва менга қанчалик икром қилганини билсалар эди!» дейди. (Ёсин сураси тафсиридан)

Мана шу исми номаълум одам барча зиёлилар учун намуна бўла олади. У пайғамбар эмас, аммо унга ҳақиқат очилиши биланоқ, уни ўз халқига етказишга шошади. Нариги оламга бориб ҳам эслайдигани яна ўша халқи бўлади. Зиёли одам ўзи учун зиёли эмас, зиёни бошқалардан беркитиб, пусиб яшаб ўтмайди, халқи мана шу зиёдан насибадор бўлишини қаттиқ истайди ва шу йўлда фаол ҳаракатда бўлади.

Tarix haqida maqolalarga kirish

«...Ajdodlar bilan maqtanib, allaqachon boshqa yoqlarga ketib, o‘zimizga qayta ishlanib kelgan narsalar bilan faxrlanamiz; kashfiyotchi ajdodlarning mag‘rur iste’molchi avlodimiz. Faxr bilan ovunib, jiddiy yangilanishdan qochamiz. Biz haddan tashqari ko‘p narsani «esimizda» saqlab, uni tomoshalarda ko‘rsatishdan boshqasiga yaramaydigan «solomon shershevskiylar» majmuasiga aylanib qolganmiz...»

© Jamshid Muslimov

👉 Maqolani to'liq o'qish 👈

@Hamid_Sodiq

Интересно, что палестинский вопрос оказывается тем самым основополагающим вопросом, который вновь и вновь (пере)определяет левое и правое и ставит все на свои места.

Казалось бы, если проводить аналогии (а их сегодня было очень много) с Украиной, то ведь очевидно, что РФ в отношении Украины – это примерно то же самое, что Израиль – в отношении Палестины. Что РФ – это имперское ультраправое образование, пытающееся захватить Украину, так же как Израиль – страна, являющаяся классическим примером переселенческого колониализма.

Но нет; для многих – вполне себе светских и образованных людей – эти аналогии работают по другому. Для них в первую очередь важно не реальное угнетение, а их воображаемые культурные и этнические/расовые иерархии (иногда это интерсекционально смешивается с классовым высокомерием). Для них Украина – это страна, которая осознала себя частью великой западной цивилизации, которая к тому же вот-вот перейдет в золотой миллиард. Это форпост между Западом и Востоком на окраине Европы, охраняющий Старый Свет от скифско-татарской орды. Так же как Израиль – форпост великой иудео-христианской цивилизации, охраняющий южные границы воображаемого Запада от хтони и зомби-мусульман.

©️ Furqat Palvan-Zade.

ИИ сегодня стал частью нашей реальности: нейросети помогают переводить тексты, создавать контент и общаться, делать прогнозы биржевых торгов и даже последствий землетрясений. Цифровые алгоритмы – это новая власть. Даже в России вышел новый политический роман «Коридоры» (явно под псевдонимом) о том, как ИИ может стать источником неконтролируемой власти. Сама Система, попадая в ловушку цифровых коммуникаций, сталкивается с такими вызовами и рисками, на которые у неё нет готового ответа из прошлого опыта. Книгу, кстати, пока что можно бесплатно скачать на Литрес.

О том, как технология микрочипов стала новый мировым ресурсом и причиной конфликта между США и Китаем можно прочитать в книге, которую мы выкладывали - Крис Миллер «Война чипов. Борьба за самую важную технологию в мире»

И несколько наших книжных рекомендаций о том, кто хочет больше узнать о ИИ:

«Конец индивидуума. Приключения философа в мире искусственного интеллекта» Гаспара Кёнига (книга вышла совсем недавно). Французский философ предпринял кругосветное путешествие и познакомился с сотней ведущих специалистов по ИИ, чтобы ответить на вопрос: «Что ждет человека и его право на свободный выбор в век искусственного интеллекта?

Жизнь 3.0. Быть человеком в эпоху искусственного интеллекта Макса Тегмарка. Автор пытается понять, сможет ли человек управлять мыслящими машинами, или, скорее, они начнут управлять им. Здесь и моральная сторона вопроса: что значит оставаться людьми в эпоху искусственного интеллекта.

Глубокое обучение Яна Гудфеллоу. По мнению Илона Маска, эта книга «представляет собой единственное полное изложение предмета». Автор — молодой американский исследователь, работавший научным сотрудником в Google Brain, в проекте Маска OpenAI и директором по машинному обучению в Apple. Гудфеллоу описывает приёмы, которые применяются на практике, рассматривает приложения по обработке естественных языков и распознаванию речи, компьютерное зрение, онлайновые рекомендательные системы, биоинформатику и видеоигры.

Искусственный интеллект и экономика. Работа, богатство и благополучие в эпоху мыслящих машин британского экономиста и обозревателя The Daily Telegraph Роджера Бутла. Он простым языком объясняет суть искусственного интеллекта и старается помочь подготовиться к уже недалёкому инновационному будущему. Автор рассматривает, как революция в области ИИ повлияет на экономику, инфляцию, распределение богатств и власти, способы обучения и работы, наш досуг и многое другое.

ИИ-2041. Десять образов нашего будущего Кай-Фу Ли, Чэнь Цюфань. Учёный и венчурный инвестор Кай-Фу Ли создал первую в мире систему распознавания речи с большим словарным запасом и основал Microsoft Research Asia — институт, подготовивший большинство лидеров ИИ в Китае. Ли и Цюфань стараются представить наш мир в 2041 году — и то, как он будет формироваться с помощью ИИ. В десяти рассказах авторы знакомят читателей с возможными реалиями коллективного будущего.

Искусственный интеллект на службе бизнеса. Как машинное прогнозирование помогает принимать решения. Авторы – эксперты в области стартегического менеджмента, ИИ и робототехники - Аджей Агравал, Джошуа Ганс, Ави Голдфарб рассказывают о широких возможностях применения искусственного интеллекта в бизнесе. Новая волна ИИ принесла нам возможность качественного прогнозирования, которое снижает неопределённость. А значит, ИИ можно использовать для принятия решений по развитию компаний и бизнес-проектов.

И более обширное исследование Генри Киссинджера 2022 года - «Эпоха искусственного интеллекта и наше человеческое будущее» о том, как ИИ трансформирует человеческое общество, а также то, что эта технология означает для всех нас.

Progressiv o'zbekistonliklar ro'yxatida kamida ikki nomzod ortiqcha.

Lekin, boshqa tarafdan, butun bu mashmasha aynan shu ikkisining egosini qitiqlash uchun qilinmayaptimi?

Bizga yetishmayotgan ingredient.

Можно критиковать диссидентство с нескольких точек зрения: как донкихотство, как гордыню разума, не желающего прислушиваться к истории, и т. п. Но прежде всего - это форма преодоления политической безнравственности, попытка создать движение, стоящее вне политики, движение чисто этическое (так я стою и не могу иначе).
Григорий Померанц.

Aslida jamiyat islomlashayotgani ham shu "форма преодоления политической безнравственности"dir. Ya'ni, ijtimoiy organizm ichidagi saraton kasali bo'lmish siyosiy ahloqsizlikni Islom orqali tuzatmoqchi.

Soqol va hijob kabi dindorlikning tashqi ko'rinishiga qarshi kurash ham aslida soqol va hijobga qarshi kurash emas, mavjud siyosiy ahloqsizlikdan, ahmoq jurnalistlar yaxshi ko'rgan iboradan foydalansak, "mo'may daromad olayotgan" qatlamning status-kvoni saqlab qolishga qaratilgan (befoyda) harakatidir.

"Ешь ананасы, рябчиков жуй,
день твой последний приходит, буржуй"
... degan mujda beryapti xalq Islomlashish orqali.

#neojadidchilik

Раҳматли Ҳайдар Жамолнинг бир гапи бор эди: «Тил унга эгалиқ қилаётган онгдан кўра мураккаб». Яхшилаб қаралса бу фикр кўринишидан ғализ, аслида эса тўппа тўғри.

Биз дуч келган матн тилини билсакда, матн маъносини илғай олмаслигимиз мумкин. Манаман деган интеллектуаллар ҳам ўзлари учун қийин матнлар билан кўп тўқнашадилар. Матнни тушуна олмаслик ўз-ўзидан уятли эмас. Чунки мураккаб матн ифода этган тил шахсдан кўпроқ билим, тушунча, қобилият талаб қилаётган бўлади.

Агар сизга қийин кўринган матн қизиқ бўлса, уни англаш учун қуйидагиларни қилинг:

1. Ичидаги тушунарсиз ибораларни ажратиб, луғат, энциклопедия, википедия манбаларида ўқиб танишинг. Уларнинг истилоҳий ва мажозий қўлловини аниқланг. Баъазан кесатиқ, сарказм маъносида келиши мумкинлигини инобатга олинг.

2. Иборалар таниш бўлса-да, матн тушунарсиз қолаверса, уни қайта ўқиб кўринг. Ичидан айнан нимаси тушунарли ва тушунарсизини аниқланг, зиддиятларни белгилаб олинг ва маълум вақтга ташлаб қўйинг. Маълумотлар ҳазм бўлиб «пазл» йиғилишига имконият бериш керак. Мияга мураккаб вазифаларни бажариш учун вақт, яхши уйқу, тоза ҳаво, нормал қон айланиши ва озуқа керак бўлади.

3. Муаллифдан бевосита аниқлаб олиш имконияти бўлса, матннинг айнан қайси жойи тушунарсиз бўлаётганини сўранг. Жавобларни сабр билан мушоҳада қилинг. Эҳтимол мана шу савол баҳонасида идрок уфқларингиз кенгаяр. Мавзуга оид янги саволлар туғилса, уларни бераверинг. Муаллиф эмас, матнни тушунган одамга мурожаат қилганда ҳам шу қоида ишлайди.

4. Агар ростан ҳам матн маъноси қизиқ бўлиб, муаллифдан сўрамоқчи бўлсангиз, буйруқ оҳангида содда қилиб матнни қайта ёзиб беришни талаб қилманг, иршайган, довдираган, тупук сачратган эможилар юбориб ўтирманг. Чунки бу қилиқ сизни имбецил*сифат қилиб кўрсатади («имбецил» маъноси учун википедияга қаралсин). Кўча-куйда одамга қиладиган қиладиган муомилани ёзишмаларда ҳам сақлаш керак.

5. Тушунарсиз матнга тўқнаш келиб, салбий эмоциялар (ғазаб, асабийлик, аламзадалик) сизни чулғаётган бўлса, тушунинг, бу психикангизнинг ҳимоя реакцияси. Психика рўпарасига келган ноъмалум нарсага нисбатан ё қизиқувчанлик, ё ётсирашни қўзғайди. Салбий туйғуларни уйғотиб юборса, кечинмангизни назорат қила олинг. Эҳтимол бу тушунарсиз матн сизнинг эътиборингизга лойиқмасдир, шунда четлаб ўтиб кетаверинг. Эътиборингизга лойиқ деб билсангиз, беъманигарчиликка йўл қўйманг. Маданиятдан чиқмай савол бериш билан битадиган иш бу.

Жамшид Муслимов

181 ming o'zbekistonliklar xorijga ko'chib ketdimi, qochib ketdimi?)

Q.s. Qiziq havola ekan, sarlavhani o'qimasangiz.

Парламент бюджет қабул қилинишидан олдин Ҳилола Умарова, Новда ва Марказни гиламга чақирадими?

2024 йил бюджети лойиҳаси эълон қилинди. Фаол жамоатчилик билан келаси йилда қандай яшашимизни белгилаб берадиган асосий молиявий ҳужжатни ўрганишда бошлаймиз.

Лойиҳада биринчи ва йирик бюджет тақсимловчиси ўлароқ Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги кўрсатилган. Вазирликнинг ривожлантириш дастурлари учун харажатлари 2023 йилга нисбатан 9 баробардан зиёдга, 5,4 трлн.сўмгача ошгани эътиборни қаратмаслиги мумкин эмас. Бунда, олд қаторда дарсликларни янгилашга 1,5 трлн.сўм йўналтириш режалаштирилгани савол туғдириши аниқ .

1,5 трлн.сўм нима учун? Ялтироқ, хато ва услубий чалкашликларга тўла, фақат бюджет пулини ўзлаштиришдан иборат фасади фин, мазмуни сомали тажрибасини давом эттириш учунми? Шахсан мен бунга қаршиман.

Бир неча бор такрорлаганимиздек, бошланғич синфлар учун "мутлақо янги дарсликлар" билан боғлиқ муаммони тан олмай туриб, хатоларни тузатмай, илк тажрибалардан хулосалар ясамай туриб, юқори синфлар учун "мутлақо янги дарсликлар"ни яратишда кейинги қадамларни қўймаслик керак.

Буям майли. 2023 йилдаги юмалоқ ёстиқ дарсликлар билан 920 млрд.сўм ўзлаштирилгани етмаганидек, яна қўшимча 456 млрд.сўм ажратилгани нимаси? Нима Новда ва Марказнинг чўлтоқ ишлари учун, хатолари кирасига тўлов бюджет, солиқ тўловчилар ҳисобига тушиши керакми?

Ота оналар, ўқитувчилар, ўқувчилар устидан шунча ярамас тажриба ўтказилгани етмаганидек, энди яна бюджетдан товон тўлаш керакми?

Ўғри бўл, ғар бўл, инсоф билан-да сал.

Парламентнинг шунча сукут сақлагани етар? Парламентда ўзбекистонликлар хоҳиш иродасини ифода этадиган депутат йўқ, буни ҳамма билади, ҳеч бўлмаса, улар орасида ота-оналар борми? Ота-она сифатида нимадир денглар! Нега соқовсизлар? Ё тилингизни кесиб олишганми?

Қачон вазир Ҳилола Умарова парламентга чақириб сўроқ қилинади? Қачон Марказ ва Новдадан ҳисобот олинади? Қачон хатолар учун жазо механизми ишга тушади?

Шахсан мен кимлиги ва илдизлари ҳаммага маълум бўлиб улгурган тўдага 920 млрд.сўмга қўшиб яна 456 млрд.сўм ва келаси йилга 1,5 трлн.сўм берилишига қаршиман.