Shaxs va Muhit Matrisasi | Yulo Vooglaydning "Vatandoshlik dasturi" kitobi bo‘yicha suhbatlar turkumi (10-son)
https://youtu.be/Wa878OpePLA

Yangi nashr etilayotgan va muharriri Iqbol Mirzo bo'lmish "Jadid" gazetasi kiril yozuvida bosilar ekan.

Bular nimaga qo'l urmasin, natija baribir "Sovet O'zbekistoni" bo'ladi :)

Premera: Millat nima?
Bugun. Soat 19:00. Toshkent vaqti
https://youtu.be/lOEc1LwKiw0

2024-yil Asliyat va Zamonaviylik asoslarida tashkil etilgan Oʻzbek Respublikasi - Oʻzbekiston Respublikasining 100 yilligi. Asos soluvchi otalari Chigʻatoychilar, Taraqqiyparvarlar, Turkistonliklar… bir soʻz bilan, JADIDLAR edi.

Erkinlik - bu mana shunday ahmoqona fikrlar bildirish imkoniyatidir.

NEOJADIDLIK HAQIDA 7 SAVOL

Nashr qilinmagan intervyu

O‘tgan oyi bir nashriyotdan Neojadidlikka oid savollarga javob berishni so‘rab, murojaat qilishdi. Men savollarni olib, imkon boricha qisqaroq qilib javoblarimni yo‘lladim. Kecha maqola nashrning bu sonida chiqmasligini aytib, matnni “engillashtirib” berishni so‘rashibti.
Nashriyot nomini aytmay, javoblarni kanalimda berishga qaror qildim.
______
Assalomu alaykum. Avvalambor intervyu savollari uchun ko‘pdan ko‘p tashakkur. Javoblarga o‘taman.

1. Neojadid kimlar va ularni dasturlari nimalardan iborat?

Neojadidlar kimlar? Neojadidlar, O‘zbekistondagi mavjud muammolarga yechim topish maqsadida vujudga kelgan fikriy harakatning vakillaridir. Bu harakat, jamiyat va fuqarolik huquqlarini himoya qilishga, siyosiy va ijtimoiy institutlarni mustahkamlashga urg‘u beradi.

Neojadidlik dasturiy yo‘nalishlariga quyidagilar kiradi:
- Tahakkumsizlik (non-domination): Jamiyat hukmronligi tarafdorlari sifatida, neojadidlar qonun-qoidalarni ishlab chiqish va siyosiy faoliyatda hech qaysi bir shaxs yoki guruhning tahakkumiga yo‘l qo‘ymaslik asosida respublikachilik mohiyatini tiklashga maqsad qilganlar.

- Huquq Ustuvorligi: Neojadidlar, sudlov, har qanday kuch ishlatishning qonunchilikka va huquq tamoyillariga asoslanishini talab qiladi va huquqiy tizimning tahakkumni jilovlashga qodirligini ustuvor qo‘yadi. Bunda birinchi navbatda "huquq ustivorligi" tushunchasiga e’tibor qaratish lozim: neojadidlar har qanday qonun, qaror, hukmning asosida insonning fundamental huquqlari ustivorligi tamoyili bo‘lishi shart, degan g‘oyani ilgari surishadi.

- Jamoatchilik Nazorati: Neojadidlar, mansabdorlarning jamoatchilik nazorati ostida bo‘lishiga urg‘u beradi. Bu orqali fuqarolarni boshqa fuqarolar yoki guruhlar tahakkumidan samarali himoya qilish mumkin.

- Konstitusionalizm: Neojadidlar, hokimiyatning yakka shaxs yoki yagona guruh qo‘lida to‘planmasligi va zamonaviy konstitusionalizmni targ‘ib qiladi. Har qanday konstitutsiyaning birlamchi maqsadi - hokimiyatlarning bo‘linishi, o‘zaro tiyib turishi va nazorati mexanizmlari orqali insonni davlat tiraniyasidan himoya qilishdir.

- Fuqaroviy Fazilatlar: Neojadidlar, jamoa manfaatini shaxsiy manfaatdan ustun qo‘yadigan fazilatlarni targ‘ib qiladi. Bunda fuqarolarning siyosiy faolligi va jamiyatdagi ishtiroki muhim hisoblanadi.

Neojadidlar jadidlar kabi ta’limga urg‘u beradilar. Bunda yangilangan ta’lim tizimi nafaqat aniq, tabiiy va gumanitar-badiiy fanlarda ilg‘or uslublar qo‘llanilishi, balki o‘z fuqaroviy huquqlarini anglagan, siyosiy tafakkurli, mas’uliyatli vatandoshni yetishtirishga qaratilgan ta’lim tizimga urg‘u beradi. >>>

2. Bizda qachondan Neojadidchilik paydo bo’la boshladi va ular paydo bo’lishiga sabablar nimada bo’ldi?

Neojadidchilik ildizi jadidchilikda. Jadidchilik Markaziy Osiyoda, ayniqsa 1860-yillardagi rus bosqinidan keyingi davrda, musulmon ziyolilari tomonidan boshlangan. Bu harakatning asosiy maqsadi jamiyatni modernizatsiyalash va madaniyatni rivojlantirish edi. Jadidlar islomiy tasavvurlarni isloh qilish va “haqiqiy” islomning taraqqiyotga chorlovchi mohiyatini targ‘ib qilganlar. 1917-yildagi Bolshevik inqilobidan keyin jadidlarning qarashlari murakkablashdi va radikallashdi. Endi ularning dasturida o‘zbek siyosiy millatini yaratish va modernizatsiyalash birinchi o‘ringa chiqdi. Bu o‘zgarishlar jamiyatda modernizatsiya va milliy o‘zlikni anglashga urg‘u berdi va bunga madaniy poydevorni hosil berdi. Stalin hukmronligi davridan boshlab jadidlik ilgari surgan siyosiy millat g‘oyasi butkul taqiqlandi.

Sovet ittifoqi tarqalgach, postkolonial mustaqil O‘zbekiston aholisi o‘zi haqida suveren millat sifatida tasavvur hosil qilishga kirishdi. Mana shu tasavvurni g‘oyaviy, huquqiy va amaliy ifodasini barpo qilish maqsadida Neojadidlik harakatiga zarurat tug‘ildi. Jadidlar boshlagan ishni yangi sharoitlarda davom etish Neojadidlar maslagining mohiyatidir.

Nazarimizdagi Neojadidlikning tarixiy boshlanish nuqtasi bu Sardor Salimning “Vatandosh” gazetasining 33-sonida, 2014-yil, yanvarning 14-kuni “Neo-jadidlar kim?” nomli maqolasining nashr etilishi deb hisoblayman. Ushbu maqolada sovet modelidan voz kechgan o‘zbek jamiyatini modernizatsiyalashda qanday mafkuraviy maslak tutishi lozimligi haqidagi savol o‘rtaga tashlangan. Fikrimcha, bu Neojadidlik mavzusida birinchi konseptual maqola bo‘lsa kerak. >>>

3. Neojadidlarni hozirgi kundagi vazifasi nimalardan iborat?

“Uyqudagilarni uyg‘otish uyg‘onganlar burchi” degan jadidlarning tamoyiliga binoan, bugungi neojadidlarning vazifasi O‘zbekiston jamiyati vakillaring tafakkurini uyg‘otishki, barcha ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy muammolar negizi aynan O‘zbekistonning chin ma’nodagi Respublika mohiyatini o‘zlashtirmagani, zaruriy transformatsiyani ta’minlaydigan fuqarolar hamjamiyatining shakllanmaganligi, bunga g‘oyaviy va dasturiy bazaning yetishmayotganini anglashga chorlaydi. Muammo ildizi bilan anglangach, jadal ravishda ma’rifiy va siyosiy harakatlar bilan jamiyatning barcha tabaqalarida va muassasalarida amaliy o‘zgarishlar, islohotlar yuritilishiga imkon paydo bo‘ladi. Demak, bugungi dolzarb mavzu jamiyatda siyosiy subyekt sifatida ma’rifiy ongi shakllangan mas’uliyatli fuqaro/vatandoshlarning yetilishi uchun zaruriy shart-sharoitlar ustida ishlashdir.

Bunga maqolalar, tarjimalar, podkastlar, intervyular va boshqa axborot voistalaridan keng foydalaniladi.

4. Nima deb o’ylaysiz, neojadid so’zidan foidalanish qanchalik to’g’ri, sababi jadidlarimizning aksariyati qatl qilingan yoki qamalgan. Bu holat kelajakda nejadidlar orasida millatchilikka kayfiyatini olib kelmaydimi?

Jadidlik bu ma’lum davrda sodir bo‘lgan tarixiy kompleks fenomen, hodisa. Uning o‘z kontekstidagi omillari va hodisalar tarixiga ega. Hozirgi kundagi kontekst jadidlarnikidan ma’lum farqqa ega. Shuning uchun biz ilgari surayotgan harakatni jadidlik deb nomlamaymiz, uni o‘z tarixiy kontekstida qoldiramiz. Shu bilan birga ularning yangi zamon davomchilari o‘laroq yangi kontekst sharoitga monand harakatni neojadidlik deb ataymiz. Bu yerdagi “neo” aynan jadidlarnikidan farqlanadigan shart sharoitlar, vazifalardagi o‘zgachalikka ishora.

Bu holat kelajakda nejadidlar orasida millatchilikka kayfiyatini olib kelmaydimi?

Savolingizda millatchilikning salbiy ma’nosi bilan cheklanish bordek. Aslida ijobiy ma’nodagi millatchilik bu siyosiy millatchilikdir, u ijtimomiy tarmoqlarda hozir millliYATchilik deb nomlanyapti. Bu qarashga ko‘ra biron millatning boshqa o‘zbekistonlik etnoslardan ustuvorlikni nazarda tutmaydi.

Aksincha, o‘zbeklar va boshqa etnos va madaniyat vakillari Vatanning fuqarolari sifatida teng huquqli subyektlar deb qaraladi. Neojadidlik salbiy ma’nodagi millatchilikni, irqchilikni rad etadi. Siyosiy millat bu o‘zining siyosiy subyektligini, umum manfaatlarini, individual huquqlarini anglagan fuqarolar (vatandoshlar) hamjamiyatidir.

Savolingizda “sababi jadidlar qamalgan yo otilgan” degan joyi bor. Uning savoladagi o‘rnini tushunmadim. Nima bo‘lganda ham jadidlar qoldirgan poydevor tirik. Bu poydevor: zamonaviylashgan o‘zbek tili, o‘zbek davlatchiligi asoslari, yangi madaniy shuur, adabiyot va san’at uslubiyatlari va hokazo. Albatta bu yana-da zamonaviylashishga muxtoj, buni davom etish mumkin. Leking eng qiyin boshlang‘ich bosqilarini jadidar biz uchun hayotlarini tikib o‘tib berishgan. Ularning qatl etilgani ularning g‘alabalarini yo‘qqa chiqarmaydi. Qattol-jallod bolshevik maslagi esa tarixiy chiqitga aylandi. >>>

5. Bazi-bazida ijtimoiy tarmoqlar orqali jadidchilarni asarlari tanqid qilinayapti, ular ochgan va gazeta jurnallar mamlakatni yug’otish uchun ochilgani emas, shunchaki obuna yo’qligi sababli yopilgani haqida aytishayapti. Bu kabi narsalar endi jamiyatda shakillanib kelayotgan neojadidchilik g’oyasiga putur yetkazib qo’ymaydimi?

Jadidlarning asarlariga nisbatan yozilgan jiddiy tanqidni uchratmadim. Bo‘lsa ulashing, tanishib chiqamiz. Jadidlar tomonidan tashkil etilgan bosmaxonalari, nashriyotlari, maktablari, loyihalarining tinmay ochilib yopilishiga turli sabablar bo‘lgan. Birinchi kashshoflar eng og‘ir to‘siqlarga duchor bo‘ladilar. Ularni aholi va hukmron doirlarning tushumasliklari, keskin qarshiliklari tabiiy hol. Lekin jadidlar to‘siqlarga qaramay davom etaverishdi. “Mag‘lubiyatdan mag‘lubiyatga g‘alaba sari” degandek harakatlarning kritik massasi gigant natijalarni keltirib chiqardi. Bu yutuqlarni men yuqorida sanab o‘tdim. Jadidchilarni qandaydir omadsiz qilib ta’riflash ba’zi giper-tanqidchilik kasaliga duchor bo‘lganlar va ularga havaskorlik qilgan yoshlarda kuzatilyapti. Bu ham tabiiy jarayon. Yo‘q, bu neojadidlikka salbiy ta’sir ko‘rsata olmaydi. Chunki neojadidlar tarixdan bexabar blogerparast ko‘rmuridlar emas. Bu haqda so‘rayotgan yoshlarga aytamiz: tarixiy manbalarni o‘qing, tahlil qiling, tafakkur qiling. Men eng ko‘p tavsiya qiladigan kitob bu Adib Xolidning “O‘zbekiston tavalludi”ni, Begali Qosimovning “Milliy Istiqlol”ini, siyosiy tafakkurni charxlaydigan Mustafo Cho‘qay o‘g‘lining bizda “Istiqlol jallodlari” nomi ostida nashr qilingan 1917-yil xotiralarini o‘qishni tavsiya qilaman. Va bu mavzuda boshqa tadqiqotchilarimizning materiallari bisyor. Topishsin, o‘qishsin! >>>

6. Bilamizki, jadidlarni dushmanlari aniq edi, hozirda Neojadidlarni kimlar va nimalar dushmani deb bilasiz?

Jadidlarda bo‘lgan neojadidlarni ekzistensial yo‘q qilishga oshiq bo‘lgan dushmanlari mavjud emas, deb o‘ylayman. Balki bu hozircha shundaydir. Men hozirgi qarshi chiqayotganlarni dushman emas balki opponent deb atagan bo‘lardim. Ammo shunda ham, afsuski, bu raqiblik informasion urush shaklida ba’zan ro‘y berdi. Ya’ni neojadidlikka oid Sardor Salimning va mening matnlarimizga nisbatan deyarli predmetli tanqid bo‘lgani yo‘q. Asosan umumiy qarash-mazmunidan uzilgan so‘zlarga nisbatan hujumlar bo‘ldi ko‘proq. Istisno sifatida Hurshid Yo‘ldoshning o‘rinli tanqidini aytish mumkin, va bunga nisbatan biz javobimizni bildirganmiz. Boshqa salbiy munosabatlarning aksari neojadidlik haqida xato va noto‘liq tasavvurlar sababidan kelib chiqyapti. Vaqt o‘tishi bilan, xolis yondashib batafsilroq qaraganlarda fikrlari o‘zgarganini kuzatdik. Shuning uchun har qanday salbiy munosabat bildirganni avtomatik dushmanga chiqarmaymiz. Ayrim holatda o‘ta hunuk suvratda tuhmatlar, haqoratlar ham bo‘ldi, lekin bu ko‘proq o‘sha shaxslarning psixik holatidan deb bilaman, jiddiy g‘oyaviy e’tirozidan emas.

Biroq bu bilan Neojadidlikning dushmani yo‘q degani emas. Asosiy dushmanimiz o‘zimizdagi, bunda men butun jamiyat va o‘zimizni ham qo‘shyapman, odatiy fikriy qoliplardir. Bu fikriy qoliplar vaziyatga va imkoniyatlarga nisbatan yangicha, unumli nazar solishdan to‘sadi. Odatiy fikriy qoliplar bir tarafdan o‘tmishning qoloqlik hurofotlari, kolonial siyosat va postsovet davridagi mustabid siyosatning oqibatlari natijasida shakllangan. Zararli fikr qoliplarni parchalash uchun katta ishlar qilish kerak bo‘ladi. Neojadidlikning ma’rifiy harakati aynan mana shu muammo bilan ishlaydi.>>>

7. O’zbek segmenti “Neojadidlik” g’oysiga qanday qarashayaptimi, qaysi yosh chegarasidagi insonlar bunga ijobiy qaysi yoshdagilar bu g’oyani salbiy qarashmoqda?

Salbiy qarashlar haqida yuqorida aytdim. Avlod kesimi bo‘yicha faqat o‘z kuzatuvimdan kelib chiqqan holda ayta olaman. Yoshi kattaroqlar tarafidan befarqlik seziladi, ammo ularning orasidagi butun hayoti davomida millat g‘amida bo‘lgan shaxslar tarafidan qo‘llovlarini munosabatlarida kuzatdim.

O‘qimishlilikka xos yoshlar o‘z munosabatlarida albatta ancha jonliroq ko‘rinadilar. Salbiy munosabat bo‘lsa e’tirozlar, savollar dadil aytiladi. Ijobiy yondashganlar tarafidan esa o‘z yordamlarini berishga tayyor ekanliklarini ifoda qilishyapti. Asosiy to‘siq, o‘ylashimcha, bu “respublikachilik/jumhuriyatchilik”, “tahakkumisizlik” va “siyosiy millat” kabi tushunchalar g‘ayri va murakkab bo‘lib ko‘rinishidir. Lekin bular yangicha zamonaviy tafakkur uchun zarur. Shu sabali murakkabroq g‘oyalardan qo‘rqmaslikka, ularni o‘rganishga chaqiramiz. Bu bilim va tafakkurni yana-da boyitadi.

Intervyu tugadi.

Nashr qilinmagan intervyuning kirill alifbosidagi matni👇
https://telegra.ph/NEOZHADIDLIK-%D2%B2A%D2%9AIDA-7-SAVOL-01-06

🔰🚨💀 "Ta’lim hayot yo o‘lim masalasi" deyilganda, hech qanday mubolag‘a qilinmagan. Aslida shunday.
Ta’limda najot.

Ammo bugun Ta’limni muammolar iskanjasidan kim qutqaradi? Qutqarish uchun nima qilinishi kerak? Vatandoshlar, mutaxassislar, amaldorlar qanday harakat qilishlari kerakki, ta’limning hozirgi og‘riqli muammolarni yenga olish va istiqbol uchun ishlaydigan tizimni bunyod qilish mumkin bo‘lsin?

Shu mavzuda ta’lim bo‘yicha mutaxassis Komil Jalilov bilan suxbatlashdik.
Ko‘ring, fikrlang, fikringizni ayting. Video bilan boshqalarga ulashing.

https://youtu.be/KbuzxflUGi8

Kun tartibiga chiqarilayotgan jadidchilik: maqsad, muammolar va bugunning jadidlari haqida tahliliy suhbat

Oxirgi vaqtlarda Oʻzbekistonda jadidlar, jadidchilik harakatiga eʼtibor kuchaydi. Dastlab ular haqida toʻplamlar nashr etishdan boshlangan ishlar, keyinchalik jadidchilik tarixidan hikoya qiluvchi filmlar suratga olinishi, tashkil qilingan konferensiyalar, prezident ishtirokida oʻtgan yigʻilishda jadidlarga bagʻishlangan alohida boʻlim, vaqt va “Jadid” nomli gazeta nashr etila boshlanishi kabi ishlarga ulandi.

Shuningdek, Oʻzbekistonning endilikda yangidan ishlab chiqilishi aytilayotgan milliy gʻoyasiga ham asos sifatida aynan jadidchilik, jadidlar harakati koʻrilmoqda.

Demokrat.uz muxbiri Oʻzbekistonda etibor kuchaygan ana shu harakat va bu tashabbus asosida yotgan maqsad, mazmun oʻzi nimadan iboratligi haqida tahliliy suhbat oʻtkazdi. Suhbat mehmonlari tarixchi, jadidshunos Bahrom Irzayev, siyosatshunos Hamid Sodiq va jurnalist, jamiyatshunos Sardor Salim boʻldi.

👉 TOʻLIQ VIDEO 👈

Kanalga ulaning👉@demokrat_uz

#ЎЗБЕКИСТОН_100_ЁШГА_ТЎЛДИ

⚡️Давлатимизнинг 100 йиллик таваллудини нишонлаш, у билан боғлиқ тарихий фактларни оммалаштириш вақти келмадими? 

UzDiplomat.uz нашри Ўзбекистон таваллудининг 100 йиллиги арафасида сана билан боғлиқ фактларни очиқлаб, бу мавзуда мулоҳаза юритишни истаган тарихчиларга минбар бериб келмоқда. Навбатдаги суҳбатдош жамоатчилик фаоли Жамшид Муслимов.

Батафсил:➡️ http://uzdiplomat.uz/uz/news/115

📹Тўлиқ видео: https://www.youtube.com/watch?v=Y-JTZhTtMbE&t=14s

Каналга уланиш:✏️ https://t.me/uzdiplomat

Биз сиёсий миллатга дўнишимиз керак!

Дунё илмларида "миллат" ва "этнос" категориялари маънодошлик қовушиғидан чиқиб кетганига анча бўлган. Лекин бизда у ҳалиям худди Сталин замонларида ишлаб чиқилган "қолип"лар ичида қолиб кетаётир.

Бугун миллат ёки миллий давлат, дейилса, бошқалар кўнгли оғрийдигандек ноўнғай сезамиз ўзимизни.

Лекин шу тўғрими? Бир неча ирқ ва этнос ҳамда диний эътиқодли жамоатлардан ташкил топган АҚШ жамиятини кўпмиллатли америкаликлар дейиш улар учун қанчалик тўғри? Ёки усмонлилар империясидан кейинги замонавий Туркия жамиятида ўша пайтда ҳам, ҳозир ҳам юздан ортиқ элатлар, турли маданият ва эътиқодлар компоненти бор эди. Аммо шунга қарамай, улар ўз жамиятларини яхлит ҳолда Турк халқи, миллати (кўпмиллатли халқимиз эмас) сифатида ифода этади ва бундан ҳеч ким гина қилмайди. Бу, менимча, миллатнинг, жамиятнинг қурилиш концепцияси билан боғлиқ масала.

Бир ёш тадқиқотчи тўғри таъкидлаганидек, моҳиятан миллий давлат “сиёсий бирлик” маъносини англатадиган замонавий феномендир. У – ватандошлар бирлиги. У иттифоқ ҳам, муайян элатларга мансуб ёки диндошларнинг – муайян дин вакилларининг уюшмаси ҳам эмас. У муайян сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий мақсадлари бор ватандошлар қурган сиёсий иттифоқдир.

Айтмоқчиманки, муаммолар илдизи миллий қурилиш борасидаги совет сиёсатига бориб тақалади. Советлар, айниқса, Ленин ва Сталин чоризм йиқилгандан кейинги неоимпериядан қўшиб олинган ҳудудлар ва халқларни бездирмаслик, чўчитиб юбормаслик ва ниҳоят янги ҳукумат олдинги мустабид монархиядан яхши эканлигини урғулаш учун "марказий миллат ва маданият" патернализмини мутлақ олдинга суришдан ҳийла ўзларини тийишган.

Улар "ўртоқ халқлар"нинг маданияти ва тилини тан олишга мажбур бўлган. Бугун сиёсий тилимизда кўп жаранглайдиган "кўпмиллатли халқимиз" деган гап ўша сиёсат меваси, менимча. Ҳатто, советларнинг яхлит миллат — совет кишиси концепциясига киришилган ўтган асрнинг 50-60 йилларида ҳам айни эҳтиёткорлик йўқолмаган: "кўпмиллатли" сифатловчиси сиёсий барометр сифатида кенг қўлланилинган.

Лекин бугун дунё ўзгарди. Империялар ва тамаддунларга қараш ҳам янгиланди.Биз маданиятлар қоришиб бораётган глобал дунёга кириб келдик. Айни дамда Миллий давлат ва миллат (этнос эмас) қуриш (конструкция) зеҳниятлар ва қадим қадриятлардан устунроқ аҳамият касб эта бошлади. Глобализм миллат сўзига кўпроқ маъно юклай бошлади. Ва ниҳоят, бугунга келиб кўп жамиятларда (айниқса, постсовет жамиятларида) кўпмиллатли калимаси радикал характер касб эта бошлади.

Яъни, бир мамлакат ватандошлари, бир жамият вакилларини этносларга (худди коммунистларга ўхшаб) ажратиб қараш, уларнинг бир-биридан фарқли ва ҳатто, зиддиятли этномиллий мафкура ва қарашларга эга эканлигини кўрсатиб тургандай. Менинг назаримда, бугун бизда ҳам ўзбек миллати, халқи, деган сўз Ўзбекистондаги этноси, ирқи ва диний эътиқодидан қатъи назар барча ватандошларни ифодалаши керак.

"Кўпмиллатли халқимиз" деб оғиздан қўймайдиган ўзбек мафкурачилари, айниқса, ўзларини маънавий пир даражасида кўрадиган адиб акаларимиз ҳам энди шу гапларни тушунишлари керак бўлади. Турли аймоққа, элатга ва ирққа тегишлилигимизни тинмай уқтиравериш маънавий жиҳатдан жамиятни бўлишгагини хизмат қилади. Аксинча бугун биз бир бўлишимиз, бирикишимиз, Ўзбекистонни бирдек азиз Ватан сифатида танишни ўрганишимиз керак.

@platformauzb

Prezidentlikka "qodir"dan yana bir, yengil qilib aytganda, 'unchalik aqlli bo'lmagan fikr'.

Politsiya davlatida fuqaro dardini kimga aytsin, o'ziga o'xshagan zaif, lekin birlasha olsa, qudratli fuqarolardan boshqa?

Vizionerlik va ekspansiya

Jadidlar... davrlarida to‘g‘ri tushunilmagan bu insonlar, o‘tmish va bugunni kelajakka bog‘lab, vizionerlik mahoratini namoyish etdilar. Ularning g‘oyalari va loyihalari davrning elita, siyosiy kuchlari va omma tomonidan tomonidan ko‘plab rad etildi. Buxoro Amiri ularni qatlga mahkum qildi, Hiva Xoni ularning takliflarini qabul qilgach, saroy mulozimlari tomonidan o‘ldirildi. Boshqa hududlarda ham jadidlarning urinishlari ko‘plab to‘siqlarga duch keldi. 1917-yilgi inqilob esa bir umid uchquni bo‘lib ko‘rindi. Biroq Turkiston milliy davlatchilik loyihalari hamon yetarli qo‘llab-quvvatlanmadi. O‘zbek Respublikasi ta’sisi ham oson bo‘lmadi. Shukurki, bu jumhuriyat bir asr saqlanib, yashab kelmoqda.

Bugun jadidlar qanchalik haq bo‘lganliklari-yu, ularni qabul qilmaganlar voqlekni to‘g‘ri anglashgmagani, kelajakda bostirib kelayotgan yangi zamonning gigant aravasini ko‘rmay qolganliklarini osonlikcha tushunish imtiyoziga egamiz.

Shu fikr og‘ir mulohazaga meni yetaklaydi. Bordi-yu bizda jadidlarning vizionerligi yetmay, istiqbolimizga so‘qir qolayotgan bo‘lsakchi? Burnimiz ostidagi voqeliklar bilan maxliyo bo‘lib, ulkan tahdidlarni sezmay, fursati kelgan imkoniyatlarni ko‘rmay qolayotgan bo‘lsakchi? Hech o‘ylab ko‘rganmisizlar?

Ekologik inqiroz alomatlari, tabiat anomalliklari, surunkali va yuqumli kasalliklar alvon xilga kirib yoyilishini – qandaydir o‘tkinchi deb qaramayotibmizmi? Bular kattaroq voqealarning nishonasi emasmi?

Jahondagi urushlar yangi jahon urushi debochasi bo‘lib ko‘rinayotgan, urushning maxfiy proksi ko‘rinishlari, korrupsion uslublar kolonnializm quroliga aylanayotgani bu qandaydir xayoliy tushlarmi?

Olamshumul texnologiya bir tarafdan qulayliklar yaratsa, boshqa tarafdan bizni hech qanday jiddiy rivojlanishga olib bormayotgani hayratlimasmi? Texnologiya iste’molchiligi emas, balki texnologiya egalari ustimizdan to‘yboshilik qilayotganini sezmay qoldikmi?

Post-industrial va kommunikasion zamon deb, yengiltaklik bilan sanoatni ko‘tarish, qimmatbaho resurslarni ishlab chiqish, o‘zimizda qayta ishlashga bel bog‘lamay qo‘yishimiz nimadan?

Ilm-fanimiz shaklan zamonaviy rusumda. Mohiyatan mayda grantxo‘rlik, unvonga tashnalik, iqtibos gadolari bo‘lib qolmaganmi? Umuman aqlli jonzot sifatiga ega bo‘lmagan o‘lik byurokrat zombisiga topshirib qo‘yilgan bu soha. Qani ilm-fan fidoilari? Shu muassasaga taningiz bilan qaram ekansiz, ruhingiz bilan ozodmisiz?

Ta’limda nimalar bo‘layotganini hamma ko‘rib, bilib turibti...
Novatorlikda to‘xtab qolgan adabiyotimizni jadidlikning davomchisi deya olamizmi? Jadidlar modern zamoni uchun o‘zbek tilini qomuslab ketishdi, postmodern uchun tilni rivojlantirmasak, borgan sari u tafakkur tili emas maishiy vositaga aylanib qolayotganini nahot tushunmasak?

Qo‘limizda ulkan potensial bor. Bu asliyatimiz, yosh avlod soni, hozircha bizga nisbatan shiddatli ta’sir o‘tkazilmayotgan vaqt. Hozircha.
Xo‘p, vizionerlik deb nimani aytish mumkin? Ayrim mulohazalarimni keltiraman.

Qaysidir yili O‘zbekistonda kosmos bilan bog‘liq ishlar olib boradigan agentlik ochilganda, buning ustidan kulmagan faqat men bo‘ldim shekilli. Qanchalik bu tashkilot o‘zini oqlayapti, bilmadim. Ammo bu g‘oyaning o‘zi to‘g‘ri edi. Chunki rivojlanish turli yo‘nalishlardagi ekspansiyasiz bo‘lmaydi.

Ekspansiya kengayib o‘sish degani. Buni zaif xalqlarni o‘ziga tobe’ qilib olish siyosati tarzidagina tushunmaslik kerak. Ekspansiya bu rivojlanish fazolarini zabt etishdir.
Bu fazolarni quyidagilarni o‘z ichiga oladi va faqat ular bilan cheklanmaydi: > > >

> > >
- G‘oyalar fazosi: istiqbolimiz ko‘zlovi, maqsadlarimiz aniqligi, tiniq siyosiy tafakkur.
- Osmon fazosi: dengizlardan uzoqlashib qolgan holatda havo yo‘llari maksimal ravishda ishga solinishi.
- Suv fazosi: suvni eng samarali yo‘llar bilan foydalanish, nafaqat tejash, balki qo‘shimcha qiymat (va bu qiymat hamisha ham pulda o‘lchanmaydi) yaratishda foydalanish.
- Yer, tuproq fazosi: yo‘llar, agrosanoat, ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish, urbanizatsiya.
- Yer osti fazosi: konlar, infrastruktura va mudofaa tizimlari.
- Kosmik fazo: kommunikatsiya, fan texnika, tijoriy va mudofaa maqsadlarida o‘zlashtirish.
- Energetika fazosi: an’anaviy energetikadagi zamonaviy va “yashil” energiya texnologiyalarni jalb qilish.
- Integrasion fazo: atrofimiz va bizdan uzoq davlatlarda manfaatli integrasion hamkorlik ishlari.
- Intellektual fazo: aniq tabiiy fanlar va ijtimoiy fanlar tutashuvida yangi g‘oyalarni ishlab chiqish.
- Boshqalar...

Fazolar ekspansiyasini faqat fikriy, madaniy kodlar bilan ishlay oladigan shaxslargina bajara oladilar. Bunday ekspansiya qanchalik amalga oshirilganiga qarab, mamlakatimiz kuch quvvati ma’lum bo‘ladi. Hozirgi inert status kvo holatida qolsak, zaiflashamiz va keyingi avlodni yo yangi kollonializmga qurbon qilamiz, yo tabiiy va texnogen kataklizmlar qa’riga yo‘naltiramiz.

Bugun bizga vizonerlik kerak. Bugun bizga ko‘plab vizionerlar kerak. Bu neojadidlik chaqiruvi.

"Yigitlar hali katta odamlar bilan bahsga tayyor emas ekanlar".

Lolazor podkastiga izohlarda berilgan eng haqqoniy baho shu bo'libdi. Faqat muammo shundaki, nafaqat blogerlar, butun jamiyat "katta odamlar" bilan bahs-munozaraga tayyor emas ekan.

30 yildan beri amaldor-markazli taraqqiyot modellari boshi berk ko'chaga kirgani, o'zini oqlamagani allaqachon aniq bo'lgan. Lekin jamiyatimiz "orzu qilingan kelajak" haqida boshqa, muqobil tasavvurlarni hech "tug'olmayapti".

Natijada, bir hovuch oilaning chet eldagi farovonligini va baxtli hayotini ta'minlash uchun kelajagimiz, sog'ligimiz va farovonligimiz barbod qilinayotganiga qo'l siltab qarab turibmiz.