На своем канале Рустам Бурнашев дал небольшой фидбек на наш доклад по восприятию войны в Украине в странах ЦА. Прозвучала критика по поводу отсутствия теоретической рамки и недостаточно полной методологической части. Мы всегда рады любому отзыву от читателей, тем более если это уважаемый ученый с большим опытом в исследованиях и аналитике. В то же время, считаю важным отметить, что наш доклад не является академической публикацией, к которым обычно предъявляются такого рода требования. Мы писали полиси документ, основная цель которой - информирование широкой аудитории. То есть, наша методология была скорее ориентирована на обобщение и систематизацию имеющихся данных, чем на теоретическое концептуализирование.

В целом, мне кажется, напрашивается дискуссия на эту тему, тем более учитывая, что господин Бурнашев тоже готовил материал на основе этих же данных. Может быть получится в Алматы организовать такой ивент, будем думать.

Ещё вышел классный обзор нашего доклада на сайте re-russia.net

Ақордалық идеологтар түсінбейтін немесе түсінгісі келмейтін бір нәрсе бар - біздікіндей плюрализмі артқан қоғамда "дәстүрлі құндылықтар" деген өте проблемалы түсінік. Бұл идеяны негізге ала отырып, мемлекеттің идеологиясын қалыптастыру - қоғамның жіктелуіне алып келетін нәрсе. Мысалы, діни саясат соңғы 10 жылда "дәстүрлі ислам" деген концепция негізінде жүзеге асты. Оның нәтижесі - қоғамда діни ксенофобияның артуы, сенімі "басқаша" адамдардың дискриминациялануы.

Адамдар өзінің өмір салты, дүниетанымы және басқа да ерекшеліктеріне байланысты "дәстүр" деген нәрсені өзінше қабылдайды, және ол туралы пайымы үнемі өзгеріп отырады. Әсіресе жаңа буын үшін ескі дәстүрлерге сыни қарау, оларды қайта қалыптастыру өте маңызды, бұл кез келген қоғамның дамуының басты алғышарты.

Сондықтан, дәстүрлі құндылықтар емес жалпыға ортақ адами құндылықтар жайында көбірек сөз қозғау керек. Олар - әр адамның жеке басының еркіндігі, абыройы және адами құқықтарының кепілдігі.

Усиление антироссийских сентиментов является одним из наиболее значимых трендов в казахстанском обществе. Признаки такого сдвига в общественном мнении были заметны еще до Қаңтар. Помните, в 2021 году хотели использовать платформу "Сбер" для цифровых систем правительства? Тогда после бурной критики в соцсетях профильное ведомство отказалось от своей идеи. Похожая волна негодования поднималась из-за других проектов тоже, связанных с участием РФ (например, строительство АЭС). Ввод войск ОДКБ во время январских протестов и вторжение РФ на территорию Украины еще больше подогрели антироссийские настроения в нашем обществе.

Интересно, что этот тренд зафиксировали несколько независимых друг от друга исследования. В мае 2023 года в нашем опросе про войну в Украине мы задавали вопрос о том, как изменилось отношение к РФ. Тогда треть опрошенных сказали об ухудшении своего отношения к РФ с начала войны. У наших коллег из Central Asia Barometer есть данные в динамике, которые фиксируют рост негативного отношения к РФ в Казахстане с 5% в 2017 году до 35% в 2023. Обратите внимание на график: Россия стала терять свою привлекательность уже в 2018-2019 годах.

Чтобы не быть обвиненным в ангажированности, обратимся к данным "Евразийского монитора". Это российский исследовательский проект, который замеряет интеграционные установки в постсоветских странах. Их опросы всегда показывали высокий уровень симпатии казахстанцев к РФ. В 2017 года более 80% наших граждан указывали Россию в качестве "дружественной" и она была на первом месте в рейтинге таких стран. Но вот в 2022 году мы видим другую картину: Россию дружественной назвали уже 58% наших граждан, и она оказалась на 3-м месте в рейтинге после Кыргызстана и Узбекистана.

Вчера на площадке CAPS Unlock ассистент профессора НУ Жанибек Арынов презентовал предварительные выводы своего исследования по восприятию ОДКБ в Казахстане, Кыргызстане и Армении (фокус-групповые исследования). По его данным, в Казахстане явно доминирует критичное отношение к ОДКБ, и сложилось консенсусное мнение, что нам лучше из него выйти.

И на таком фоне последний выпад Шойгу в сторону казахстанских НПО, занимающихся якобы антироссийской деятельностью, выглядит как жест отчаяния. Видимо, до руководства РФ тоже дошло, что их позиции в Казахстане стремительно слабеют, а пропаганда уже не такая действенная как раньше. Однако признать собственное бессилие они не могут, проще включить привычную риторику про влияние "Запада" и их "агентов".

Qogammetrika

Мәскеудегі терактіден кейін тек Ресейде ғана емес, біздің елде де экстремизм және терроризммен күрес күшейетіні анық. Бұл оқиғаны желеу етіп құқық қорғау органдары қосымша құзырет пен қаржыландыру сұрай бастайды. Дін істерімен айналысатын арнайы ведомстволар да осы орайда өз жұмысының қаншалықты маңызды екенін көрсетуге тырысады. Алдағы уақытта экстремизм және терроризммен күрес бойынша тағы бір жаңа бағдарлама қабылданып жатса таңқалмаймын.

Бірақ, тағы да бұрыннан айтып жүрген тезисімді қайталайын: экстремизммен күреске біздің мемлекет қаржына да, құзыретті үйіп-төгіп берген. Тіпті көп жағдайда артық қыламын деп, тыртық қылған. Егер экстремизм профилактикасын күшейтімін десе, осы күні жүргізіліп жатқан іс-шараларды реттесін, кеткен қаражаттың тиімді жұмсалуын қадағаласын және азаматтық қоғаммен кеңірек жұмыс істесін.

Өткенде бір конференцияға дайындық барысында мемлекеттік сатып алу сайтындағы дін басқармаларының соңғы 3-4 жылдағы лоттарын қарап көрдім. Ол үшін prozakup.kz деген керемет ресурсты пайдаландым. Оның көмегімен 2020-2023 жылдары әр аймақта дін басқарламалары қандай әлеуметтік тапсырыстар бергенін, олардың сомасы, тақырыптары және тендерлік құжаттарын қарауға мүмкіндік бар. Нәтижесінде, аталған мерзім ішінде мемлекеттік бюджеттен шамамен 1,6 млрд.теңге жұмсалыпты. Бұл қаржының 50%-н тек 10 мемлекеттік емес ұйым алған. Яғни, бұл салада бәсекелестік өте төмен деген сөз, әр аймақта бір-бір ұйым жылдар бойы профилактикамен айналысып келеді.

Бірақ, ең бастысы - жобалардың сапасы мен мазмұны. Техқұжаттарды оқып отырып, тапсырыс берушілердің экстремизмнің алдын алуды "дестуктивті идеологиямен" күреске айналдырғанын көруге болады. Және бұл "дестуктивтілік" көбіне адамдардың сыртқы белгілері бойынша немесе тұрғылықты жері бойынша анықталады. Мысалы, мынадай лот бар: "Организовать комплексные групповые профилактические мероприятия с целью оградить вовлеченных граждан в деструктивные религиозные течения в крупных торговых точках". Іс жүзінде мұндай тапсырыс базарлардағы түрі, киімі басқа адамдармен үгіт-насихат жүргізуге айналады. Өте қарабайыр және дискриминациялаушы түсінік. Мұндай жүздеген лоттың орнына халықаралық стандарттарға сай, еркін бәсекелестікке негізделген бірнеше әлеуметтік жоба жүзеге асырған әлдеқайда нәтижелі болар еді.

Все, закрываю голосование - рейтинг перестал меняться. По мнению 640 опрошенных, главными пороками нашей власти являются (в порядке убывания) коррумпированность, некомпетентность, авторитарность, лживость и неэффективность. Список хоть и очевидный, но все равно угнетающий. Особенно на фоне бедственного положения людей, дома и имущество которых ушли под воду. Так получается, что именно стихийные катаклизмы нам каждый раз во всей красе демонстрируют все пороки нашей власти. Ведь указанные выше черты госаппарата сыграли не последнюю роль в происходящей катастрофе.

Но этот опрос я затеял по другому поводу. Очень сильно раздражает та морализаторская риторика, которая регулярно звучит с высоких трибун. Читая текст выступления Токаева на последнем Национальном Құрылтай, так и хочется спросить - а вы не пробовали начать с себя?! Например, нам предлагают стать бережливыми и не заниматься расточительством. А чуть ранее PROTENGE обнаруживает, что за последние пять лет расходы республиканского бюджета на Администрацию президента выросли в 2,4 раза, а на Управление делами президента на 84%. Еще более издевательски звучат призывы Токаева бороться с жестокостью и насилием в обществе.

Интересно, откуда это морализаторство и постоянный акцент на пороках общества? С одной стороны, идеологическая основа многих авторитарных режимов строится вокруг идеи морального превосходства над обществом. Политическая верхушка, находясь в изоляции от граждан, начинают воспринимать себя как некую высшую касту, призванную наставлять и исправлять "испорченное" общество. Достаточно вспомнить программу "Рухани Жаңғыру", с помощью которой государство намеревалось вылечить/модернизировать общественное сознание.

С другой стороны, я думаю, речь идет о сознательном коллективном творчестве, направленном на укрепление своей легитимности и оправдание своей неэффективности. В данном случае, морализаторство становится инструментом манипуляции, позволяющим переложить ответственность за проблемы на "несовершенное" общество. Заметили, как пропаганда у нас любит смаковать случаи, когда в общественных местах у нас люди допускают давку или неподобающее поведение?

Елімізде ғылымның дамуына үлес қосып жүрген бірден бір маман - Қайрат Молдашев. Бірнеше жыл бұрын зерттеу методологиясы бойынша Қазақстанда алғаш кітап жазған, ғылыми жобаларда жетекшілік ету және PhD студенттерімен жұмыс істеуде мол тәжірибесі бар ғалым.

Жақында Қайрат зерттеушілер мен ғалымдарға арнап Телеграмда тегін және ақылы канал ашқан екен. Мақаласы мен диссертациясын жаза алмай жүргендер үшін таптырмас мүмкіндік. Мында толық ақпарат

Достар, бүгін Астанада соңғы кино-талқымыз өтеді. Режиссер Әділхан Ержановтың “Үкілі кәмшат” (Owners) фильмін көреміз, талқылаймыз. Талқылайтын эксперттер заманамыздың краштары - Серік Бейсембаев, Молдияр Ергебеков 🤍🤍

Мүмкіндік болса, келіп фильмді тамашалап, бір-біріңізді көріп, ой бөлісіп кетсеңіздер. Достарыңызды, жақындарыңызды да ерте келіңіз.
Кіру ақысыз, келе тіркелерсіз. Мекенжайы Астана, әл-Фараби, 40А. Күтеміз 😊

Елімізде әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық мәселесі бірнеше жылдан бері қоғам тарапынан тұрақты көтеріліп келеді. Бір топ белсенді, заңгер әйелдер проблеманың ушыққанын дәлелдеп шырылдады, заңды өзгертуді талап етті. Бірақ мемлекеттік органдар, оның ішінде құқық қорғау органдары мұны елеген жоқ. Бұл "сырттан" келген повестка деді, әйелдер мәселесін отбасы тақырыбының аясынан асырмады, тіпті белсенділердің өздерін қудалады. Тек Салтанаттың өлімінен кейін заңнамаға өзгеріс енгізу қайта қолға алынды. Бірақ әдетте тез қимылдағыш парламент бұл жолы созып жүріп алады, заң әлі қабылданған жоқ.

Меніңше бұл жантүршігерлік оқиға зорлық-зомбылық мәселесінің саяси сипатын анық көрсетіп отыр. Бишімбаевтың дәл осындай жауыздыққа баруы - бұл тамырын тереңге жайған жемқор жүйенің көрінісі. Өмір бойы мемқызметте жұмыс істеп, жоғарғы лауазымдарға қол жеткізген адам ретінде ол бұл жүйе қалай жұмыс істейтінін біледі. Ақшаң мен танысың болса кез келген мәселені шешуге болады деп сенеді. Ол үшін бәрі сатылады, әркімнің өз құны бар. Жемқорлық үшін 10 жылға сотталып, 1,5 жылда шығуы оның бұл сенімін нығайтқаны анық. Яғни сот жүйесі, прокуратура ол үшін әділдік орнату институты емес, жолын тапсаң мәселеңді шешіп беруші орган.

Ең өкініштісі, оның осылай ойлауына толық негіз бар. Авторитар жүйеде құқық қорғау жүйесі билігі және ақшасы барларға қызмет етеді. Бұл жоғарғы шенділердің өздерін "құдай" сезінуіне алып келеді. Соңғы жылдары орын алған атышулы зорлық-зомбылық оқиғаларын қарасаңыз, көпшілігі осы жүйеге қызмет еткен адамдардың немесе олардың жақындарының тірлігі.

Екінші, фундаменталды себеп - еліміздегі патриархал мәдениет. Көп жағдайда "дәстүр" деген атпен өмір сүретін, әйелдердің ерлерден бір саты төмен тұруын, ал еркекті агрессивті және доминант болуын дәріптейтін түсініктер жүйесі. Мұнда әйелді және баланы ұрып-соғу арқылы "тәрбиелеу" қалыпты нәрсе. Сауалнамаларға сәйкес, біздің қоғамның 40%-ы ер адамның әйелді ұруына кейбір жағдайда ақтау болады деп есептейді. Бұл түсініктер отбасында ғана емес, білім беру, медиа және мемлекеттік институттар арқылы сіңіріледі. Өткенде "Хабар" арнасындағы жәбірлеуші ер мен зорлық көрген әйелді татуластыруға тырысқан ток-шоу - осылай ойлаудың жарқын мысалы. Бишімбаевтың өзі және оны жақтап жатқандар да, осы ұстанымдағы адамдар.

Қорытындыласақ, Бишімбаевтай құбыжық еліміздегі авторитар саяси жүйе мен патриархал құндылықтардың өнімі. Бұл екі жүйе симбиозда өмір сүреді, яғни бір-бірін сусындандырады, күшейтеді. Сондықтан, біздегі билік трибуналардан "дәстүрлі" құндылықтар жайлы әңгіме айтқанды жақсы көреді, ал феминистік қозғалыстарды жау көреді, олардың митинг жасауына жол бермейді.

Не істеу керек? Өкінішке қарай, уникалды рецепт жоқ, тек басқа елдер жүріп өткен жолмен жүру, яғни жүйені демократияландыру, дәстүрді емес, адам құқықтарын бірінші орынға шығару және азаматтық қоғамның еркін жұмыс істеуіне жол ашу.

Кешегі тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заң, кейбір депутаттар айтпақшы, президенттің табандылығының арқасында емес, азаматтық қоғамның мобилизациясы нәтижесінде қабылданды. Барлық билікті өз қолына шоғырландырған Ақорда үшін бұл заңды бұған дейін өткізу түк емес еді. Бірақ Бишімбаевтың сотынан кейін бұл мәселе тек бірнеше белсенді үшін емес, жалпы қоғам үшін қаншалықты маңызды екенін режим айқын түсінді. Оның үстіне су басқан аймақтардағы катастрофа мен тасқынмен күресте әкімдердің шарасыздық танытуы тікелей Тоқаевтың рейтингісіне әсер етіп жатқаны анық. Осы арада көптен күттірген заңды тез арада қабылдау - билік үшін өз имиджін жақсартудың жолы. "Біз де Салтанат жағындамыз" деп қоғам алдында ұпай жинап қалудың амалы.

Жақында Астананың бір мектебінде оқушылармен "Modern Qazaq Identity" тақырыбын талқылауға шақырды.
"Қазақ болу үшін қазақ болып туылу керек" деген пікірді кім қолдайды" деп аудиториядан сұрадым. 90% қолын көтерді. "Әрбір адам өзі қаласа қазақ бола алады" деген пікірді кім қолдайды?" деп едім, тек бір бала қолын көтерді. Соңында сұрап білсем, кәріс бала екен)

"Қазақ болу қаннан" деген түсінік біздің қоғамда кең тараған. Жеті ата, шежіре институты өміршең болуының бір себебі осы. Яғни бұл категориялар арқылы біз өз ұжымдық кімдігімізді анықтаймыз, "өзімізді" "басқалардан" ажыратамыз. Байқасаңыздар, күнделікті өмірде қазақтығыңды генетикаң, руың арқылы "дәлелдейсің".

Бірақ, шын мәнінде "ұлт" биологиялық емес, әлеуметтік категория. Әр тарихи кезеңде "ұлт" түсінігі түрліше констукцияланады. Ғылымның тілімен айтсақ, "ұлт" бұл "imagined communities", яғни "қазақтықтың" шекарасы біздің қиялымызда қалыптасады. Осылайша қазақ болу қанға емес, адамдардың өздерін қазақ сезінуі және басқалар оларды қазақ деп тануына байланысты.

Осы идеяны жаңағы оқушылармен кездесуде барынша түсіндіріп бақтым. Соңында "қазақ болу үшін қазақ болып туылу керек пе?" деген сұрақты қайта қойдым. Сол 90% тағы қолын көтерді. Менің сөзім ақылға қонымсыз көрінген сияқты)

В 2020 году мы проводили исследование, чтобы понять как система среднего образования в стране адаптируется к дистанционному обучению в условиях пандемии. Одним из наших выводов было, что чрезмерная централизованность системы образования сыграла негативную роль в этом процессе. Отделы образования и школы по привычке ждали решений сверху, чтобы внедрить удаленное обучение. Но, согласования шли долго, и спущенные инструкции не учитывали контекст регионов. В итоге, многие учебные заведения на некоторое время были парализованы. В этих условиях лучше справились те школы, в которых руководство брало на себя ответственность и автономно занималась организацией учебного процесса с учетом своих возможностей и ограничений.

Мне кажется, аналогичная ситуация сейчас складывается в связи с паводками. Чтобы минимизировать последствия стихийного бедствия и оказать своевременную помощь пострадавшим, акимам и руководителям местных служб нужно принимать огромное число оперативных решений. Но, они будут оглядываться наверх и ждать согласований, которые в итоге мало помогут или потребуют значительной адаптации к местным особенностям. Вот, например, читаю про указания Бозумбаева за 2 дня разработать алгоритм компенсаций пострадавшим. Вряд ли за такой короткий срок получится придумать действенный механизм, который бы учитывал специфику каждого региона и множество нюансов по выплатам. Скорее всего, это будет кривой алгоритм, который придется еще не раз менять.

Маған жас буын өкілдерімен жұмыс істеген және оларға қолдау көрсеткен ұнайды. Мұны өмірлік миссиямның бірі деп білемін. Бұл миссиямды тағы бір түсінуге көмектескен жоба National Alumni Network ұйымдастырған тәлімгерлік жобасы болды. Соңғы 2 ай ішінде осы жобада ментор болдым, екі жас тәлім алушымен жұмыс істедім.

Бірінші ментиім - Қуаныш Узбеков, Жапониядағы Цукуба университетінде халықаралық саясат мамандығында оқиды. Қуаныш нағыз жеті қырлы, бір сырлы жігіт. Өзі программист, қоғамдық белсенді, волонтер. Оған қоса музыка жазады, рэп оқиды. Жақында ғана су тасқынынан зардап шеккендерге арнап қайырымдылық акциясын ұйымдастырды.
Тәлімгерлік барысында Қуанышпен бірге оның shyraqmedia.kz жобасын дамыттық. Бұл - жастардың саяси сауатын көтеруге бағытталған медиа жоба. 2 ай ішінде бұл жобаға команда жинадық, бірнеше ролик түсірдік және жобаны ары қарау дамыту үшін грантқа өтінім дайындадық. Болашақта бұл қазақ тіліндегі тың, әрі пайдалы контент шығаратын ресурс болатынына сенемін.

Екінші ментиім - Рүстем Арманов, Петропавл қаласында тұратын қоғамдық белсенді, елдегі дебат қозғалысының үздігі. Қоғамдық ұйым құрып, аймақтағы түрлі әлеуметтік мәселелерді шешуге ат салысып жүр. N_Senberinde деген каналы арқылы өткір тақырыптарды көтереді.

Рүстеммен бірге біз мемлекеттің халықты оңтүстіктен солтүстікке көшіру бағдарламасының нәтижесін зерттедік, оның қатысушыларынан сұхбат алдық. Алдағы уақытта Петропавлда ашық талқы алаңын ұйымдастырып, осы тақырыпты талқылауды жоспарлап қойдық.

Екі жігіттің де каналына жазылып қойыңыздар. Егер олардың жобаларына қызықсаңыздар, байланысқа шығып коллаборация ұсыныңыздар. Өз басым олардың талабына тәнті болдым, еңбекқорлығына сүйсіндім, мұндай жастары бар біздің елдің болашағы жарқын болады деген үмітім беки түсті.

Wisdom of crowd. Респонденты моего канала угадали приговор Бишимбаеву

Кстати, мы с Demoscope скоро опубликуем результаты опроса, посвященного суду над Бишимбаевым. Узнаете, какую из сторон в этом деле поддерживали казахстанцы и какой приговор ожидали от суда. Оставайтесь на волне, в общем)