Туған анасын өлтірген қыз немесе психологиялық ауытқудың тағы бір сұмдық түрі-“өзгелердің аяушылығына” өлермен мұқтаждық немесе “бишара қалге енудің” таңғажайып әрі сорақы түрі

Осы арада айта кетейін, мен тура осындай бір адамды 2018 жылдан бері танимын. Ол-қытайдан келген қазақ әйел еді. Ол өтірік ауырады, өтірік талып қалады, сөйтіп, тұтас жұрттың жанашырлығын тудырады. Адамдар оған рухани да, қаржылай да көмек жасай бастайды. Оның бойында осы Münchausen syndrome сынды аса ауыр болмыстық бұзылыстан тыс, паталогиялық суайттық (Pathological lying, pseudologia fantastica немесе mythomania) белгілері де бар еді. Кейін байқағанымыздай, оның күйеуінің де аса ауыр психологиялық ауытқулары бар екені байқалды.

Münchausen syndrome немесе Gypsy-Rose Blanchard деген кілт сөздермен іздерсіз.

Осы мазмұндарды сіз мына арадан оқи аласыз.

Джипси-Роуз Бланшар (Gypsy-Rose Blanchard)— 2015 жылы анасы Клоддин «Ди Ди» Бланшарды өлтіруге қатысқаны үшін сотталып, бүкіл Америкаға танылған әйел.

Жиырма жылдан астам уақыт бойы Джипси делегаттық Мюнхгаузен синдромы (қамқоршының басқа адамда ауруды қолдан жасауы немесе тудыруы) деп аталатын ауыр медициналық зорлық-зомбылықтың құрбаны болды.

Ди Ди Джипсиді іс жүзінде тұтқында ұстады. Оны өзіне қажеті жоқ мүгедектер арбасын қолдануға мәжбүрледі, қажетсіз оталар жасатты және оның лейкемия, бұлшықет дистрофиясы сияқты созылмалы аурулары бар деп жалған айтты. Зорлық-зомбылықтан құтылғысы келген Джипси сол кездегі интернеттегі жігіті Николас Годеджонмен сөз байласады.
Ол Ди Диді пышақтап өлтірген. Джипси екінші дәрежелі кісі өлтіру бойынша кінәсін мойындап, 10 жылдық жазаның 8 жылын өтеп, 2023 жылдың желтоқсанында түрмеден босатылды.

Оның ісі мен үкімі

1.) Зорлық-зомбылық: Ди Ди медициналық карталарды қолдан жасап, Джипсидің шашын тақырлап алып тастаған. Қайырымдылық қорларынан ақша мен адамдардан аяушылық тудыру үшін қызына қажетсіз дәрі-дәрмектер беріп, дәрігерлер мен туыстарын алдаған.

2.) Қылмыс: 2015 жылдың маусымында Джипси христиандық танысу сайтында Николас Годеджонмен танысып, оны Миссури штатындағы Спрингфилдтегі үйінде анасын өлтіруге көндіреді.

3.) Жаза: Джипси 2016 жылы екінші дәрежелі кісі өлтіру бойынша кінәсін мойындап, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Годеджон бірінші дәрежелі кісі өлтіру қылмысы үшін кінәлі деп танылып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды.

Түрмеден кейінгі өмірі

Медиа және мәдениет: Оның тарихы бірнеше ірі жобаларға негіз болды. Олардың қатарында Hulu стримингіндегі The Act (Акті) сериалы, HBO арнасының Mommy Dead and Dearest (Қымбатты өлі анашым) деректі фильмі және Lifetime арнасының [The Prison Confessions of Gypsy Rose Blanchard]
( https://www.youtube.com/watch?v=rquaAdmNdTQ ) (Джипси-Роуз Бланшардың түрмедегі мойындауы) деректі сериалы бар.

Жеке өміріндегі өзгерістер: Түрмеден мерзімінен бұрын босатылғаннан кейін Джипси мектеп мұғалімі Райан Скотт Андерсонға тұрмысқа шығып, кейіннен ажырасты. Бұл жаңалық БАҚ-та қатты талқыланды. Кейін ол бұрынғы күйеу жігіті Кен Уркермен қарым-қатынасын қайта жаңартты.

Ана болу: 2024 жылы Джипси өзінің жүкті екенін көпшілікке жариялады. Ол өзінің ана болу жолын және еркін өмірге бейімделу сәттерін әлеуметтік желілерде және реалити-шоуларда көрсетіп келеді.

Ал, үшбу жансаулықтық бұзылыс туралы айтайық:

Мюнхгаузен синдромы (өзгеге таңылған жасанды бұзылыс) — бұл адамның назар аударту, жанашырлық ояту немесе бақылау орнату мақсатында өзінде немесе өзге адамда (көбіне баласында) ауру белгілерін әдейі қолдан жасауымен сипатталатын ауыр психологиялық бұзылыс.
Джипси-Роуз Бланшар ісінде бұл синдромның ең қауіпті түрі — өзгеге таңылған Мюнхгаузен синдромы (Munchausen syndrome by proxy)

Синдромның негізгі екі түрі

Классикалық Мюнхгаузен синдромы: Адам түрлі симптомдарды (ауырсыну, қызба, құсу) ойдан шығарып немесе өз денесіне зақым келтіріп, өзін ауру етіп көрсетеді. Мақсаты — емделуші рөлінде болып, медициналық қызметкерлердің назарын аудару.

Өзгеге таңылған Мюнхгаузен синдромы (MSBP): Қамқоршы (көбіне анасы) өз баласына немесе бағынышты адамына өтірік диагноздар қояды, дәрімен улайды немесе денесін жарақаттайды. Мақсаты — «баласы үшін жанын қиюға дайын мінсіз ана» бейнесін жасап, қоғамның аяушылығы мен мақтауына ие болу.

Симптомдарды қолдан жасау әдістері
Абьюзерлер (қылмыскерлер) медицина мамандарын және айналасын сендіру үшін мынадай сұмдық қадамдарға барады:

Өтірік айту: Баланың құрысуы (судороги), есінен тануы немесе қан құсуы туралы медициналық тарихты ойдан шығару.

Талдауларды (анализдерді) бұрмалау: Зәр үлгісіне қан немесе бактерия қосу, дене қызуын өлшейтін құралды әдейі қыздыру.

Физикалық зиян келтіру: Балаға қажетсіз дәрілерді (іш жүргізетін, құстыратын немесе психотроптық) беру, оны аштықта ұстау, шашын қырып тастау.

Медициналық шараларды талап ету: Дәрігерлерді балаға күрделі оталар жасауға, тамақтану түтіктерін (зонд) орнатуға көндіру.

Психологиялық себептері (Абьюзердің портреті)
Бұл бұзылысқа шалдыққан адамдар материалдық пайда (ақша, жәрдемақы) үшін емес, ішкі психологиялық қажеттіліктер үшін әрекет етеді:

Назар мен жанашырлыққа мұқтаждық: Қоғамнан қолдау мен «батыр ана» деген мақтау алу.

Толық бақылау орнату: Құрбанның өмірін толық басқару арқылы өз билігін сезіну.

Медицинаға әуестік: Дәрігерлермен тең дәрежеде сөйлесіп, медициналық құпиялардың ортасында жүруден ләззат алу.

Тұлғалық бұзылыстар: Нарциссизм (өз-өзінетғашықтық), шекаралық тұлғалық бұзылыс (BPD) немесе балалық шақта алған ауыр психологиялық жарақаттар.

Құрбандарға әсері және салдары
Мюнхгаузен синдромының құрбаны болған балалар үлкен физикалық және психологиялық соққы алады:

Физикалық мүгедектік: Қажетсіз оталар мен химиялық дәрілердің кесірінен ішкі мүшелердің бұзылуы, тістердің түсуі, бой өсуінің тежелуі.

Психологиялық тұтқын: Бала өзін шынымен өлім аузында жатқан ауру адам ретінде сезініп өседі (Стокгольм синдромы белгілері байқалады).

Әлеуметтік оқшаулану: Құрбыларымен араласпау, мектепке бармау, сыртқы әлемнен толық ажырау.

Неліктен бұл синдромды анықтау қиын?
Ди Ди Бланшар ісіндегідей, қылмыскерлер өте қулықпен әрекет етеді. Дәрігерлер күдіктене бастаса, олар бірден басқа қалаға немесе басқа ауруханаға көшіп, медициналық карталарды жойып жібереді. Сонымен қатар, медицина қызметкерлеріне «баласының өмірін құтқаруға тырысып жүрген анадан» күдіктену эмоционалды түрде өте қиынға соғады.

AI көмегімен реттеп, құрастырған,

Серікжан Біләшұлы

18:15
7 Қазан. 2026.

Уашиңтон. АҚШ.

Америкадағы аса танымад чемпион жұп-жұлдыздар отбасындағы қанды оқиға-ағылшын тілді әлемде тым ертеден танымал.
Қандықол ұзақ мерзімді жазасын өтеп бітіріп, осыдан алты жыл бұрын, 2020 жылы абақтыдан шықты. Ал Netflix 2022 жылы осы оқиға туралы құжатты фильм түсірді.
Аса Қызғаншақ әйелден абайлау керек! Әйелдің аса қызғаншақ болуы-отбасындағы бақытсыздықтың басты қайнар көзі. Бұл жазбадағы аса қызғаншақ әйел өзі өле сүйген, өзі ол үшін барын арнаған ғашық жарын өзі өлтіреді…

Енді осы оқиғаны баяндайық:

Чемпион Ray-ді өз үйінде, оның үстіне Әулие Валентин күнінің кешінде екі жерден атып кеткен.

Негізгі тақырыпқа көшейік. Қаза тапқан Рэй бодибилдингтен (Bodybuilding-дене пішімін әдемілеу) чемпион болған. Ең бабында тұрған шағында бойы 188 см, салмағы 147 кг, ал денесіндегі май үлесі небәрі 6,7% құраған. Алайда, осындай алып бұлшықет иесі 1995 жылдың Әулие Валентин түнінде ас үйде екі оқпен атып өлтірілді. «Өнерің қанша жерден асып тұрса да, пышақтан қорық, кеуде бұлшықетің қаншалықты жуан болса да, оқ тесіп өтеді» деген осы екен. Ал шүріппені басқан — оның сегіз жыл бірге тұрған әйелі С (Салли).

Саллидің айтуынша, сол күні күйеуі әдеттегідей үйге қатты мас болып оралған. Содан кейін әйеліне тиісе бастаған: «Бояуың неге сонша қою, көшеге басқа еркек іздеп шыққалы тұрсың ба?» — деген. Сонымен қатар, пешке пісірген тауықты дұрыс әзірлемедің, аспаздық өнерің нашар, обал болды сол тауыққа деп ұрысқан. Әйелі бұл кеште романтикалық кешкі ас болады деп күткен еді, бірақ оның орнына сөгіс естіп, ол да ашуға булыққан. Екеуі сөзге келіп, жанжалдаса бастайды.

Күйеуі тым мас болғандықтан сөзге келе алмай, соңында қол жұмсауға көшеді, әйелі де есесін жібергісі келмей, екеуі төбелесіп кетеді.
Күйеуінің денесі ірі болғандықтан, ол толықтай басымдыққа ие болады. Бірақ ол тепе-теңдікті жоғалтып, үстелдің үстіне құлаған сәтте, әйелі жатын бөлмеге қарай қашып барып, күйеуін сескендіру үшін бытыра мылтықты қолға алады. Бірақ бұл әрекеті жағдайды ушықтырып жібереді. Күйеуі ашуланған қоңыр аю секілді оған тап береді. Шегінерге жері қалмай, қатты қорыққан әйелі шүріппені басып қалады. Бірінші оқ ішіне тиеді, ал екінші оқ тура басынан дәл тиіп, күйеуі соңында сұлап түседі. Ауада тек қарудың ащы иісі мен көрші бөлмедегі балалардың қорыққаннан шыққан жанұшырған шыңғырығы ғана қалады. Салли бірден полицияға қоңырау шалады, екі сағаттан кейін жедел жәрдем дәрігерлері күйеуінің жан тапсырғанын мәлімдейді.

Полиция оқиға орнынан екі баланы көреді. Олар — Саллидің бірінші некесінен туған бір ұл, бір қызы еді. Үлкен қызы ата-анасының ұрысып, бір-бірін шапалақпен тартып жібергенін көргенін айтты. Осыдан кейін анасы оларды өз бөлмелеріне итеріп кіргізіп, есікті сыртынан құлыптап тастаған. Екі бала сырттан жиһаздардың сықырлаған дыбысын, денеге тиген соққылардың гүрсілін және анасының қылқындырудан тұншығып жөтелгенін ғана естіген. Сәлден соң тарс еткен мылтық дауысы шығып, артынша жерге ауыр дененің құлаған дыбысы естіледі, содан кейін тағы бір рет оқ атылады.

Полиция күйеуінің алып денесін көргенде, алғашқыда бұл тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғану мақсатында болған кісі өлтіру деп ойлайды. Алайда, Саллидің өткен өміріне тереңірек үңілгенде, жағдайдың олай оңай емес екені белгілі болады. Өйткені бұл әйел нағыз қаһарлы, жауынгер жан болып шықты. Саллидің өзі де бодибилдингтен чемпион, әрі кәсіби балуан, күші де, тәсілі де келіскен кәсіби спортшы еді. Оған жұрт «Қандықол Салли» (Killer Sally) деген лақап ат қойған.

Оның бұлшықеттері мен алып тұлғасы бірден оның қаншалықты мықты екенін көрсетіп тұрды. Осындай жойқын күш иесінің әрекеті полицияны күдіктендірді: бұл шынымен де өзін-өзі қорғау шегінен шығу ма, әлде астарында басқа сыр жатыр ма? Оның үстіне, оның тағы бір әрекеті күдікті одан сайын арттыра түсті. Оқиғадан кейін Салли полиция бөлімшесінде балаларымен қысқаша жүздеседі. Қызы тоқтаусыз жылап отырса, ұлы: «Егер сен оның бірінші болып қол жұмсағанын айтсаң, бізбен бірге үйге қайта аласың ба?» — деп сұрайды. Салли ұлының сөзін бірден бөліп: «Айтуды тоқтат, мен бәрін өзім реттеймін», — дейді.

Балалардың кейін полицияға берген жауаптарын саралай келе, бұл анасы мен балаларының алдын ала сөз байласу әрекетіне ұқсап кетеді.

Полиция осыдан кейін балалардан бірнеше рет жауап алады, бірақ олар өзара келісіп алғандай тіс жармайды. Соңында оларды нағашы атасы мен әжесі үйлеріне алып кетеді. Тергеу барысында бір әйел келіп, зор сенсациялық мәлімет бөліседі. Қаза тапқан Рэйдің сыртта үш жарым жыл бойы көңілдесі болған, тіпті онымен үйлену туралы сөйлесіп, осы Әулие Валентин күнінен кейін әйеліне бәрін ашық айтуды жоспарлап жүрген екен. Бұл жайтты айтқан Рэйдің көңілдесі М-нің өзі еді.

Оның айтуынша, оқиға болған күні Рэй алдымен көңілдесімен бірнеше сағат бірге болып, сосын ғана кеткен. Ол кеткеннен кейін көп ұзамай, Салли телефон соғып, ашумен: «Менің күйеуімді азғырып, үйге жібермей жүрген оңбаған сенсің бе, екеуің де оңбайсыңдар!» — деп доң айбат көрсеткен. Кейін полиция Рэйдің үйден «көкөніс сатып алуға барамын» деп шығып, шын мәнінде көңілдесіне кеткенін, оның үш сағаттан астам уақыт жоқ болғанын анықтайды.

Салли де көңілдестің бар екенін білгенін мойындады. Сол түнгі жанжалдың да дәл осы себептен шыққанын растады. Күйеуі бұған дейін ол әйелмен қарым-қатынасын үземін деп уәде берген, бірақ тағы да алдап кеткеніне әйелдің қатты ызасы келген. Алайда, Салли бұл уақытта күйеуімен ажырасуға бел буып қойғанын, сондықтан оны өлтіру жоспарында болмағанын айтты.

Бірақ бұл шынымен де кездейсоқ, алдын ала жоспарланбаған өлім бе? Екеуін танитын барлық туыстары мен достары Саллидің қызғаншақтығы шектен шыққан, өте қауіпті әйел екенін айтады. Күйеуі Рэй басқа әйелдермен сәл жылы сөйлессе болды, Салли ол әйелді аяусыз соққыға жығатын болған.

Ең сорақысы бодибилдинг жарысының алдында болған. Ол бір әйел қатысушының Рэйдің бұлшықеттерін ұстап, “қырындап”жатқанын көріп қалады. Салли бірден атып тұрып, ол әйелдің шашынан ұстап, сабап кетеді. Қарсылас әйел де көп жыл спортпен айналысқан мықты болып шығады. Екеуі төбелесіп жатқанда, айналадағы алып еркектердің өзі оларды әрең ажыратады.

Ұрысты бірінші болып бастаған Салли бодибилдинг қауымдастығынан өмір бойына шеттетіліп, содан кейін жарыстарға қатыса алмай қалады.
Үйде осындай айбарлы әйелі болса да, Рэйдің көзі сыртқа түсуін қоймаған. Ол көп жыл бойы жасырыну тәсілдерін меңгеріп, көңілдесімен тығылып кездесіп жүрген. Бірақ соған қарамастан, Салли олардың артынан аңдып барып, М-нің көлігінің терезелерін тас-талқан етіп сындырып, пошта жәшігін өлім қаупін төндіретін хаттармен толтырып тастайтын.

Салли бірнеше рет: «Егер Рэй ажырасу туралы сөз қозғаса, бұл үйден тек өлігі шығады», — деп сес көрсеткен. Бұл жай ғана ашумен айтылған сөз болуы мүмкін, бірақ полиция үшін бұл нақты қылмыстық мотив болып табылды.

Оның үстіне, оқиға орнын тексеру барысында ол бытыра мылтықтың бір оқты екені анықталды. Ойын ойнайтындар мұндай қаруды әр атқан сайын қайта оқтау керек екенін жақсы біледі. Егер ол айтқандай төбелес кезінде абайсызда бірінші оқ атылып кетсе, сосын барып өзін қорғау үшін екінші рет аттым деген сөзі қисынға келмейді. Осылайша полиция Саллиді тұтқындап, оған «екінші дәрежелі кісі өлтіру» бабы бойынша айып тағады.

Бұл әйелдің мінезі мен күшін ескере отырып, судья оның кепілдік сомасын 1 миллион доллар деп белгілейді. Судья мұндай қомақты қаржыны ол таба алмайды деп ойлаған еді, бірақ нәтижесінде бәрі таңғалды. Себебі бірнеше күннен кейін Салли бұл үлкен соманы тауып әкеледі. Бұл ақша қайдан келді десеңіз — краудфандинг (жұрттан жиналған ақша) арқылы жиналған! Оны қолдағандардың көбі бет-әлпетін жасырған орта жастағы еркектер еді. Олар бас киімдерін бастыра киіп, Саллидің адвокатына есімдерін де, байланыс нөмірлерін де қалдырмай, қолма-қол ақша тастап кетіп отырған.

Бұл жағдай адвокатты да таңқалдырды.
Бұл әйелдің қандай қасиеті бар еді, адамдар оны түрмеден шығару үшін жарыса ақша жинайтындай? Адвокат бұл сұрақтың жауабын іздеп, Саллидің өзіне барады. Салли өзінің жасырын түрде ер адамдарға күрес сабақтарын бергенін мойындайды. Ал ақша әкелгендер — оның шәкірттері мен клиенттері болып шықты.

Адвокат тереңірек зерттегенде, Саллидің сабақ өту кезінде ашық шомылу киімін киіп, тек ішкі киіммен ғана жүрген еркектерді балапан секілді төбесіне көтеріп, иығына салып, аяғымен қысып, жерге алып ұрып, түрлі әдістер жасағанын біледі.
Бұл сырттай қарағанда өте ауыр соққылар болып көрінгенімен, әлгі еркектер бұдан ерекше ләззат алып, мәз-мейрам болған.

Бұл өмірде күшті әйелге бағынуды, оның астында қалып, өзін аяусыз сабағанын қалайтын ер адамдар тобы бар екен. Олар Салли сияқты мықты әйелді тауып, жеке жекпе-жек тәсілдерін үйрену деген сылтаумен, өздерінің ішкі жасырын құмарлықтарын қанағаттандырып келген.

Шындығында, әйелдер күресі ресми кәсіби спортқа айналғанға дейін, бұл саланың көбі осылай жасырын сипатта болған. Әйел балуандар еркектерді тек қана соққы қапшығы ретінде пайдаланып қоймай, кейде одан да жақын тән жанасуларына баратын. Бұл жасырын емес, ашық құпия еді. Оның үстіне, 80-90 жылдары мұндай қызметтің бір сағаты 300 доллар тұрған, бұл тіпті ең қымбат эскорт қыздардың өзі сұрай алмайтын баға еді.

Салли бұл саланың майталманы болды. Ол тіпті арнайы жарнамалық ролик те түсірген. Онда ол өзін «бұрынғы теңіз жаяу әскері сержанты, бодибилдинг чемпионы» деп таныстырып, «төмендегі нөмірге қоңырау шалып, менің күшімді өз тәніңізбен сезініңіз» деп шақырған. Бұл жарнамада ол күйеуін атып өлтірген дәл сондай мылтықты ұстап тұрған еді.

Ал бір сағатына 300 доллар төлей алатын еркектер де осал адамдар емес еді. Саллидің күйеуін өлтіріп, тұтқындалғаны туралы жаңалықты көргенде, олар ақшаларын аямай, лезде оның кепілдік ақшасын жинап береді. Олардың ойы: «Мұндай сирек кездесетін бұлшықетті сұлу әйел түрмеде ондаған жылға отырып кетсе, біздің өміріміздің қызығы не болмақ?» — дегенге саятын.
Бірақ бұл көмек Салли үшін екі жүзді тиын іспетті болды. Ақшадан тарықпағанымен, халық алдындағы беделі біржола түсіп кетті. «Қайтыс болған күйеуің опасыз болса, сен де ақша үшін қаншама еркекпен тән қызығын бөлістің, екеуіңнің айырмашылықтарың қанша?» — деген айыптаулар айтылды. Мұндай сөздерге Салли: «Мені бұл жұмысты ақша қызық болғаннан істеді дейсіз бе, мен мұның бәрін күйеуім Рэйдің спорттық арманын қолдау үшін жасадым!» — деп жауап берді.
Бұл қалай болғаны? Жағдайды түсіну үшін уақытты он жыл артқа шегеру керек. Ол кезде екеуі де АҚШ теңіз жаяу әскерінде қатардағы сарбаз еді. Салли ол кезде әскери күйеуінен зорлық-зомбылық көргендіктен жаңа ғана ажырасқан болатын. Оның бұрынғы күйеуі қара нәсілді адам болған, қызының шашы алтын түстес бұйра болғандықтан, әйелі маған опасыздық жасады деп күдіктенген. Кейін ДНҚ сараптамасы екі баланың да өзінен екенін дәлелдесе де, ол әйелі мен балаларын сабауын тоқтатпаған.

Соңында Салли оны әскери сотқа беріп, заңды түрде ажырасады да, басқа қызмет орнына ауысады. Ол өзін ешкім ренжітпеуі үшін спортпен айналыса бастайды. Ол шынымен де мықты еді: жарты жылдық жаттығудан кейін 2,5 минутта 60 рет турникке тартылып, сол кездегі әйел әскерилердің рекордын жаңартады және бұл рекорд әлі күнге дейін бұзылған жоқ. Осылай жаттығып жүріп, ол өзі сияқты спортты жанындай сүйетін Рэй есімді сарбазбен танысады. Екеуі бірден тіл табысып, махаббат хикаялары басталады.

Салли Рэйден жеті жас үлкен және екі баласы бар еді. Олар танысқаннан кейін бір жыл толмай үйленіп, бақытты отбасылық өмірді бастайды. Олар тіпті Калифорнияда өткен бодибилдинг жарысына бірге қатысып, екеуі де чемпион атанып, сол жылдың «Мистер және Мисс Бодибилдинг» атағын жеңіп алады. Осыдан кейін Рэй әскерден кетіп, кәсіби спорт жолына түседі.

Бұл уақытта Салли әлі де әскерде қызмет етіп жүрген еді және ол қосымша ақы алу үшін ең ауыр асхана бөліміне ауысуды сұрайды. Оның тапқан барлық артық ақшасы күйеуінің жарыстарға дайындалуына, нақтырақ айтқанда — оның тамағы мен дәрі-дәрмегіне жұмсалатын. Спортпен айналысатын адам отбасын қалай тақырға отырғызуы мүмкін деп таңғаларсыз, бірақ оның себебі — ол қабылдайтын дәрілердің тым қымбат болуында еді.

Бұл жай ғана дәрумендер мен протеин емес, бодибилдинг әлемінің ең қауіпті өнімі — анаболикалық стероидтар мен тестостерон еді.

Стероидтар ағзадағы зат алмасуды тездетіп, ескі тіндерді жойып, жаңа бұлшықеттердің тез өсуіне ықпал етеді. Ал тестостерон — бұлшықеттің қатты әрі тығыз болуын қамтамасыз етеді.
Әрине, бұл екі зат та спортта тыйым салынған допингке жатады және оны ұзақ уақыт қолдану денсаулыққа үлкен зиян келтіреді. Бірақ үлкен спортта тыйым салынғанымен, бодибилдингте бұған көз жұма қарайтын. Өйткені дәрімен өсірілген бұлшықет пен табиғи жолмен өсірілген бұлшықеттің айырмашылығы жер мен көктей еді. Мысалы, табиғи бодибилдинг жарысындағы спортшылардың түрі қарапайым адамдардан сәл ғана өзгешелеу болса, ал допинг қолданатын халықаралық стандарттағы жарыстардың деңгейі мүлдем бөлек еді. Бұл бейне бір кішкентай иттің алып төбетпен кездескеніндей әсер қалдырады.

90-жылдары бодибилдинг әлемінде бәсеке өте жоғары болды, көрермендер де соны талап етті. Денең неғұрлым алып болса, чемпион болу мүмкіндігің соғұрлым жоғары еді. Табиғи жолмен бұған жету мүмкін болмағандықтан, бәрі дәріге жүгінді. Тек бұлшықетті өсіріп қана қоймай, денедегі суды барынша азайтып, бұлшықет сызықтарын айқын көрсету үшін несеп айдайтын дәрілерді де шамадан тыс қолданатын.

Бұл дәрілер тек рецептпен берілетіндіктен, ешбір дәрігер мұндай үлкен дозаны заңды түрде жазып бермейтін. Сондықтан спортшылар оны қара базардан өте қымбат бағаға сатып алуға мәжбүр болды. Саллидің еске алуынша, ең жоғарғы шығын айына тек дәрі-дәрмекке 40 мың долларға дейін жеткен. Ал ол кездегі ең беделді «Мистер Олимпия» жарысының бас жүлдесі небәрі 155 мың доллар болатын, бұл оның бір жылдық дәрісіне де жетпейтін еді.

Осындай үлкен шығын мен денсаулыққа зиян келсе де, Рэй неге жарыстарға қатысуды тоқтатпады? Оның себебі — әлемдегі ең мықты еркек атану деген арманы мен Саллиге берген үлкен уәдесі еді: «Қарашы, Арнольд Шварценеггер де кезінде осы жарыс арқылы Һоллиуудқа (Hollywood) жол тартты. Менің де қолымнан келеді, сосын атақты актер болып, байлыққа кенелеміз».

Салли бұл сөзге сеніп, күйеуіне барынша қолдау көрсетті. Шығындарды жабу үшін ол әлгі жасырын күрес сабақтарын бастады. Өзінің де спорттық бабын сақтап, көбірек табыс табу үшін ол да күйеуінен қалған немесе мерзімі өтіп бара жатқан стероидтарды жасырын қабылдай бастайды. Оның денесі алып болғанымен, жүрегі тек махаббат деп соққан еді.

Бірақ Саллидің бұл үлкен құрбандығы еш нәтиже бермеді. Күйеуінің спорттық нәтижелері алға баспады, табатын табысы аз болды, оның үстіне ол әйеліне опасыздық жасап, спорттан кетіп, көңілдесімен бірге жаңа өмір бастағысы келді. Бұл Салли үшін үлкен соққы болды, содан кейін ол көңілдесін аңдып, оны соққыға жығу секілді ашулы әрекеттерге көшті.

Айыптаушы прокурор Саллидің барлық мәселенің төркіні көңілдесінде емес, күйеуінде екенін түсініп, Әулие Валентин күні оны әдейі өлтіргенін алға тартты. Оған басты дәлел — жатын бөлмеден табылған гильза (оққап) еді. Бұл айғақ Саллидің адвокатын қатты тығырыққа тіреді. Салли оқты ас үйде атқанын, ал гильзаны қорқыныштан байқаусызда аяғымен жатын бөлмеге қарай теуіп жібергенін айтты. Бірақ полицияның түсірген суреттерінде ас үй мен жатын бөлменің арасы қоқыс пен заттарға толы еді, мұндай жерде кішкентай гильзаны бөлмеге дейін теуіп жеткізу кәсіби футболшының өзінің қолынан келмес еді.

Өзін-өзі қорғау нұсқасы іске аспаған соң, адвокат басқа тәсілге көшіп, Саллиді «жәбір көрген әйел синдромы» (психикалық ауытқу) арқылы қорғауға тырысты. Бұл теория бойынша, ұзақ уақыт бойы физикалық және моральдық зорлық-зомбылық көрген әйелдерде кенеттен агрессия пайда болып, соңында залым күйеуін өлтіруге дейін барады. Бұл теория ол кезде жаңа болғанымен, сотта бірінші рет қолданылып тұрған жоқ еді. Осы оқиғадан екі жыл бұрын Лорен ісі болған, онда зорлық көрген әйел күйеуіне ауыр жарақат салып, уақытша психикалық ауытқу сылтауымен ақталып шыққан болатын.

Егер ол істе әйел ақталып шықса, Салли де құтылып кетеді деген үміт болды. Бірақ ең үлкен мәселе Саллидің сыртқы келбетінде еді. Ол істегі әйел сотта өте нәзік әрі көз жасы көл болып, аянышты көрінген болатын. Ал біздің Салли болса — алып денелі, айбарлы еді.

Оны көрген алқабилердің бірінші ойы «бұл жерде кім кімге зорлық көрсетті?» деген сұрақ болары анық еді.

Адвокат оған бұлшықетін азайтуды өтінеді, бірақ қысқа уақытта бұл мүмкін емес еді. Салли сот алдында әдейі көп тамақ ішіп, семіруге тырысады (май арқылы бұлшықетті жасыру үшін). Бірақ бұл оны нәзік етпеді, керісінше одан сайын алып етіп көрсетті.

Куәгерлер жағы да қиын болды. Прокурор отбасының көршілері мен достарын шақыртты, олар бұл жұптың жиі төбелесетінін, бірақ Саллидің де күші күйеуінен кем түспейтінін, тіпті алып күйеуін жерге алып ұрып сабағанын көргендерін айтты.

Қорғаушы тарап Саллидің 12 жасар қызын куәгер ретінде шығарып, өгей әкесінің анасына жиі қол жұмсағанын айтқызды. Алайда прокурор бұл кішкентай қызға қарсы психологиялық айла қолданып, сот залында Саллидің еркектермен шомылу киімінде түскен суреттері мен бейнежазаларын және әлгі ашық жарнамалық роликті қайта-қайта қойып көрсетті.
Сот залында Саллидің: «Егер менің астымда қалғыңыз келсе, мына нөмірге хабарласыңыз», — деген сөздері жаңғырып тұрды. Қызы анасының бұл бейнесін көріп, ұялғаннан басын көтере алмай, жылап жібереді. Соңында судья шыдамай, үзіліс жариялап, прокурорға бұл материалдарды көрсетуді тоқтатуды бұйырады.

Қызының халық алдында ұятқа қалғанын көрген Салли қатты ашуланады. Адвокат оны сабырға шақырып, қазіргі жағдайда тек балалары ғана оны түрмеден құтқара алатынын айтады. Адвокат Саллидің 10 жасар ұлын да сотқа шығарғысы келеді, бірақ Салли бұған үзілді-кесілді қарсы болады. Қызының күйін көрген ол, ұлының намысы тапталмауы үшін өзі куәлік беретінін айтады. Бұл жолы адвокат қарсылық танытты, өйткені сот тәжірибесі жоқ, мінезі тым тік адамның өзін қорғауы прокурордың айласына оңай жем болуы мүмкін еді.

Бірақ Салли өз сөзінен қайтпай: «Не мен өзімді қорғаймын, не сен жұмыстан кетесің, балам сотқа қатыспайды», — деп талап қояды. Нәтижесінде адвокат қорыққандай сотта Саллидің өзін қорғауы сәтсіз шығады. Ол әскери тәртіппен, тік отырып, ешбір эмоциясыз, прокурордың сұрақтарына тек «иә» немесе «жоқ» деп қана қысқа жауап қайырады.

Адвокаттың алдын ала үйреткен жылау, қорқыныш таныту тәсілдерінің ешқайсысын қолданбайды. Алқабилердің көзіне ол зорлық көрген бейшара әйел емес, керісінше, кез келген уақытта шайқасқа дайын айбынды жауынгер болып көрінеді.

Жеңіліске жақындаған қорғаушы тарап соңғы мүмкіндікті пайдаланып, дәрігер-фармакологты шақыртады. Ол стероидтарды ұзақ қабылдау адамды агрессивті әрі бақылаусыз ететінін дәлелдеуге тырысады. Рэйдің денесінен төрт түрлі дәрі қалдығы табылған еді, олар күйеуінің сол сәтте есінен танып, құтырған аюдай болғанын алға тартты.

Бірақ прокурор қарсы уәж ретінде оқиғадан төрт күн өтсе де, Саллидің денесінен де стероид қалдықтары табылғанын көрсетеді. Яғни, «екеуің де дәрі қолданғансыңдар, бәрін дәріге жаба салуға болмайды» деген қорытынды шығады. Бұл жол да жабылады.

Соңында алқабилер үш күнге жетпейтін уақыт ішінде Саллиді «екінші дәрежелі кісі өлтіру» қылмысы бойынша айыпты деп танып, 19 жылға бас бостандығынан айырады. 2020 жылы, бес рет өтініш бергеннен кейін барып, ол шартты түрде мерзімінен бұрын босатылады. Түрмеден шыққанда ештеңесі жоқ, ешқандай мамандығы жоқ ол алғашқыда өте кедей тұрады. Кейін ардагерлерге көмектесетін қайырымдылық ұйымының қолдауымен өмірін қайта қалыпқа келтіреді.

Ол қоймада жұмыс істеп, жарты жылдан кейін менеджер лауазымына дейін көтеріледі. Көп жылдан бері көрмеген балаларымен қарым-қатынасын түзеп, әже атанады. Осы жаңа өмірінде ол өз махаббатын — СТ есімді әскери ардагерді жолықтырып, 60 жасында қайта тұрмысқа шығады. Бұл кезде оның бойында бұрынғы алып бұлшықет те, мінезіндегі ашу-ыза да қалмаған еді, тек жанындағы сенімді жары ғана бар. Бәлкім, Салли өз өмірі арқылы бізге мына бір ақиқатты ұқтырғысы келген болар: «Ашуың неғұрлым аз болса, өміріңде өкініш те соғұрлым аз болады».

Осы оқиға туралы ағылшын тіліндегі сілтемелер:
Сот:

https://youtu.be/S87DZ5ZQ8g4?is=6oSg_C12GG3RlAdc

Нетфликс құжатты фильм жарнамасы:
https://youtu.be/nOMiQll5pQ0?is=G2uGzwXr8H6VNgH8

Саллидың күйеуінің видесы:

https://youtu.be/Cshe3YINQiw?is=WnVHCFJrkYi3MYel

AI көмегімен реттеп, құрастырған:

Серікжан Біләшұлы

20:09

7 Тамыз. 2026.
Уашиңтон. АҚШ.

Егер Индияны отарлаушы ағылшындар емес, орыстар болған болса, атақты Ганди тағы да Ганди болып қала алар ма еді?!

Әлгінде бір топ ақылмандар мен саясаткерлер, құқық қорғаушылардың Signal тобына осы сұрақты қойдым. Сұраққа жауаптар айтылды.

Серікжан Біләшұлы

Артынан осы сұрақты Google “әулиеге” қойдым. Төменде Google AI жауабы:

Бұл өте қызықты тарихи болжам.

Түйін: егер Үндістанды Ұлыбритания емес, Ресей империясы отарлағанда, Ганди біз білетін "Махатма Ганди" бола алмас еді. Оның үстіне, саяси мансабының басында-ақ көзі жойылып немесе жер аударылып кетуі әбден мүмкін еді.
Гандидің зорлықсыз қарсылық (Сатьяграха) қозғалысының сәтті болуы Ұлыбританияның өзіндік саяси жүйесіне, құқықтық дәстүрлеріне және сол кездегі метрополиядағы қоғамдық пікірге тікелей байланысты болды. Ал патшалық Ресейдің басқару әдістері, идеологиясы және құқықтық түсінігі британдықтардан мүлдем өзгеше еді.
Ресей билігі орнаған жағдайда неліктен "Ганди моделінің" жүзеге асуы мүмкін еместігін мына төрт негізгі фактормен түсіндіруге болады:
## 1. Басқару әдістерінің қатыгездік деңгейі

* Ұлыбритания: "Өркениетті масканы" сақтауға тырысты және жанама басқару әдісін қолданды. Британ үкіметі өз парламенті мен гуманистік қоғамдық пікірдің құқықтық шеңберіне бағынуға мәжбүр болды. Амритсар қырғыны сияқты қатыгездіктер орын алғанымен, жалпы алғанда, жаппай бейбіт шерулерді басып-жаныштауда белгілі бір шекарадан аспауға тырысты.
* Ресей империясы: Абсолюттік монархия мен темірдей тәртіпке сенді. Кез келген қарсылықты патша үкіметі казак әскерлерінің күшімен қанды қырғынға айналдырып, аяусыз басып тастайтын (мысалы, 1905 жылғы "Қанды жексенбі"). Ресей билігі кезінде Гандидің ашаршылық жариялау акциялары ешқандай ымыраға әкелмейтін. Оның соңы құпия полицияның (Охранка) улауымен, қастандықпен немесе Сібірге өмірлік айдаумен аяқталар еді.

## 2. Құқықтық жүйе мен сөз бостандығының жоқтығы

* Ұлыбритания: Отар елдердің элитасына ағылшын құқығын оқып-үйренуге рұқсат берді. Гандидің өзі Лондонда білім алған заңгер болды. Ол британдықтардың өз заңдарын олардың отаршылдық саясатына қарсы қолдануды шебер меңгерді.
* Ресей империясы: Сот жүйесін самодержавиенің (абсолюттік биліктің) қуыршақ құралы ретінде пайдаланды. Онда тәуелсіз сот сараптамасы болмады. Егер Ганди патшалық Ресейдің Үндістандағы сотында заңгер болса, оның білімі еш рөл атқармас еді, ал "зорлықсыздыққа" шақырған кез келген басылымы дереу тәркіленіп, жабылатын еді.

## 3. Ішкі қоғамдық пікір мен халықаралық қысымның айырмашылығы

* Ұлыбритания: Елде еркін баспасөз бен оппозициялық партиялар жұмыс істеді. Гандидің Үндістандағы ашаршылықтары мен шерулері туралы ақпарат Лондон газеттеріне жетіп, британдық солшыл белсенділер мен христиандардың аяушылық сезімін оятты. Бұл британ үкіметіне үлкен саяси қысым тудырды.
* Ресей империясы: Баспасөз цензурасы өте қатал болды. Ресей қол астындағы Үндістан сыртқы әлемнен толық оқшауланып, Гандидің дауысы Ресей жұртшылығына жетпейтін еді. Сонымен қатар, патша үкіметі халықаралық айыптауларға пысқырып та қарамайтын, сондықтан әлемдік пікір патшаның шешіміне әсер ете алмас еді.

## 4. Ганди идеяларының мүлдем басқа бағыт алуы

* Тарихи факт: Гандидің көзқарасы индуизмнен бөлек, батыстық либерализмнен, Генри Тороның "Азаматтық бағынбаушылық" еңбегінен және орыс жазушысы Лев Толстойдың идеяларынан нә can алды.
* Тарихи болжам: Егер Үндістанды Ресей басқарса, Ганди Лондонға оқуға бара алмай, Ресейдің ішкі саяси ағымдарымен танысар еді. Ол зорлықсыздық жолын таңдамауы мүмкін еді. Керісінше, патшалық Ресейдің аяусыз қысымынан кейін, ол орыс халықшылдарының (народниктер) немесе нигилистердің "Народная воля" (Халық еркі) стиліндегі радикалды лаңкестік және қастандық жолына түсіп, жасырын революциялық ұйымның содырына айналуы әбден мүмкін еді.

## Қорытынды
Гандидің ұлылығы тек оның қайсарлығында ғана емес, сонымен бірге қарсыласының (Ұлыбританияның) адамгершілік әлсіз тұстарын дөп баса білуінде болды.

Ал егер қарсылас ешқандай моральдық жауапкершілігі жоқ, тек абсолютті күшке сенетін патшалық Ресей болса, "зорлықсыздық" идеясы өз тиімділігін жоғалтып, жай ғана құрбандыққа айналатын еді.
Егер бұл тарихи болжам сізді қызықтырса, мына бағыттарды тереңірек талқылай аламыз:

Дайындаған:

Серікжан Біләшұлы

01:17
9 Тамыз. 2026.
Уашиңтон. АҚШ.

Ганди Қытайда туған болса, Қытайдың Гандиі бола алар ма еді?!

Ол дәріптеген “бейбіт қарсыласу” немесе “зорлықты күшсіз қарсыласу” қозғалысы жеңіске жетер ме еді?!

Серікжан Біләшұлы

Осы сұрақты Google AI-ға қойдық.
Жауабы:

Тікелей жауап: Әбден мүмкін емес; оның Қытайда Үндістандағы жетістігін қайталауға ешқандай мүмкіндігі болмас еді.
Гандидің идеялары, стратегиясы және оның саяси жетістігі — тек Үндістанның өзіндік діни-мәдени ерекшелігі мен Британдық отаршылдық басқарудың сипаты біріккенде ғана жүзеге асқан бірегей құбылыс. Егер оны ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қытай топырағына қойсақ, ол мүлдем басқа қоғамдық шынайылыққа тап болар еді.

«Қытайлық Гандидің» неліктен тарих сахнасына шыға алмайтынын төрт негізгі себеппен түсіндіруге болады:

1. Күрес объектісінің табиғатындағы айырмашылық

Британдықтар Үндістанда: Ұлыбритания Үндістанда заңға, келісімшарттарға және өзінің «өркениетті мемлекет» деген халықаралық беделіне сүйенген отаршылдық саясат жүргізді. Гандидің «күш қолданбай қарсыласу» әдісі дәл осы Британдық құқық пен қоғамдық пікірдің нәзік тұсын дөп басып, оларды моральдық тұрғыдан тығырыққа тіреді.

Сол кезеңдегі Қытай: Қытай бұл уақытта ішкі әскери топтардың (милитаристердің) өзара қырқысуын, Жапония империализмінің аяусыз басқыншылығын (мысалы, Нанкин қырғыны) және қатыгез таптық күресті бастан кешіріп жатты. «Билік мылтықтың ұшында» деген заң үстемдік құрған, ешқандай заң мен моральдық шекті мойындамайтын басқыншылар мен әскери топтардың алдында аштық жариялау немесе бейбіт шеру өткізу еш нәтиже бермейтін еді. Мұндай қадамға барған адам моральдық ықпал етіп үлгерместен, физикалық тұрғыдан бірден жойылып кетер еді.

2. Мәдени және діни негіздің алшақтығы

Үндістанның діни тамыры: Үнді қоғамы үндіизм мен буддизмнің «ахимса» (тіршілік иесіне зиян келтірмеу) және тақуалық (аскетизм) дәстүрлеріне терең бойлаған. Ганди осы діни құндылықтарды саяси жұмылдыру құралына айналдыра білді, ал үнді халқы рухани тазару үшін тән азабына шыдау идеясын бірден қабылдады.

Қытайдың прагматикалық дәстүрі: Қытай мәдениеті негізінен конфуцийшілдікке, даосизмге және өмірлік прагматизмге негізделген. Конфуций ілімі зұлымдыққа әділдікпен (немесе қаталдықпен) жауап беруді қолдайды, ал халық арасында «билік шектен шықса — халық көтеріледі» деген ұстаным қалыптасқан. Қытай шаруалары үшін қысымға жауап берудің тек екі-ақ жолы болды: не толық көну, не қолға қару алып қарсы шығу. Олардың түсінігінде «соққыға соққымен жауап бермей қарсыласу» идеясы қисынсыз көрінетін.

3. Қоғамды жұмылдыру тетіктерінің өзгешелігі

Үндістан: Ганди діни рәміздерді, касталық жүйенің ішкі байланыстарын және таптық шекаралардан жоғары тұратын моральдық беделін пайдаланып, бытырап жатқан үнді қоғамының басын біріктіре алды.

Қытай: Жаңа дәуірдегі Қытай мыңжылдық тарихында болмаған үлкен дағдарысты бастан кешті. Сунь Ятсен немесе Мао Цзэдун сияқты Қытайдың саяси қайраткерлері халықтың басым көпшілігін құрайтын шаруаларды оятудың жалғыз жолы — тек моральдық насихат емес, нақты әлеуметтік-экономикалық өзгерістер (мысалы, «жерді шаруаларға алып беру») және күшті заманауи партиялық ұйымдастыру екенін түсіндірді.

4. Тарихи жағдайдың таңдауы

Ганди Үндістанда британдықтар орнатқан біршама тұрақты, біртұтас басқару жүйесінің аясында әрекет етті.

Егер Ганди Қытайда дүниеге келгенде, ол ең көп дегенде ежелгі Мо-цзы сияқты жалғыз жүрген тақуа философ немесе Лян Шумин сияқты ауылды мәдени тұрғыдан ағартумен айналысатын温和 (қоңыржай) реформатор деңгейінде қалар еді.

Бірақ Жапонияға қарсы соғыс пен ішкі азаматтық соғыстың алапат толқынында мұндай қарулы күресті теріске шығаратын, тек моральдық реформаны көздейтін бағыт тарих көшінен қалып, елді құтқарудың негізгі жолына айнала алмас еді.

1:47

9 Тамыз. 2026.

Уашиңтон. АҚШ.

“Махаббатта көз жоқ” дейді қазақ. Біреуді құлай сүйген де бақыт, біреудің құлай сүйгені де бақыт! Тек, бұл “бақыт” біреуді “құлатуға” апармаса болғаны.
Өмір бойы ешкімді сүйе алмай кететіндер болады. Олардың көбі “өзін қатты сүйетіндер”.
Өмір бойы ешкімнің сүюіне қол жеткізе алмайтындар болады, олар-нағыз бақытсыздар.

Сүйген де, сүйілген де бақыттылар…
Өмір бойы сүюдің не екенін білмей өтетіндер болады. Олар-тума бақытсыздар.

Төменде AI көмегімен іздестіріп, реттеп, аударып, назарларыңызға бір таңғажайып оқиғаны ұсындық.

Маунтин Ситидегі қастандық: Желідегі сандырақ жетелеген өлім

АҚШ-тың Теннесси штатында Маунтин Сити деп аталатын кішкентай таулы қалашық бар. Мұнда небәрі екі мыңнан астам ғана тұрғын күн кешеді. Бұл жер-Екінші дүниежүзілік соғыстан бері ешқандай ауыр қылмыс болмаған, өте тыныш әрі бейбіт мекен еді.

Сондықтан 911 қызметіне үй ішінде адамдардың өлтірілгені туралы хабар түскенде, диспетчер аңтарылып қалып, сәлден соң ғана оқиғаның шын-өтірігіне көз жеткізе алды.

Хабарласқан адам жергілікті пошта қызметкері болатын. Ол үйге сәлемдеме әкелгенде есіктің ашық тұрғанын байқайды. Бұл отбасымен дос болғандықтан, терезеден ішке көз тастаған. Нәтижесінде үй иесінің қонақ бөлмесінде етпетінен жатқанын, ал басының аяусыз соққыдан быт-шыты шыққанын көреді. Полиция бастығы оқиға орнына жедел жеткенде, қаза тапқандардың бірнешеу екенін анықтады.

Қонақ бөлмеде басына оқ тиіп, арпалыс үлгісінде аяусыз өлтірілген отағасынан бөлек, жатын бөлмеде оның жас қалыңдығы Билли Джин де бірнеше жерінен оқ тиіп, төсек-бесіктің жанында жан тапқан екен. Қылмыскер олардың сегіз айлық сәбиіне тиіспеген. Бірақ кішкентай ұл бала анасының қан жоса болған денесінің жанында жылай-жылай әлі құрып біткен. Ал анасы соңғы сәтке дейін баласын қолымен қоршап, қорғаған қалыпта көз жұмған.

Полиция сәбиді бірден тексеру үшін ауруханаға жіберді, сонымен қатар қылмыс орнын қоршауға алып, үлкен қаланың полиция департаментінен көмек сұрады. Криминалистер қаскөйдің үйге артқы ауланың есігі арқылы кіргенін анықтады. Бірақ бұдан басқа ешқандай пайдалы айғақ табылмады: саусақ ізі де, шаш та, генетикалық код та жоқ. Тіпті оқиға орнынан гильзалар да табылмады, ал үйдің іші тап-тұйнақтай қалпында тұрды. Қылмыскер тонау үшін емес, тек өмірді қию үшін келгендей әсер қалдырды.

Қаза тапқан екі адам да басынан дәл тиген оқтан көз жұмған, бұл сырт көзге кәсіби киллердің ізін жасыру әрекетіне ұқсайтын. Алайда, мұндай кішкентай жерде көрші-қолаң бір-бірін жақсы таниды, әрі бұл ерлі-зайыптылар өте ақкөңіл, көпшіл жандар еді, ешкіммен жауласатын адамдар емес болатын. Ендеше, неліктен кәсіби киллер мұндай шағын қалаға келіп, ешкімге зияны жоқ жас жұбайларға қастандық жасады деген сұрақ туды.

Олар бір жерде жұмыс істеп, бір-бірін ұнатқан, есімдері Билли және Билли Джин болатын, тіпті есімдерінің өзінде бір сәйкестік бар еді. Бірнеше ай бұрын дүниеге келген нәресте екеуінің қарым-қатынасын бекіте түсті. Олар үйлену тойына қызу дайындалып жатқан болатын. Айналасындағылар ойлана келе, олармен текетіресі болуы мүмкін жалғыз тарап жиырма шақырым жерде тұратын Поттер отбасы екенін айтты.

Поттер отбасы да үш адамнан тұратын: алпыс жастағы әкесі Марвин аурушаң, екі ауыз сөз айтса ентігіп, оттегі баллонына жабысатын қауқарсыз қарт еді. Анасы Барбараның мінезі шартпа-шұрт, дауысы ащы болатын. Ал олардың қызы Дженел отыз жасқа келсе де, өзін жасөспірім қыздай ұяң ұстайтын, бәсең дауыспен сөйлеп, жанарынан қорқыныш есетін.

Барлығы осы үйдің жалғыз қызы Дженелден басталған. Оның бойында ауыр паранойя мен қарым-қатынас шеберлігі тапшылығы белгілері бар еді, бала кезден досы болмаған. Орта мектепте сыныптастары оны мазақтап, шеттеткен соң, ол мектепке барудан үзілді-кесілді бас тартады. Ата-анасының да көнуіне тура келді, нәтижесінде ол үйде тапжылмай он бес жыл бойы отырды. Бірде-бір күн жұмыс істемеген, ақша таппаған, жүргізуші куәлігін алмаған, тамақ пісіру мен кір жууды да білмейтін. Жалғыз білетін ермегі интернет шарлау еді.

Дженелдің жасы өтіп бара жатқанын көріп, ниеті түзу көршілері оған айналадағы бойдақ жігіттердің бірін тауып, таныстырмақ болады.

Осы істе қаза тапқан Билли сол кездегі бойдақтардың бірі еді. Түсініктірек айтқанда, Билли қазіргі марқұм әйелімен таныспас бұрын, алдымен Дженелмен кездескен. Олар біраз уақыт араласты, Биллидің бастамасымен Дженел сирек те болса үйден шығып, боулинг ойнауға, киноға барып, тіпті бір рет бірге табиғат аясында лагерьде де болған.

Бірақ көп ұзамай араларында түсініспеушілік туды. Қарым-қатынас қиындығына байланысты Дженел Биллидің достарымен тіл табыса алмады. Жігіттің достары қызды оғаш, тез ашуланатын, әңгімесі қызықсыз әрі тым тұйық деп тапты. Дженел де өз кезегінде үйде отырып интернетке кіргенді жөн көрді. Осылайша, Биллидің сезімі суып, үш айға жетпей араны үзуді ұсынды.

Міне осыдан соң “тұйық қыз” жігітті өлтіруді жоспарлады. Ол жігіттің кәзіргі қалыңдығына Facebook арқылы шабуыл жасады. Оған өте ауыр сөздер жазды.

Қыз-жігіттік үш айлық араластықтары бұзылуынан бастап қанды қастандыққа дейінгі жалпы процесс шамамен бір жылдан астам уақытқа созылды, ал желідегі қоқан-лоқы мен алдау әрекеттері бірнеше ай бойы белсенді түрде жүргізілді.

Әлеуметтік желідегі текетірес: Барлығы Билли Пейннің Дженел Поттермен үш айға жетпейтін қысқа қарым-қатынасын тоқтатқаннан кейін басталды.
Осыдан кейін Билли мен оның жаңа қалыңдығы Дженелді Facebook желісінде бұғаттап тастаған соң, қыздың бойында үлкен құтырықтық деңгейдегі өшпенділік оянды.

Жағдайдың ушығуы: Бірнеше ай бойы Дженел Поттер желіде анонимді парақшалар ашып, Билли мен Билли Джиннің атынан өзіне қауіп төніп тұрғандай жалған көрініс ұйымдастырды.
Билли бұл мазалауды тоқтатуды талап етіп, тіпті полицияға да шағымданған.

Ата-ананы алдау (Кэтфишинг): Қастандық болардан жарты жыл бұрын Дженел өз отбасын алдай бастады. Ол ойдан шығарылған «Крис» есімді ЦРУ (CIA) агентінің атынан анасы Барбара мен жаңа жігіті Джеймиге мыңдаған электронды хаттар жолдаған. Хаттарда Билли мен оның әйелінің Дженелді ұрлап кетіп, қиянат жасамақшы болып жатқаны туралы өтірік жоспарлар егжей-тегжейлі жазылды. Бұл психологиялық манипуляция айлар бойы жалғасып, соңында қызын қорғамақ болған әкенің қылмысқа баруына әкеп соқты.

Полиция Дженелдің өзін осы қылмыстың басты ұйымдастырушысы деп таныды. Ол интернетте жоқ жерден Крис есімді ЦРУ (CIA) агентін ойдан шығарып, өздігінен хаттар жазып, бұрынғы жігіті мен оның жаңа әйелін бақылап отырғандай кейіп танытқан. Ол әкесінің өзіне деген соқыр қорғаныш сезімін және айтқанға көнетін қазіргі жігіті Джейді қулықпен пайдаланып, бұрынғы жігіті мен оның қалыңдығын өлтіруге итермелеген.

Қызының тұтқындалғанын көргенде, бұл отбасынан қалған жалғыз адам анасы Барбараның көзі қанға толып, полиция бөлімшесіне жүгіріп келді. Ол өзінің басты қылмыскер екенін айтып, сол күні таңертең өзі бармақ болғанын, бірақ күйеуі өзінің мерген екенін айтып, істің мүлтіксіз орындалуын мойнына алғанын жеткізді. Ол қызын құтқару үшін өзін кінәлі етіп көрсетпек болды.
Алқабилер соты небәрі үш сағат ішінде бұл отбасының үш мүшесін де толықтай кінәлі деп тапты. Үшеуінің де жазасында айырмашылық болмады: әрқайсысы екі бірдей өмірлік бас бостандығынан айыру жазасын алды. Сот аяқталған соң, қызы мен анасы апелляцияға берді. Қызының уәжі өзінің жүйкесі ауыратынын, бойында паранойя, сандырақ және мазасыздық синдромы бар екенін айтып, түрмеде емес, ауруханада емделуі керек дегенге саяды.
Ал анасы өзінің де өмір бақи түрмеде шіритінін түсінгенде, туыстық сезімді ысырып қойып, апелляция кезінде бар кінәні қызына жауып, өзінің де құрбан болғанын, қызының ойдан шығарған ЦРУ агенті туралы ертегісіне сеніп, алданып қалғанын мәлімдеді. Бірнеше айдан кейін екеуінің де шағымдары қанағаттандырылмай, соттың бастапқы үкімі күшінде қалды.

Бұл іске қатысы бар адамдардың — Дженел Поттер, Билли Пейн және Билли Джин Хейуорттың — ресми әрі түпнұсқа Facebook аккаунттарының сілтемелері қазіргі уақытта белсенді емес және көпшілікке қолжетімсіз. Екі мың он екінші жылғы кісі өлімі мен одан кейінгі сот процестерінен кейін, текетірестің ортасында болған нақты профильдер құпиялылық саясаты мен қауіпсіздік ережелеріне байланысты платформа тарапынан жойылған немесе бұғатталған.

Дегенмен, бұл оқиға әлемге «Facebook-тегі кісі өлімдері» деген атпен кеңінен танымал болғандықтан, ірі медиа желілері мен қылмыстық зерттеу бағдарламалары сот айғақтары мен мұрағаттық материалдарды Facebook-тегі ресми парақшаларында жариялады. Оқиғаның толық хронологиясын, фотосуреттерді және істің егжей-тегжейін келесі тексерілген медиа парақшалар арқылы көре аласыз:

* ABC News 20/20 Зерттеу бағдарламасы: Әлеуметтік желідегі айғақтарды және істің егжей-тегжейлі талдауын ресми [ABC 20/20 Facebook мақаласы](https://www.facebook.com/ABC2020/posts/when-36-year-old-bill-payne-and-23-year-old-billie-jean-hayworth-were-found-in-t/797887965546234/) сілтемесінен қарай аласыз.
* True Crime Recaps Шолуы: Мұрағаттық фотосуреттер мен жалған хаттардың («кэтфишинг») талдауын [True Crime Recaps Facebook парақшасы](https://www.facebook.com/TrueCrimeRecapsVideos/posts/insane-case-of-billy-payne-billie-jean-hayworth/1353010756841219/) арқылы зерттей аласыз.
* Casefile Зерттеу Жинағы: Сандық кеңістіктегі араздасудың шынайы өмірдегі қастандыққа қалай ұласқаны туралы толық шолуды [Casefile Podcast Facebook парақшасы](https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1188012793010492&set=a.483521003459678&id=100054053484944) сілтемесінен оқи аласыз.
* A&E American Justice Цифрлық Мұрағаты: Жалған аккаунттар туралы деректі фильм үзінділерін ресми [A&E Facebook медиа парақшасы](https://www.facebook.com/AETV/videos/vengeful-cat-fishing-scheme-american-justice/1639711329784387/) арқылы тамашалай аласыз.