«Атажұрттың» қамалған мүшелерінің денсаулығы сыр берді
Қамауда отырған «Атажұрт» мүшелерінің бір - Тұрсынбек Қаби. Тұрсынбек 2018 жылы Қытай концлагерінде отырған болатын. Ол кезде Тұрсынбектің әйелі Оралхан Әбен «Атажұрт» ұйымы арқылы әлемге дабыл қаққан арыздарының арқасында күйеуін құтқарған еді. Тұрсынбек Қытай концлагерінен босады, отбасына оралды. Бірақ бір үлкен өкініш, Қытай концлагеріндегі қинау мен азаптаудың кесірінен Тұрсынбектің денсаулығы қатты нашарлаған еді. Концлагерде ұрып-соғудың кесірінен екі жақ құлығының пердесі жыртылған, жыртылған пердені алты ай ішінде тігуге болатын еді, бірақ уақыты өтіп кеткен соң дәл қазір тігу мүмкін емес болғандықтан, қазіргі таңда тек дыбыс күшейткіш аппаратымен ести алатын дәрежеде. Концлагердегі суық цемент еденге жатқызып қинаудың кесірінен денесі, аяғы тоқтаусыз сыздайды. Тұрсынбек 2019 Қазақстанға оралған соң бірнеше күннен кейін ауруханаға түскен, онда дәрігерлер «қаны белгісіз улы затқа уланған» деп диагноз қойған. Бірақ ресми құжат түрінде ол диагноз нәтижесін беруден бас тартқан. Содан бері, Тұрсынбектің қанының улану деңгейін кем дегенде 3 ай сайын тұрақты түрде тексеріп бақылауды қажет етеді. 2021 жылдан бастап сол жақ аяғы ауырып тізесінің үстінгі жағына қайта-қайта сазы су жиналып, жүру мүмкіндігі қиындап, таяққа сүйеніп жүруге мәжбүр болған, содан соң аяғын ренген аппараты арқылы тексерген кезде, сол жақ тізесінен белгісіз темір метал табылып, оны операция арқылы алынып тасталған. Сонымен бірге, дәрігерлер басының артында дақ бар, бас бөлігі зақым алған деген диагноз қойған. Сондай-ақ, сол концлагерде салған белгісіз вакцина мен уколдардың кесірінен балалы болу қабілетінен айырылған.
Қытай концлагерінде осындай қорлық көрген Тұрсынбек, дәл қазір Қазақстан түрмесінде де қорлық көруде. Құлағы нашар еститін, денесі, аяғы тоқтаусыз сыздайтын, ешқандай тұрмыстық қажеттілік жағдай жасалмаған суық тас қапаста кінәсіз қамалуда.
Осындай денсаулық жағдайларын айтып, медициналық анықтамаларды ұсынып соттан ұй қамаққа жіберуді сұраса да судя, ол өтінішті қанағаттандырмады.
Қамаудағы «Атажұрт» мүшесінің бірі Батылбек Байғазы. Батылбек көзі нашар көреді, ол жаспар бойынша жақын уақытта көзіне операция жасау қажет болтын. Бірақ түрмеде қамалына байланысты операция жасалмады, соның кесіріне көру қабілеті күн санап төмендеуде, қазіргі таңда мүлде көрмей қаудың аз ғана алдында тұр. Батылбек соттан денсаулық жағдайын айтып, «үйқамақа» жіберуді сұрағанда, сот оның өтінішін қанағаттандырмады.
Ербол Нұрлыбаев қамаудағы «Атажұрт» мүшесі. Ерболдың екі бүйрегі де қатты ауырады, арнаулы медициналық көмекке зәру. Бірақ Ерболдың денсаулық жағдайы билікті еш уайымдатпайтын сияқты. Керісінше, Ерболды жалғыз адамдық, суық камераға қамап оған психологиялық қысым жасаған. Ерболға Қазақстан билігі неге сонша қатігез? Себебі, Ербол «Атажұрттың» Қазақстандағы Оңтүстік өңіріндегі ең белсенді мүшесі, Ербол Қытаймен болған визасыз режимге, Қытай Халық Республикасы Компанияларына жерді және стратегиялық нысандарды ұзақ жылға жалға берге ашық қарсы тұрып, талай бейбіт қарсылықтар өткізген болытын, ол үшін талай әкімшілік қамалған белсенді еді. Нәзигүл Мақсұтқан, «Атажұрт» ұйымының заңгері, 8 айлық жүкті, 2 жастағы баласы бар.
Нәзигүлге 2.5 айдан бергі негізсіз қозғалған қылмыстық іс бойынша, тергеу, үйді тінту, аяққа салынған электронды бақылау құралы, жауап беруге мәжбүрлеу, әр түрлі сипаттағы психологиялық қысым өзінің және іштегі нәрестенің денсаулығына орасан зор зиян келтіруде. Әр жолы осындай қысымдардан соң іштегі нәресте тоқтаусыз, қалыпсыз қозғалатыны сезінеді және ол бірнеше сағатқа жалғасады екен . Сонымен бірге, қазір Нәзигүлің аяғы қалыпсыз ісініп кеткен, бүйрек тұсында шаншу және ұйқысының сапасы өте нашар және тоқтаусыз бас ауыру байқалады. Мұндай жағдайда жедел жәрдем шақыру қажет болады, бірақ Қазақстанның ауруханасына барудан қауіптенміз дейті Нәзигүлдің жоласы Ерзат Болатхан, себебі Қазақстанда саяси белсенділердің трагедиялық жағдайы жиі кездеседі.
Қамауда отырған «Атажұрт» мүшелерінің бір - Тұрсынбек Қаби. Тұрсынбек 2018 жылы Қытай концлагерінде отырған болатын. Ол кезде Тұрсынбектің әйелі Оралхан Әбен «Атажұрт» ұйымы арқылы әлемге дабыл қаққан арыздарының арқасында күйеуін құтқарған еді. Тұрсынбек Қытай концлагерінен босады, отбасына оралды. Бірақ бір үлкен өкініш, Қытай концлагеріндегі қинау мен азаптаудың кесірінен Тұрсынбектің денсаулығы қатты нашарлаған еді. Концлагерде ұрып-соғудың кесірінен екі жақ құлығының пердесі жыртылған, жыртылған пердені алты ай ішінде тігуге болатын еді, бірақ уақыты өтіп кеткен соң дәл қазір тігу мүмкін емес болғандықтан, қазіргі таңда тек дыбыс күшейткіш аппаратымен ести алатын дәрежеде. Концлагердегі суық цемент еденге жатқызып қинаудың кесірінен денесі, аяғы тоқтаусыз сыздайды. Тұрсынбек 2019 Қазақстанға оралған соң бірнеше күннен кейін ауруханаға түскен, онда дәрігерлер «қаны белгісіз улы затқа уланған» деп диагноз қойған. Бірақ ресми құжат түрінде ол диагноз нәтижесін беруден бас тартқан. Содан бері, Тұрсынбектің қанының улану деңгейін кем дегенде 3 ай сайын тұрақты түрде тексеріп бақылауды қажет етеді. 2021 жылдан бастап сол жақ аяғы ауырып тізесінің үстінгі жағына қайта-қайта сазы су жиналып, жүру мүмкіндігі қиындап, таяққа сүйеніп жүруге мәжбүр болған, содан соң аяғын ренген аппараты арқылы тексерген кезде, сол жақ тізесінен белгісіз темір метал табылып, оны операция арқылы алынып тасталған. Сонымен бірге, дәрігерлер басының артында дақ бар, бас бөлігі зақым алған деген диагноз қойған. Сондай-ақ, сол концлагерде салған белгісіз вакцина мен уколдардың кесірінен балалы болу қабілетінен айырылған.
Қытай концлагерінде осындай қорлық көрген Тұрсынбек, дәл қазір Қазақстан түрмесінде де қорлық көруде. Құлағы нашар еститін, денесі, аяғы тоқтаусыз сыздайтын, ешқандай тұрмыстық қажеттілік жағдай жасалмаған суық тас қапаста кінәсіз қамалуда.
Осындай денсаулық жағдайларын айтып, медициналық анықтамаларды ұсынып соттан ұй қамаққа жіберуді сұраса да судя, ол өтінішті қанағаттандырмады.
Қамаудағы «Атажұрт» мүшесінің бірі Батылбек Байғазы. Батылбек көзі нашар көреді, ол жаспар бойынша жақын уақытта көзіне операция жасау қажет болтын. Бірақ түрмеде қамалына байланысты операция жасалмады, соның кесіріне көру қабілеті күн санап төмендеуде, қазіргі таңда мүлде көрмей қаудың аз ғана алдында тұр. Батылбек соттан денсаулық жағдайын айтып, «үйқамақа» жіберуді сұрағанда, сот оның өтінішін қанағаттандырмады.
Ербол Нұрлыбаев қамаудағы «Атажұрт» мүшесі. Ерболдың екі бүйрегі де қатты ауырады, арнаулы медициналық көмекке зәру. Бірақ Ерболдың денсаулық жағдайы билікті еш уайымдатпайтын сияқты. Керісінше, Ерболды жалғыз адамдық, суық камераға қамап оған психологиялық қысым жасаған. Ерболға Қазақстан билігі неге сонша қатігез? Себебі, Ербол «Атажұрттың» Қазақстандағы Оңтүстік өңіріндегі ең белсенді мүшесі, Ербол Қытаймен болған визасыз режимге, Қытай Халық Республикасы Компанияларына жерді және стратегиялық нысандарды ұзақ жылға жалға берге ашық қарсы тұрып, талай бейбіт қарсылықтар өткізген болытын, ол үшін талай әкімшілік қамалған белсенді еді. Нәзигүл Мақсұтқан, «Атажұрт» ұйымының заңгері, 8 айлық жүкті, 2 жастағы баласы бар.
Нәзигүлге 2.5 айдан бергі негізсіз қозғалған қылмыстық іс бойынша, тергеу, үйді тінту, аяққа салынған электронды бақылау құралы, жауап беруге мәжбүрлеу, әр түрлі сипаттағы психологиялық қысым өзінің және іштегі нәрестенің денсаулығына орасан зор зиян келтіруде. Әр жолы осындай қысымдардан соң іштегі нәресте тоқтаусыз, қалыпсыз қозғалатыны сезінеді және ол бірнеше сағатқа жалғасады екен . Сонымен бірге, қазір Нәзигүлің аяғы қалыпсыз ісініп кеткен, бүйрек тұсында шаншу және ұйқысының сапасы өте нашар және тоқтаусыз бас ауыру байқалады. Мұндай жағдайда жедел жәрдем шақыру қажет болады, бірақ Қазақстанның ауруханасына барудан қауіптенміз дейті Нәзигүлдің жоласы Ерзат Болатхан, себебі Қазақстанда саяси белсенділердің трагедиялық жағдайы жиі кездеседі.
😢17❤3
Ал қазіргі таңда, Алматы қаласы маңында тұратын Нәзигүлге 300 шақырымдай аралықтағы Талдықорған қаласына барып сотқа қатысу аса үлкен қиындықтар тудыруда. Онымен қоса, сот процесінде кем дегенде 3 сағат орындықта табжылмай отыруға тура келеді.
Ағылшын тіліндегі түпнұсқа:
https://www.facebook.com/share/p/1DSM4ZVF8o/
Таратыңыздар.
Ағылшын тіліндегі түпнұсқа:
https://www.facebook.com/share/p/1DSM4ZVF8o/
Таратыңыздар.
👍32😢10
Адам құқықтары жөніндегі халықаралық федерация —FIDH (International Federation for Human Rights) — АТАЖҰРТ ІСІ туралы жазды.
https://lnkd.in/d7kM-rRP?fbclid=IwdGRjcAPu5WhjbGNrA-7lKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHn_0oy8zF46TE1PwCTfPhF0UQyonhsrm0MkWocngdQXtIm_YVI0XExrhGaFW_aem_VyADDKeScPnVcg1UkKHvlA
https://lnkd.in/d7kM-rRP?fbclid=IwdGRjcAPu5WhjbGNrA-7lKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHn_0oy8zF46TE1PwCTfPhF0UQyonhsrm0MkWocngdQXtIm_YVI0XExrhGaFW_aem_VyADDKeScPnVcg1UkKHvlA
👍42
FIDH: INTERNATIONAL FEDERATION FOR HUMAN RIGHTS (Халықаралық адам құқығы жөніндегі федерация)
Қазақстан: жеті айлық жүкті Нәзигүл Мақсұтқанды қоса алғанда, 19 құқық қорғаушының негізсіз тұтқындалуы, қамауға алынуы және сот арқылы қудалануы – алаңдатарлық жағдай
02/02/2026 – Шұғыл үндеу – Адам құқықтарын қорғаушылар
Қазақстан
Әйел құқық қорғаушылардың халықаралық коалициясы
KAZ 001 / 0226 / OBS 007
Негізсіз қамау /
Сот арқылы қудалау /
Қазақстан
2 ақпан 2026 жыл
Адам құқықтарын қорғаушыларды қорғау жөніндегі Обсерватория (Адам құқықтары жөніндегі халықаралық федерация (FIDH) мен Азаптауға қарсы дүниежүзілік ұйымның (OMCT) серіктестігі) халықаралық қауымдастықтан Қазақстандағы төмендегі жағдайға шұғыл араласуыңызды сұрайды.
Жағдайдың сипаттамасы
Обсерватория (FIDH мен OMCT) Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданында және Қазақстанда этникалық қазақтар мен ұйғырларға қатысты жасалған адам құқықтары бұзушылықтарын құжаттап, әшкерелеумен танымал «Атажұрт» адам құқықтары тобының мүшелері болып табылатын 19 қазақстандық құқық қорғаушының негізсіз тұтқындалып, қамауға алынғаны туралы ақпарат алды. Осы 19 қорғаушының арасында жеті айлық жүкті әйел, электронды бақылау құралымен үйқамаққа алынған құқық қорғаушы Нәзигүл Мақсұтқан да бар.
2026 жылғы 23 қаңтарда Талдықорған қаласында 19 құқық қорғаушыға қатысты сот процесі басталды. Мәліметтерге сәйкес, айыпталушылардың бірінің өтініші бойынша сот жабық режимде өтуде. Қорғаушыларға Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабының 2-бөлігі («ұлтаралық немесе ұлттық араздықты қоздыру») бойынша айып тағылған. Бұл бап 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын, сондай-ақ белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру сияқты қосымша шектеулерді көздейді.
2025 жылғы 13 қарашада 19 құқық қорғаушы Алматы облысы, Қытай шекарасына жақын Қалжат ауылында өткен бейбіт наразылық акциясына қатысқаннан кейін Қазақстандық полиция тарапынан тұтқындалды. Наразылық барысында қатысушылар Шыңжаңдағы этникалық қазақтар мен ұйғырларға қарсы қысымды тоқтатуды талап етіп, үш Қытай туын және Си Цзиньпиннің портретін өртеді, сондай-ақ 2025 жылғы шілдеден бері белгісіз себептермен Қытайда қамауда отырған Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбайды босатуды талап етті.
Бастапқыда белсенділерге қысқамерзімді қамау мен айыппұлдар түріндегі әкімшілік жазалар қолданылды. Алайда Алматыдағы Қытай консулдығының бұл наразылықты «ашық арандату» және «Қытай Коммунистік партиясы мен Қытай көшбасшысының беделін қорлау» деп сипаттаған дипломатиялық нотасынан кейін, Қазақстан билігі 19 белсендіге қатысты қылмыстық іс қозғады.
Тәуелсіз журналистер зерттеген сот материалдары Қазақстан билігінің дәл осы дипломатиялық нотаны қылмыстық қудалауды бастаудың «негізгі уәжі» ретінде пайдаланғанын көрсетеді.
Процесс басталғанға дейін бастапқыда тұтқындалған 19 қорғаушының 13-і тергеу изоляторында ұсталды, ал алтауы, соның ішінде Нәзигүл Мақсұтқан, электронды бақылау құрылғыларын қоса алғанда, шектеу шараларымен үйқамаққа алынған. «Атажұрт» қозғалысы мен оның мүшелері Қазақстан билігі тарапынан жүйелі түрде қысымға ұшырап келеді, соның ішінде ұйымды тіркеуден бас тарту, көшбасшылары мен мүшелерін қудалау жағдайлары бар.
Обсерватория (FIDH мен OMCT) Қазақстан Қылмыстық кодексінің 174-бабы халықаралық ұйымдар тарапынан бірнеше рет сынға ұшырағанын еске салады. 2019 жылы Еуропарламент бұл норманың белсенділерді, журналистерді және басқа да оппозициялық пікір айтушыларды нысанаға алу үшін жиі пайдаланылғанын атап өтті. Ал 2025 жылғы 3 қыркүйекте қабылданған Қазақстанның үшінші мерзімді баяндамасы бойынша қорытынды ескертулерінде БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті 174-баптың шамадан тыс кең тұжырымдалғанына және оның дін, сөз, жиналу және бірлесу бостандықтарын негізсіз шектеуге ықпал ететініне алаңдаушылық білдіріп, Қазақстан билігін заңнаманы өзгертуге шақырды. Обсерватория (FIDH мен OMCT) сондай-ақ, Қазақстандағы адам құқықтарын қорғаушылардың жағдайы әлі де өте алаңдатарлық екенін атап өтеді.
Қазақстан: жеті айлық жүкті Нәзигүл Мақсұтқанды қоса алғанда, 19 құқық қорғаушының негізсіз тұтқындалуы, қамауға алынуы және сот арқылы қудалануы – алаңдатарлық жағдай
02/02/2026 – Шұғыл үндеу – Адам құқықтарын қорғаушылар
Қазақстан
Әйел құқық қорғаушылардың халықаралық коалициясы
KAZ 001 / 0226 / OBS 007
Негізсіз қамау /
Сот арқылы қудалау /
Қазақстан
2 ақпан 2026 жыл
Адам құқықтарын қорғаушыларды қорғау жөніндегі Обсерватория (Адам құқықтары жөніндегі халықаралық федерация (FIDH) мен Азаптауға қарсы дүниежүзілік ұйымның (OMCT) серіктестігі) халықаралық қауымдастықтан Қазақстандағы төмендегі жағдайға шұғыл араласуыңызды сұрайды.
Жағдайдың сипаттамасы
Обсерватория (FIDH мен OMCT) Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданында және Қазақстанда этникалық қазақтар мен ұйғырларға қатысты жасалған адам құқықтары бұзушылықтарын құжаттап, әшкерелеумен танымал «Атажұрт» адам құқықтары тобының мүшелері болып табылатын 19 қазақстандық құқық қорғаушының негізсіз тұтқындалып, қамауға алынғаны туралы ақпарат алды. Осы 19 қорғаушының арасында жеті айлық жүкті әйел, электронды бақылау құралымен үйқамаққа алынған құқық қорғаушы Нәзигүл Мақсұтқан да бар.
2026 жылғы 23 қаңтарда Талдықорған қаласында 19 құқық қорғаушыға қатысты сот процесі басталды. Мәліметтерге сәйкес, айыпталушылардың бірінің өтініші бойынша сот жабық режимде өтуде. Қорғаушыларға Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 174-бабының 2-бөлігі («ұлтаралық немесе ұлттық араздықты қоздыру») бойынша айып тағылған. Бұл бап 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын, сондай-ақ белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру сияқты қосымша шектеулерді көздейді.
2025 жылғы 13 қарашада 19 құқық қорғаушы Алматы облысы, Қытай шекарасына жақын Қалжат ауылында өткен бейбіт наразылық акциясына қатысқаннан кейін Қазақстандық полиция тарапынан тұтқындалды. Наразылық барысында қатысушылар Шыңжаңдағы этникалық қазақтар мен ұйғырларға қарсы қысымды тоқтатуды талап етіп, үш Қытай туын және Си Цзиньпиннің портретін өртеді, сондай-ақ 2025 жылғы шілдеден бері белгісіз себептермен Қытайда қамауда отырған Қазақстан азаматы Әлімнұр Тұрғанбайды босатуды талап етті.
Бастапқыда белсенділерге қысқамерзімді қамау мен айыппұлдар түріндегі әкімшілік жазалар қолданылды. Алайда Алматыдағы Қытай консулдығының бұл наразылықты «ашық арандату» және «Қытай Коммунистік партиясы мен Қытай көшбасшысының беделін қорлау» деп сипаттаған дипломатиялық нотасынан кейін, Қазақстан билігі 19 белсендіге қатысты қылмыстық іс қозғады.
Тәуелсіз журналистер зерттеген сот материалдары Қазақстан билігінің дәл осы дипломатиялық нотаны қылмыстық қудалауды бастаудың «негізгі уәжі» ретінде пайдаланғанын көрсетеді.
Процесс басталғанға дейін бастапқыда тұтқындалған 19 қорғаушының 13-і тергеу изоляторында ұсталды, ал алтауы, соның ішінде Нәзигүл Мақсұтқан, электронды бақылау құрылғыларын қоса алғанда, шектеу шараларымен үйқамаққа алынған. «Атажұрт» қозғалысы мен оның мүшелері Қазақстан билігі тарапынан жүйелі түрде қысымға ұшырап келеді, соның ішінде ұйымды тіркеуден бас тарту, көшбасшылары мен мүшелерін қудалау жағдайлары бар.
Обсерватория (FIDH мен OMCT) Қазақстан Қылмыстық кодексінің 174-бабы халықаралық ұйымдар тарапынан бірнеше рет сынға ұшырағанын еске салады. 2019 жылы Еуропарламент бұл норманың белсенділерді, журналистерді және басқа да оппозициялық пікір айтушыларды нысанаға алу үшін жиі пайдаланылғанын атап өтті. Ал 2025 жылғы 3 қыркүйекте қабылданған Қазақстанның үшінші мерзімді баяндамасы бойынша қорытынды ескертулерінде БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті 174-баптың шамадан тыс кең тұжырымдалғанына және оның дін, сөз, жиналу және бірлесу бостандықтарын негізсіз шектеуге ықпал ететініне алаңдаушылық білдіріп, Қазақстан билігін заңнаманы өзгертуге шақырды. Обсерватория (FIDH мен OMCT) сондай-ақ, Қазақстандағы адам құқықтарын қорғаушылардың жағдайы әлі де өте алаңдатарлық екенін атап өтеді.
❤20👍14
Сөз бостандығы, бірлесу және бейбіт жиналу құқықтарына қатысты елеулі шектеулер сақталуда, бұл әсіресе бейбіт наразылықтарды басу және терроризм мен экстремизмге қарсы заңнаманы теріс пайдалану арқылы жүзеге асырылып отыр.
Осы тұрғыда БҰҰ Қазақстанды Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт (ICCPR) аясында сөз бостандығын қорғауға және бостандықтан айырудың кез келген түрінде, әсіресе жаппай тұтқындаулар кезінде, барлық процессуалдық кепілдіктерді қамтамасыз етуге шақырды. ҮЕҰ-лардың соңғы есебіне сәйкес, 2024 жылы Қазақстанда кемінде 48 саяси тұтқын болған.
Обсерватория (FIDH мен OMCT) жеті айлық жүкті Нәзигүл Мақсұтқанның жағдайына ерекше алаңдаушылық білдіреді, себебі оның физиологиялық денсаулығы бас бостандығынан айыруға бағытталған кез келген шаралармен, тіпті баламалы шаралармен де үйлеспейді.
Обсерватория (FIDH мен OMCT) Шыңжаң өңіріне қатысты адам құқықтары бұзушылықтарын бейбіт түрде сынға алғаны үшін ғана нысанаға алынған 19 «Атажұрт» құқық қорғаушысының негізсіз қамауға алынуын және сот арқылы қудалануын қатаң айыптайды.
Бұл әрекеттер Қазақстанның ICCPR-дың 9, 14(7), 19 және 21-баптары бойынша міндеттемелерін бұзу болып табылады.
Талап етілетін әрекеттер
Қазақстан билігіне төмендегіні талап етіп хат жолдауыңызды сұраймыз:
• 19 құқық қорғаушының, соның ішінде медициналық жағдайын ескере отырып Нәзигүл Мақсұтқанның, сондай-ақ Қазақстандағы барлық құқық қорғаушылардың физилогиялық амандығы мен психологиялық саулығын кез келген жағдайда қамтамасыз ету;
• Қамауда отырған барлық құқық қорғаушыларды дереу және сөзсіз босатып, қалғандарына қолданылған барлық шектеу шараларын, соның ішінде үйқамақты, алып тастау;
• 19 «Атажұрт» құқық қорғаушысына және Қазақстандағы барлық басқа құқық қорғаушыларға қатысты барлық қылмыстық айыптауларды тоқтатып, сот деңгейін қоса алғанда, қудалаудың барлық түрін доғару;
• ICCPR-дың 19 және 21-баптарында бекітілген сөз бостандығы мен бейбіт жиналу құқықтарын толық қамтамасыз ету және құқық қорғаушылардың өз қызметін қандай да бір қысымсыз, соның ішінде шетелдік мемлекеттердің ықпалынсыз жүзеге асыруына жағдай жасау;
• Қылмыстық кодекстің 174-бабын теріс қолдануды тоқтатып, құқық қорғаушылардың заңды қызметін қылмыстандыру үшін шамадан тыс кең нормаларды пайдаланудан бас тарту.
Париж – Женева, 2026 жылғы 2 ақпан
Осы үндеу аясында жасалған кез келген әрекет туралы, жауапта осы үндеудің кодын көрсете отырып, бізге хабарлауыңызды сұраймыз.
Адам құқықтарын қорғаушыларды қорғау жөніндегі Обсерватория (Обсерватория) 1997 жылы Адам құқықтары жөніндегі халықаралық федерация (FIDH) мен Азаптауға қарсы дүниежүзілік ұйым (OMCT) тарапынан құрылған. Бұл бағдарламаның мақсаты – адам құқықтарын қорғаушыларға қарсы қысым көрсету жағдайларының алдын алу немесе мұндай жағдайларды жою үшін араласу. FIDH пен OMCT екеуі де халықаралық азаматтық қоғам жүзеге асыратын Еуропалық Одақтың ProtectDefenders.eu адам құқықтарын қорғаушыларды қолдау тетігінің мүшелері болып табылады.
Обсерваториямен байланысу үшін шұғыл желіге хабарласыңыз:
• Электронды пошта: alert@observatoryfordefenders.org
• FIDH телефоны: +33 1 43 55 25 18
• OMCT телефоны: +41 22 809 49 39
Осы тұрғыда БҰҰ Қазақстанды Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт (ICCPR) аясында сөз бостандығын қорғауға және бостандықтан айырудың кез келген түрінде, әсіресе жаппай тұтқындаулар кезінде, барлық процессуалдық кепілдіктерді қамтамасыз етуге шақырды. ҮЕҰ-лардың соңғы есебіне сәйкес, 2024 жылы Қазақстанда кемінде 48 саяси тұтқын болған.
Обсерватория (FIDH мен OMCT) жеті айлық жүкті Нәзигүл Мақсұтқанның жағдайына ерекше алаңдаушылық білдіреді, себебі оның физиологиялық денсаулығы бас бостандығынан айыруға бағытталған кез келген шаралармен, тіпті баламалы шаралармен де үйлеспейді.
Обсерватория (FIDH мен OMCT) Шыңжаң өңіріне қатысты адам құқықтары бұзушылықтарын бейбіт түрде сынға алғаны үшін ғана нысанаға алынған 19 «Атажұрт» құқық қорғаушысының негізсіз қамауға алынуын және сот арқылы қудалануын қатаң айыптайды.
Бұл әрекеттер Қазақстанның ICCPR-дың 9, 14(7), 19 және 21-баптары бойынша міндеттемелерін бұзу болып табылады.
Талап етілетін әрекеттер
Қазақстан билігіне төмендегіні талап етіп хат жолдауыңызды сұраймыз:
• 19 құқық қорғаушының, соның ішінде медициналық жағдайын ескере отырып Нәзигүл Мақсұтқанның, сондай-ақ Қазақстандағы барлық құқық қорғаушылардың физилогиялық амандығы мен психологиялық саулығын кез келген жағдайда қамтамасыз ету;
• Қамауда отырған барлық құқық қорғаушыларды дереу және сөзсіз босатып, қалғандарына қолданылған барлық шектеу шараларын, соның ішінде үйқамақты, алып тастау;
• 19 «Атажұрт» құқық қорғаушысына және Қазақстандағы барлық басқа құқық қорғаушыларға қатысты барлық қылмыстық айыптауларды тоқтатып, сот деңгейін қоса алғанда, қудалаудың барлық түрін доғару;
• ICCPR-дың 19 және 21-баптарында бекітілген сөз бостандығы мен бейбіт жиналу құқықтарын толық қамтамасыз ету және құқық қорғаушылардың өз қызметін қандай да бір қысымсыз, соның ішінде шетелдік мемлекеттердің ықпалынсыз жүзеге асыруына жағдай жасау;
• Қылмыстық кодекстің 174-бабын теріс қолдануды тоқтатып, құқық қорғаушылардың заңды қызметін қылмыстандыру үшін шамадан тыс кең нормаларды пайдаланудан бас тарту.
Париж – Женева, 2026 жылғы 2 ақпан
Осы үндеу аясында жасалған кез келген әрекет туралы, жауапта осы үндеудің кодын көрсете отырып, бізге хабарлауыңызды сұраймыз.
Адам құқықтарын қорғаушыларды қорғау жөніндегі Обсерватория (Обсерватория) 1997 жылы Адам құқықтары жөніндегі халықаралық федерация (FIDH) мен Азаптауға қарсы дүниежүзілік ұйым (OMCT) тарапынан құрылған. Бұл бағдарламаның мақсаты – адам құқықтарын қорғаушыларға қарсы қысым көрсету жағдайларының алдын алу немесе мұндай жағдайларды жою үшін араласу. FIDH пен OMCT екеуі де халықаралық азаматтық қоғам жүзеге асыратын Еуропалық Одақтың ProtectDefenders.eu адам құқықтарын қорғаушыларды қолдау тетігінің мүшелері болып табылады.
Обсерваториямен байланысу үшін шұғыл желіге хабарласыңыз:
• Электронды пошта: alert@observatoryfordefenders.org
• FIDH телефоны: +33 1 43 55 25 18
• OMCT телефоны: +41 22 809 49 39
👍37
Қазақстандағы «Атажұрт» ұйымының қамаудағы бірнеше белсендісінің денсаулығы күрт нашарлады
03.02.2026 Тұрсынбек Қаби және жұбайы Оралхан Әбен
Қаби Шыңжаңдағы концлагерьден босап шыққаннан кейін түсірілген сурет (Алматы)
Қазақстандағы «Атажұрт» ұйымының қамаудағы бірнеше белсендісінің денсаулығы күрт нашарлады
(Қазақстан – 2026 жылғы 3 ақпан)
Қазақстанда тіркелмеген, бірақ кеңінен танымал адам құқықтарын қорғау ұйымы — «Атажұрт» (сондай-ақ Nagyz Atajurt немесе «Нағыз Атажұрт еріктілері» деп аталады) құрамындағы бірнеше қамауға алынған мүшенің денсаулығы күрт нашарлаған. Туыстарының айтуынша, олар сотқа дейінгі қамау немесе үйқамақ жағдайында ауыр медициналық мәселелерге тап болып отыр.
Қамауда отырған белсенділердің бірі — Тұрсынбек Қаби — есту қабілетін қатты жоғалтқан, бүкіл денесі мен аяқтары үздіксіз қатты ауырады. Оның адвокаты сотқа медициналық анықтама тапсырып, бұлтартпау шарасын үйқамаққа ауыстыруды сұраған, алайда судья өтінішті қанағаттандырмаған. Қаби 2018 жылы Қытайдың Шыңжаң аймағындағы бір қамау орнында азаптауға және соққыға ұшырап, соның салдарынан екі құлағының да дабыл жарғағы жарылған. Бастапқыда бұл зақымды алты ай ішінде операция арқылы қалпына келтіруге болатын еді, алайда уақыт өтіп кеткендіктен, қазір оны емдеу мүмкін емес. Ол қазіргі кезде тек есту аппаратының көмегімен ғана әрең ести алады.
Туыстарының айтуынша, Қаби ұзақ уақыт бойы суық цемент еденде жатуға мәжбүр болғандықтан, созылмалы ауырсынудан зардап шегуде. 2019 жылы Қазақстанға оралғаннан кейін көп ұзамай ауруханаға жатқызылып, дәрігерлер ауызша түрде «белгісіз уытты заттан туындаған сепсис болуы мүмкін» деген диагноз қойған, алайда ресми жазбаша қорытынды беруден бас тартқан. Содан бері оның қанындағы уыттылық деңгейі әр үш ай сайын бақылауды қажет етеді. 2021 жылдан бастап сол жақ тізесінің үстінде қайта-қайта сұйықтық жиналып, жүруі қиындап, балдақ қолдануға мәжбүр болған. Бір тексеріс кезінде дәрігерлер сол тізесінің ішінен белгісіз металл бөгде зат тапқан, кейін оны операция арқылы алып тастаған. Сонымен қатар, оның шүйде тұсында зақым мен патологиялық өзгерістер бар екені анықталған. Қаби қамау лагерінде белгісіз вакциналар мен инъекциялар салынуы салдарынан бала сүю қабілетінен айырылған.
Тағы бір қамаудағы азамат — Батырбек Байғазы — ауыр көру қабілеті бұзылысына шалдыққан. Медициналық қорытындыға сәйкес, оған шұғыл түрде көзге операция жасау қажет, алайда қамауда болғандықтан, бұл емді ала алмай отыр. Соның салдарынан оның көру қабілеті дерлік толық жоғалуға жақындаған. Ол да денсаулығына байланысты үйқамаққа ауыстыруды сұраған, бірақ сот бұл өтінішті де қабылдамаған.
Ербол Нұрлыбаев жалғыз адамдық камерада ұсталып отыр, оның екі бүйрегінде ауыр сырқат бар және шұғыл мамандандырылған ем қажет. Ол Қазақстанның оңтүстігіндегі «Атажұрт» ұйымының ең белсенді мүшелерінің бірі болған, Қытаймен визасыз режимге және жер мен стратегиялық нысандарды Қытайлық компанияларға ұзақ мерзімге жалға беруге қарсы бейбіт наразылықтарға бірнеше рет қатысқаны үшін әкімшілік қамауға алынған. Қазіргі таңда ол психологиялық қысымға ұшырап, бұл оның ауруын одан әрі асқындырып отыр.
Ұйымның заңгері Нәзигүл Мақсұтқан қазіргі уақытта сегіз айлық жүкті, әрі екі жасар баласы бар. Соңғы екі жарым ай ішіндегі қылмыстық айыптаудағы, тұрақты түрде тергеуге, үйін тінтуге, аяққа тағылатын электронды бақылау құрылғысына, мәжбүрлі жауап алуларға және түрлі психологиялық қысымға ұшыраған. Оның күйеуі Ерзат Болатханның айтуынша, бұл қысымдар Нәзигүлге іштегі нәрестенің қалыптан тыс, тоқтаусыз қимылдауына және аяқтарының қатты ісінуін, бүйрек тұсының қатты шәншіп ауыруын, үздіксіз бас ауруын және ауыр ұйқысыздықты туындатқан. Ол шұғыл медициналық көмекке мұқтаж, алайда саяси белсенділердің Қазақстандағы ауруханаларда күмәнді жағдайларға тап болуы мүмкін деген қауіптен емханаға баруға қорқады. Ол Алматы маңында тұратындықтан, сотқа қатысу үшін шамамен 300 шақырым қашықтықтағы Талдықорғанға баруға мәжбүр. Әрбір сот отырысында кемінде үш сағат бойы қозғалыссыз отыру оның жүктілік кезіндегі денсаулығына үлкен қатер төндіреді.
03.02.2026 Тұрсынбек Қаби және жұбайы Оралхан Әбен
Қаби Шыңжаңдағы концлагерьден босап шыққаннан кейін түсірілген сурет (Алматы)
Қазақстандағы «Атажұрт» ұйымының қамаудағы бірнеше белсендісінің денсаулығы күрт нашарлады
(Қазақстан – 2026 жылғы 3 ақпан)
Қазақстанда тіркелмеген, бірақ кеңінен танымал адам құқықтарын қорғау ұйымы — «Атажұрт» (сондай-ақ Nagyz Atajurt немесе «Нағыз Атажұрт еріктілері» деп аталады) құрамындағы бірнеше қамауға алынған мүшенің денсаулығы күрт нашарлаған. Туыстарының айтуынша, олар сотқа дейінгі қамау немесе үйқамақ жағдайында ауыр медициналық мәселелерге тап болып отыр.
Қамауда отырған белсенділердің бірі — Тұрсынбек Қаби — есту қабілетін қатты жоғалтқан, бүкіл денесі мен аяқтары үздіксіз қатты ауырады. Оның адвокаты сотқа медициналық анықтама тапсырып, бұлтартпау шарасын үйқамаққа ауыстыруды сұраған, алайда судья өтінішті қанағаттандырмаған. Қаби 2018 жылы Қытайдың Шыңжаң аймағындағы бір қамау орнында азаптауға және соққыға ұшырап, соның салдарынан екі құлағының да дабыл жарғағы жарылған. Бастапқыда бұл зақымды алты ай ішінде операция арқылы қалпына келтіруге болатын еді, алайда уақыт өтіп кеткендіктен, қазір оны емдеу мүмкін емес. Ол қазіргі кезде тек есту аппаратының көмегімен ғана әрең ести алады.
Туыстарының айтуынша, Қаби ұзақ уақыт бойы суық цемент еденде жатуға мәжбүр болғандықтан, созылмалы ауырсынудан зардап шегуде. 2019 жылы Қазақстанға оралғаннан кейін көп ұзамай ауруханаға жатқызылып, дәрігерлер ауызша түрде «белгісіз уытты заттан туындаған сепсис болуы мүмкін» деген диагноз қойған, алайда ресми жазбаша қорытынды беруден бас тартқан. Содан бері оның қанындағы уыттылық деңгейі әр үш ай сайын бақылауды қажет етеді. 2021 жылдан бастап сол жақ тізесінің үстінде қайта-қайта сұйықтық жиналып, жүруі қиындап, балдақ қолдануға мәжбүр болған. Бір тексеріс кезінде дәрігерлер сол тізесінің ішінен белгісіз металл бөгде зат тапқан, кейін оны операция арқылы алып тастаған. Сонымен қатар, оның шүйде тұсында зақым мен патологиялық өзгерістер бар екені анықталған. Қаби қамау лагерінде белгісіз вакциналар мен инъекциялар салынуы салдарынан бала сүю қабілетінен айырылған.
Тағы бір қамаудағы азамат — Батырбек Байғазы — ауыр көру қабілеті бұзылысына шалдыққан. Медициналық қорытындыға сәйкес, оған шұғыл түрде көзге операция жасау қажет, алайда қамауда болғандықтан, бұл емді ала алмай отыр. Соның салдарынан оның көру қабілеті дерлік толық жоғалуға жақындаған. Ол да денсаулығына байланысты үйқамаққа ауыстыруды сұраған, бірақ сот бұл өтінішті де қабылдамаған.
Ербол Нұрлыбаев жалғыз адамдық камерада ұсталып отыр, оның екі бүйрегінде ауыр сырқат бар және шұғыл мамандандырылған ем қажет. Ол Қазақстанның оңтүстігіндегі «Атажұрт» ұйымының ең белсенді мүшелерінің бірі болған, Қытаймен визасыз режимге және жер мен стратегиялық нысандарды Қытайлық компанияларға ұзақ мерзімге жалға беруге қарсы бейбіт наразылықтарға бірнеше рет қатысқаны үшін әкімшілік қамауға алынған. Қазіргі таңда ол психологиялық қысымға ұшырап, бұл оның ауруын одан әрі асқындырып отыр.
Ұйымның заңгері Нәзигүл Мақсұтқан қазіргі уақытта сегіз айлық жүкті, әрі екі жасар баласы бар. Соңғы екі жарым ай ішіндегі қылмыстық айыптаудағы, тұрақты түрде тергеуге, үйін тінтуге, аяққа тағылатын электронды бақылау құрылғысына, мәжбүрлі жауап алуларға және түрлі психологиялық қысымға ұшыраған. Оның күйеуі Ерзат Болатханның айтуынша, бұл қысымдар Нәзигүлге іштегі нәрестенің қалыптан тыс, тоқтаусыз қимылдауына және аяқтарының қатты ісінуін, бүйрек тұсының қатты шәншіп ауыруын, үздіксіз бас ауруын және ауыр ұйқысыздықты туындатқан. Ол шұғыл медициналық көмекке мұқтаж, алайда саяси белсенділердің Қазақстандағы ауруханаларда күмәнді жағдайларға тап болуы мүмкін деген қауіптен емханаға баруға қорқады. Ол Алматы маңында тұратындықтан, сотқа қатысу үшін шамамен 300 шақырым қашықтықтағы Талдықорғанға баруға мәжбүр. Әрбір сот отырысында кемінде үш сағат бойы қозғалыссыз отыру оның жүктілік кезіндегі денсаулығына үлкен қатер төндіреді.
👍18❤2🙏2