Октагон лига бу спорт эмас. Октагон лига бу Россиянинг собиқ СССР давлатларини бир бирига яқинлаштирмаслик сиёсати.

Спорт бу халқларни яқинлаштириш воситаси бўлиши керак. Октагон лигада эса рингдан ташқарида ўзбек билан қозоқ, қозоқ билан қирғиз, тожик билан озар интернетда бир бирини сўкиб, ҳақоратлаб юрибди.

@o'ylashimcha

Si Szinpin armiyani tozalayapti: bu Tayvan uchun yengillikmi yoki yashirin xavfmi?

AQShdagi ekspertlar fikricha, Xitoy harbiy elitasida olib borilayotgan keng ko‘lamli tozalashlar tashqi tomondan Si Szinpinning hokimiyatini mustahkamlayotgandek ko‘rinsa-da, qisqa va o‘rta muddatda Pekinning Tayvan bo‘yicha harbiy rejalari uchun jiddiy institutsional cheklovlar tug‘dirmoqda. Oliy harbiy qo‘mondonlikdagi beqarorlik Tayvan masalasida kuch ishlatish ssenariysini, hech bo‘lmaganda, ma’lum muddatga orqaga surishi mumkin.

So‘nggi oyda Xitoy Qurolli Kuchlarining eng yuqori martabali generallaridan biri bo‘lgan Chjan Yousyaning lavozimdan chetlatilishi Si Szinpinning armiya ustidan mutlaq nazoratga intilishini ochiq namoyish etdi. Armiya Xitoy siyosiy tizimida hokimiyatning asosiy tayanchi hisoblanadi va aynan shu institutda keskin tozalashlar o‘tkazilishi Si uchun siyosiy jihatdan ramziy ahamiyatga ega. Shu bilan birga, oxirgi ikki-uch yil ichida o‘nlab generallar va admirallarning hibsga olinishi, yo‘qolib qolishi yoki iste’foga chiqarilishi natijasida Xitoy Xalq-Ozodlik Armiyasining yuqori boshqaruv tizimi sezilarli darajada zaiflashdi.

Bu holat Si Szinpinni murakkab strategik tanlov qarshisida qoldirmoqda. U 2027-yilda Xitoy armiyasini to‘liq modernizatsiya qilish hamda Tayvan bo‘yicha keng ko‘lamli harbiy amaliyot o‘tkazishni maqsad qilgandi. Ammo hozirgi kadrlar silkinishi harbiy rejalashtirishdagi uzluksizlikni buzmoqda, tajribali qo‘mondonlar qatlamini yo‘qotmoqda va yangi harbiy elita shakllanishi uchun yillar talab etilishini anglatmoqda. Shu sababli ayrim tahlilchilar qisqa muddatda Xitoy tomonidan yirik urush boshlanishi ehtimoli pasayganini ta’kidlashmoqda.

Muammo faqat kadrlar yetishmovchiligida emas. Kuzatuvchilar Si Szinpin tobora tor doiradagi sodiq shaxslarga tayanayotganini va siyosiy jihatdan izolyatsiyalanib borayotganini qayd etmoqda. Yangi tayinlanadigan qo‘mondonlar shaxsiy sadoqat nuqtayi nazaridan qulay ko‘rinishi mumkin, biroq ularning mustaqil fikrlash va professional jasorat ko‘rsatish qobiliyati cheklangan bo‘lishi ehtimoli yuqori. Natijada real xavf-xatarlar ochiq aytilmaydi, harbiy baholar siyosiy jihatdan moslashtiriladi va strategik xatolar xavfi ortadi.

Chjan Yousya va Birlashgan shtab boshqarmasi rahbari Lyu Chjenlining bir vaqtning o‘zida bir xil ayblovlar bilan chetlatilgani ham bejiz emas. Rasmiy bayonotlarda korrupsiya va intizomni buzish tilga olingan bo‘lsa-da, bunday formulalar ko‘pincha siyosiy yoki strategik kelishmovchiliklarni yashirish uchun ishlatiladi. Ayrim tahlilchilar Si Szinpin bilan ushbu generallar o‘rtasida Tayvan masalasi yoki harbiy islohotlarni amalga oshirish uslubi borasida jiddiy ziddiyatlar bo‘lgan bo‘lishi mumkinligini istisno etmaydi.

Ichkarida beqarorlik kuchaygan sari, Pekin tashqarida qat’iyatliroq ko‘rinishga intilmoqda. Yangi qo‘mondonlar tayinlanishi va Tayvan atrofidagi keskin mashg‘ulotlar - kuch emas, balki zaiflikni yashirishga qaratilgan signal bo‘lishi ham mumkin. Shunga qaramay, mintaqaviy qo‘mondonliklar mavjudligi armiyaning operativ salohiyatini to‘liq yemirilishdan saqlab turmoqda.

Umuman olganda, Xitoy armiyasidagi tozalashlar urushni yaqinlashtirmaydi, ammo uni yo‘qqa ham chiqarmaydi. Qisqa muddatda xavf pasayishi mumkin, ammo uzoq muddatda qaror qabul qilish jarayoni yanada yopiq va kam bashorat qilinadigan tus oladi. Siyosiy jihatdan zaiflashgan bo‘lsa ham, Xitoy armiyasi hanuz real va jiddiy harbiy kuch bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Dunyo kuch bilan bo‘linyapti. Kim yutadi, kim yutqazadi?

Oxirgi vaqtlarda xalqaro siyosatda xavfli tendensiya tobora yaqqol ko‘zga tashlanmoqda: Ikkinchi jahon urushidan keyin shakllangan, qoidalar va institutlarga asoslangan global tartib asta-sekin o‘z tayanchini yo‘qotmoqda. Uni eng avvalo yaratgan va himoya qilgan AQShning o‘zida bu tizim tobora ko‘proq xayoliy konstruksiya, haddan tashqari qimmat va samarasiz yuk sifatida ko‘rilmoqda. Uning o‘rniga esa “realistik” deb taqdim etilayotgan yondashuv - kuchli davlatlar o‘z ta’sir zonalarini belgilab oladigan dunyo taklif qilinmoqda.

Birinchi qarashda bu mantiq sodda va hatto jozibali ko‘rinadi. Dunyo teng emas, kuch har doim muhim bo‘lib kelgan, barcha davlatlar bir xil qoidalarga bo‘ysunadi degan fikr esa ko‘proq xayoliy tasavvur sifatida qabul qilinadi. Ammo tarix shuni ko‘rsatadiki, aynan ta’sir zonalari asosidagi fikrlash dunyoni barqarorroq emas, balki yanada beqarorroq qilgan.

D.Tramp ma’muriyati ushbu burilishni ochiqchasiga siyosiy yo‘nalishga aylantirdi. Global yetakchilikdan chekinish, g‘arbiy yarimsharga ustuvorlik berish va yangilangan “Monro doktrinasi”ga yuzlanish - bu shunchaki izolyatsionizm emas. Bu dunyoni qayta bo‘lishga urinayotgan modeldir: AQShning “o‘z hududi”, boshqa yirik davlatlarning esa o‘z “orqa hovlilari” bo‘ladi. Qoidalar o‘rnini kuch, suverenitet o‘rnini esa shartli itoat egallaydi.

Muammo shundaki, ta’sir zonalari hech qachon barqaror bo‘lmaydi. Ular deyarli har doim kengayishga intiladi. XIX asr Yevropasi aynan shu mantiq asosida yashagan va oxir-oqibat ketma-ket urushlar, jumladan, ikki jahon urushiga olib kelgan. Hatto ko‘pincha “barqaror muvozanat” sifatida tasvirlanadigan Sovuq urush ham doimiy inqirozlar, vakolatli urushlar va yadroviy to‘qnashuv yoqasiga kelib qolishlar bilan kechgan.

Hozir aynan shu yondashuvga qaytish ham jiddiy xavflarni keltirib chiqarishi mumkin. Agar eng qudratli davlat kuchli davlatlarning zaiflarga shart qo‘yish huquqini amalda tan olsa, bu boshqalarga ham xavfli signal yuboradi. Xitoy buni Tayvan masalasida chegaralarni sinab ko‘rish uchun imkoniyat deb qabul qilishi mumkin. Rossiya esa Markaziy Osiyo va Kavkaz hududlarida to‘liq hukmronlikni tiklashga yashil chiroq sifatida talqin qilishi ehtimoldan xoli emas. Bunday tizimda kichik va o‘rta davlatlar savdolashuv obyektiga aylanadi.

Yana bir muhim jihat shundaki, XXI asrda ta’sir zonalarini xaritada aniq chizib bo‘lmaydi. Savdo oqimlari, ta’minot zanjirlari, texnologiyalar va moliyaviy aloqalar global tusga ega. Ta’sir endi faqat harbiy kuch bilan emas, balki bozorlar, ma’lumotlar va kelajak texnologiyalarini nazorat qilish orqali ham amalga oshiriladi. Xitoy hududiy nazorat o‘rnatmasdan turib ham, asosiy savdo hamkori sifatida butun mintaqalarda hal qiluvchi siyosiy omilga aylanishi mumkin.

Bundan tashqari, hukmronlik deyarli har doim qarshilik tug‘diradi. Ukraina tajribasi shuni ko‘rsatdiki, hatto nisbatan zaifroq davlat ham yirik kuch uchun juda qimmatga tushishi mumkin. Xuddi shunday, AQShning g‘arbiy yarimsharda ta’sirini qo‘pol tarzda mustahkamlashga urinishlari ittifoqchilarning ishonchini yemirishi va ularni muqobil yo‘llar izlashga majbur qilishi mumkin.

Ta’sir zonalariga asoslangan dunyo tinchlikni kafolatlamaydi. U faqat mojarolarni keyinga suradi va ularni yanada kam bashorat qilinadigan holga keltiradi. 1945-yildan keyin aynan shu xulosaga kelinib, qoidalar va institutlarga asoslangan tizim yaratilgan edi. U mukammal bo‘lmagan, ammo global falokatning oldini olishga xizmat qilgan.

Bugun bu tizim yemirilmoqda. Hatto kelajakda Vashingtonda siyosiy yo‘nalish o‘zgarsa ham, AQShning avvalgi darajadagi global yetakchiligi qaytishi dargumon. Shu tariqa, Markaziy Osiyo davlatlari
yanada qo‘pol geosiyosat davriga tayyor turishi va shu bilan birga, kuch yagona mezon bo‘lmagan dunyo qoldiqlarini saqlab qolishga urinishi kerak.

Strategic Focus: Atlantic

“O‘zbekiston tashqi siyosatida Turkiya omili: pragmatizm, muvozanat va strategik sheriklik” mavzusida tahliliy maqola.

Manba

Strategic Focus: Central Asia

So‘nggi paytlarda ekspertlar hamjamiyati jahon siyosatidagi qiziq paradoksni tobora faol muhokama qilmoqda: AQSh o‘z harakatlari bilan “middle powers” deb ataluvchi - Yevropa, Sharqiy Osiyo va Okeaniyaning rivojlangan demokratik davlatlaridan iborat muqobil kuch markazining shakllanishini tezlashtirmoqda. Gap Global Janub haqida emas, balki tarixan Vashingtonga tayangan, ammo endi strategik avtonomiya haqida jiddiy o‘ylay boshlagan ittifoqchilar haqida bormoqda.

Ekspertlar bu borada bir qator tendensiyalarga e’tibor berishmoqda:

Birinchidan, AQSh yetakchiligiga bo‘lgan ishonchning yemirilishi.
Ittifoqchilarga nisbatan savdo bosimi, hududiy tahdidlar va xavfsizlik masalalarida tranzaksion yondashuv “qoidalarga asoslangan tartib” g‘oyasining o‘zini zaiflashtirmoqda. So‘nggi so‘rovlarga ko‘ra, Germaniya aholisining atigi 18% AQShni ishonchli ittifoqchi deb hisoblaydi. Bu yerda hissiy reaksiya emas, balki barqaror kayfiyat o‘zgarishini ko‘rishimiz mumkin.

Ikkinchidan, “middle powers”o‘zlarining umumiy salohiyatini anglashmoqda.
Tahlilchilar bu kontekstda ko‘proq “Yevrosiyo - Tinch okeani bloki” (Yevropa, Kanada, Yaponiya, Janubiy Koreya, Avstraliya, Yangi Zelandiya va Tayvan) raqamlariga murojaat qilmoqda: aholi soni - taxminan 900 mln kishi (AQShda 338 mln); umumiy YAIM - 39,5 trln dollar, bu AQSh YAIMidan (31 trln dollar) yuqori; harbiy xarajatlar - 830 mlrd dollar, deyarli AQShniki (850 mlrd dollar) bilan teng; qurolli kuchlar soni - 3,1 mln harbiy xizmatchi.

Taqqoslash uchun: Xitoy YAIMi ushbu blokdan qariyb ikki baravar kichik, Rossiya iqtisodiyoti esa 2,5 trln dollar atrofida bo‘lib, hatto AQShning alohida bir shtati - Kaliforniya iqtisodiyotidan ham kichik.

Uchinchidan, Yevropaning tezkor harbiylashuvi va mudofaa avtonomiyasi.
Ekspertlar qayd etishicha, so‘nggi o‘n yilda Yevropaning harbiy xarajatlari deyarli ikki baravar oshdi va o‘sishda davom etmoqda. Masalan, Germaniyaning Rheinmetall kompaniyasi yaqin orada yiliga 1,5 mln 155 mm artilleriya snaryadlarini (AQShning butun sanoatidan ham ko‘proq) ishlab chiqarishi kutilmoqda. Ukraina esa jangovar tajribaga ega armiyasi va rivojlangan dron salohiyati bilan Yevropa mudofaasining uzoq muddatli ustunlaridan biri sifatida ko‘rilmoqda.

To‘rtinchidan, qurol-yarog‘ yetkazib berishni diversifikatsiya qilish va AQShga qaramlikni kamaytirish. Yevropa davlatlari tobora ko‘proq AQShdan tashqarida qurol sotib olmoqda. Polsha Janubiy Koreyadan tanklar, gaubitsalar va qiruvchi samolyotlar xarid qilmoqda, Norvegiya esa uzoq masofali reaktiv artilleriya uchun 2 mlrd dollar sarflashga qaror qildi. Kanada shved Gripen samolyotlarini ko‘proq sotib olish va amerikalik F-35lardan qisman voz kechishni muhokama qilmoqda - bu yaqinda tasavvur qilib bo‘lmaydigan holat edi.

Beshinchidan, yadroviy omilning qaytishi. Bugun Yevropada AQSh ittifoqchilaridan faqat ikki davlat (Buyuk Britaniya va Fransiya) o‘z yadroviy quroliga ega. Bunda ham London Trident raketalari bo‘yicha AQShga qaram. Amerika kafolatlariga ishonch pasaygani sari Germaniya, Polsha, Shimoliy Yevropa davlatlari, Kanada, Janubiy Koreya va hatto Yaponiya uchun yadroviy tiyib turish masalasi tobora ochiq muhokama qilinmoqda. Kecha siyosiy tabu bo‘lgan mavzu bugun kun tartibiga chiqmoqda.

Prognozlarga ko‘ra, o‘rta muddatda “middle powers” mudofaa, savdo va sanoat siyosatida AQShsiz yanada uyg‘un harakat qila boshlaydi. Uzoq muddatda esa bu AQSh ta’sirining kamayishi, ittifoqchilar ustidan nazoratning zaiflashuvi va hatto AQShning xorijdagi harbiy bazalari maqomini qayta ko‘rib chiqishga olib kelishi mumkin.

Shu tariqa, o‘z pozitsiyasini mustahkamlash uchun o‘ylangan siyosat tobora ko‘proq mustaqil va nazoratdan xoli ittifoqchilar blokining shakllanishini tezlashtiruvchi omil sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Ar-Riyoddan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, Saudiya Arabistoni rahbariyati Isroilga nisbatan yondashuvni qayta ko‘rib chiqish qarorini qabul qilgan. Bunga davlat va davlatga yaqin OAVdagi ritorikaning keskin o‘zgarishi ishora qilmoqda; ekspertlarga ko‘ra, bu holat tasodifiy reaksiya emas, balki siyosiy jihatdan puxta o‘ylangan yo‘nalishni aks ettiradi. Al Riyadh va Al-Jazirah (Qatarning Al Jazeera nashri bilan adashtirmang) darajasidagi nashrlarda bunday narrativning paydo bo‘lishi allaqachon yuqori darajadagi rozilik belgisi sifatida talqin qilinmoqda.

Birinchi qayd etilgan o‘zgarish - qat’iy antiisroil ritorikasining institutsionallashuvi. Yanvar oyida Saudiya Arabistonining yetakchi gazetasi Al Riyadh Isroil xalqaro qoidalar va davlatlar suverenitetini mensimasligi, qayerda bo‘lmasin o‘z faoliyatini vayronagarchilik va tartibsizlik bilan birga olib borayotgani uchun tanqid qilgan maqolani e’lon qildi. Shu bilan bir vaqtda diniy arboblar ham xuddi shu narrativni kuchaytirdi: dekabr oyida Makka shahridagi Masjid ul-Harom imomi shayx Solih bin Humayd juma ma’ruzasida Isroil va yahudiylarga nisbatan nihoyatda keskin iboralarni ishlatdi. Hech shubhasiz, Makkadan kelayotgan bunday sadolar Islom olamida katta ta’sirga ega.

Ikkinchi muhim omil - Saudiya Arabistoni va BAA o‘rtasidagi raqobatning keskinlashuvi. Saudiya rasmiylariga ko‘ra, media kampaniya faqat Isroilga emas, balki “Ibrohim kelishuvlari”ning asosiy arab ishtirokchisi bo‘lgan Amirliklarga ham qaratilgan. Bu holat saudiy kolumnistlar materiallarida ochiq aks etilgan. Jumladan, Ahmad bin Usmon al-Tuvayjriy Al-Jazirah nashrida Abu-Dabini Amirliklarni “arab dunyosidagi Isroil troya oti”ga aylantirganlikda aybladi. Shu tariqa, Isroil Fors ko‘rfazi doirasidagi siyosiy va iqtisodiy yetakchilik uchun kengroq kurashda bosim vositasi sifatida qo‘llanmoqda.

Yondashuvning qayta formatlanishidagi uchinchi sabab G‘azodagi urush va Ar-Riyodning tashqi siyosiy hisob-kitoblaridagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq.
Saudiya va Isroil rasmiylari G‘azodagi mojaro boshlanganidan so‘ng qirollik uchun normallashuv ustuvorligi sezilarli darajada pasayganini tan olmoqda. Ar-Riyod rasmiy ravishda Falastin davlati masalasida aniq yo‘l bo‘lsa, Isroil bilan yaqinlashuvga tayyor ekanini aytmoqda. Ammo ekspertlarga ko‘ra, bu masala endi shoshilinch emas: hozir Saudiya uchun mintaqadagi muvozanatni saqlash va ichki norozilikni boshqarish muhimroq bo‘lib qolgan.

To‘rtinchi jihat - AQSh bilan munosabatlarda kuchayib borayotgan taranglik. Antiisroil ritorika Vashingtonda allaqachon munosabat uyg‘otdi. Anti-Defamatsiya Ligasi (ADL, AQShdagi yahudiyparast tashkilot) Saudiya jamoat arboblari tomonidan keskin bayonotlar ko‘payganidan ochiq tashvish bildirdi. AQSh Mudofaa vazirligining Yaqin Sharq bo‘yicha sobiq yordamchi o‘rinbosari Daniel Shapiro valiahd shahzoda Muhammad bin Salmonning “mo‘tadillik” yo‘nalishiga sodiqligini ochiqchasiga shubha ostiga oldi; bu yo‘nalishga avval Tramp ham, Bayden ma’muriyati ham sarmoya kiritgan edi.

Beshinchi muhim nuqta - Saudiya Arabistonining rasmiy chizig‘idagi ikkiyoqlamalik. Keskin media kampaniyasi fonida Saudiya rasmiylari AQShda buning aksi bo‘lgan signallarni namoyish etmoqda. Mudofaa vaziri Xolid bin Salmon Vashingtonga tashrifi chog‘ida yahudiy tashkilotlari bilan uchrashib, qirollik antisemitizmni rad etishini va mintaqaviy integratsiyaga ochiq qolishini ta’kidladi. Demokratiyani himoya qilish jamg‘armasi rahbari Mark Dubovits saudiy amaldorlar BAA bilan ziddiyat chegaradan oshib, AQSh bilan munosabatlar uchun jiddiy muammolar tug‘dira boshlaganini anglayotganini tasdiqladi.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Siyosatshunos Shuxrat Rasul: Juda qizziq voqea
O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Pokiston islom respublikasiga tashrifi Pokiston harbiy uchoqlarining eskorti bilan boshlanibdi.(Odatda bunday mulozamat faqatgina buyuk davlatlarning liderlariga qilinadi) Undanda qizziq holat Sh. Mirziyoyev samolyoti qo‘nganda yuz bergan. Martabali mehmonni kutib olish uchun DIQQAT! Birdaniga ham Pokiston prezidenti, ham bosh vazir janoblari chiqishgan. Bilmaganlarga Pokiston parlament respublikasi. O‘zbekiston olg‘a, O‘zbekiston sila!.

Strategic Focus: Central Asia