Forwarded from Strategic Focus: Atlantic
Rossiya tinchlik muzokaralarida real ishtirok etishni xohlaydimi?
S.Pinxasova, mustaqil ekspert
Putin yana tinchlik haqida gapirdi, lekin uning shartlari real o‘t ochishni to‘xtatish istagidan ko‘ra ultimatumga o‘xshaydi. Rossiya nafaqat mojaroni muzlatib qo‘yish, balki jang maydonida to‘liq g‘alabaga erishish niyatida ekanligini ochiq namoyish qilmoqda. Rasmiy jihatdan Moskva diplomatiyaga tayyor, ammo faqat o‘z shartlari asosida: 1) Ukraina Zaporoje, Xerson, Lugansk va Donetsk viloyatlaridan voz kechishi; 2) Rossiya nazorati ostida yangi prezidentlik saylovlarini o‘tkazishi; 3) armiyasini 85 000 kishiga qisqartirishi; va 4) NATOga qo‘shilishdan rasman voz kechishi kerak.
Kiyev uchun bunday talablar taslim bo‘lishni anglatadi, G‘arb uchun esa ularning urush strategiyasining samarasiz bo‘lganini tan olish demakdir. Muammo shundaki, hamma ham buni ochiq tan olishga tayyor emas: Rossiya hech qanday murosaga borish zaruratini sezmaydi, chunki harbiy tashabbus unga tegishli. Kreml tinchlik haqida gapira oladi, lekin faqat Ukraina uchun maqbul bo‘lmagan shartlarni ilgari suradi: agar Kiyev va uning ittifoqchilari bunga rozi bo‘lmasa, urush davom etadi.
Rossiyaning harbiy ustunligi yaqqol ko‘rinib turibdi. Uning armiyasi allaqachon 1,5 million kishiga yetdi, va harbiy safarbarlik zaxirasi oshib bormoqda. Rossiya armiyasining aviatsiya, artilleriya va mudofaa sanoatidagi ustunligi Ukraina va hatto Yevropaning imkoniyatlaridan ancha yuqori. Bundan tashqari, Rossiya iqtisodiyoti va tabiiy resurslari uzoq davom etadigan urushni olib borishga imkon beradi, Ukraina esa tobora beqaror bo‘lib borayotgan G‘arb yordami bilan yashab kelmoqda.
Tan olish kerakki, Kiyev va uning hamkorlari oldida ikki yo‘l bor: yoki Rossiya shartlariga binoan muzokaralarga rozi bo‘lish, bu G‘arb uchun geosiyosiy mag‘lubiyat bo‘ladi, ammo qirg‘in-barotning oldini olishi mumkin, yoki urushni davom ettirish, bu esa mavjud kuchlar nisbatida yanada ko‘proq hududiy yo‘qotishlarga – Dnepr daryosigacha bo‘lgan hududlarning yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Moskvada esa yanada radikal qarashlar ilgari surilmoqda: faqat to‘rt viloyatni emas, balki Kiyev, Odessa va boshqa hududlarni ham nazorat qilishga chaqirayotganlar bor.
Shunday qilib, Ukraina va uning G‘arbdagi hamkorlari strategik boshi berk ko‘chaga kirib qoldi. Uchinchi yil davom etayotgan xatolar va diplomatiyadan bosh tortish bugungi kunda Kiyevni murakkab tanlov oldida qoldirdi: yo Moskvaning shartlariga rozi bo‘lish, yo urushni davom ettirib, yanada og‘ir oqibatlarga duch kelish. Tarix esa voqealarni o‘z vaqtida to‘g‘ri baholay olmaganlar ustidan qattiq hukm chiqaradi.
G’arbiy alyans
S.Pinxasova, mustaqil ekspert
Putin yana tinchlik haqida gapirdi, lekin uning shartlari real o‘t ochishni to‘xtatish istagidan ko‘ra ultimatumga o‘xshaydi. Rossiya nafaqat mojaroni muzlatib qo‘yish, balki jang maydonida to‘liq g‘alabaga erishish niyatida ekanligini ochiq namoyish qilmoqda. Rasmiy jihatdan Moskva diplomatiyaga tayyor, ammo faqat o‘z shartlari asosida: 1) Ukraina Zaporoje, Xerson, Lugansk va Donetsk viloyatlaridan voz kechishi; 2) Rossiya nazorati ostida yangi prezidentlik saylovlarini o‘tkazishi; 3) armiyasini 85 000 kishiga qisqartirishi; va 4) NATOga qo‘shilishdan rasman voz kechishi kerak.
Kiyev uchun bunday talablar taslim bo‘lishni anglatadi, G‘arb uchun esa ularning urush strategiyasining samarasiz bo‘lganini tan olish demakdir. Muammo shundaki, hamma ham buni ochiq tan olishga tayyor emas: Rossiya hech qanday murosaga borish zaruratini sezmaydi, chunki harbiy tashabbus unga tegishli. Kreml tinchlik haqida gapira oladi, lekin faqat Ukraina uchun maqbul bo‘lmagan shartlarni ilgari suradi: agar Kiyev va uning ittifoqchilari bunga rozi bo‘lmasa, urush davom etadi.
Rossiyaning harbiy ustunligi yaqqol ko‘rinib turibdi. Uning armiyasi allaqachon 1,5 million kishiga yetdi, va harbiy safarbarlik zaxirasi oshib bormoqda. Rossiya armiyasining aviatsiya, artilleriya va mudofaa sanoatidagi ustunligi Ukraina va hatto Yevropaning imkoniyatlaridan ancha yuqori. Bundan tashqari, Rossiya iqtisodiyoti va tabiiy resurslari uzoq davom etadigan urushni olib borishga imkon beradi, Ukraina esa tobora beqaror bo‘lib borayotgan G‘arb yordami bilan yashab kelmoqda.
Tan olish kerakki, Kiyev va uning hamkorlari oldida ikki yo‘l bor: yoki Rossiya shartlariga binoan muzokaralarga rozi bo‘lish, bu G‘arb uchun geosiyosiy mag‘lubiyat bo‘ladi, ammo qirg‘in-barotning oldini olishi mumkin, yoki urushni davom ettirish, bu esa mavjud kuchlar nisbatida yanada ko‘proq hududiy yo‘qotishlarga – Dnepr daryosigacha bo‘lgan hududlarning yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Moskvada esa yanada radikal qarashlar ilgari surilmoqda: faqat to‘rt viloyatni emas, balki Kiyev, Odessa va boshqa hududlarni ham nazorat qilishga chaqirayotganlar bor.
Shunday qilib, Ukraina va uning G‘arbdagi hamkorlari strategik boshi berk ko‘chaga kirib qoldi. Uchinchi yil davom etayotgan xatolar va diplomatiyadan bosh tortish bugungi kunda Kiyevni murakkab tanlov oldida qoldirdi: yo Moskvaning shartlariga rozi bo‘lish, yo urushni davom ettirib, yanada og‘ir oqibatlarga duch kelish. Tarix esa voqealarni o‘z vaqtida to‘g‘ri baholay olmaganlar ustidan qattiq hukm chiqaradi.
G’arbiy alyans
👍15🔥5🌚5
Xitoy tashqi siyosatining tarixiy-falsafiy asoslari
Xitoyning tashqi siyosati tarixiy tajriba, falsafiy anʼanalar va pragmatik yondashuvlarning murakkab uygʻunligi taʼsirida shakllangan. Ushbu yondashuvlar ming yillik sivilizatsiya ildizlariga borib taqaladi. Zamonaviy Xitoyning tashqi siyosatini shakllantiruvchi asosiy tarixiy-falsafiy tamoyillar konfutsiylik, daosizm, legizm, “Osmon osti” (Tianxia) konsepsiyasi va tashqi dunyo bilan koʻp asrlik oʻzaro aloqalar tajribasidan iborat.
Konfutsiylik: garmoniya va ierarxiya
Koʻp asrlar davomida Xitoy siyosiy tafakkurida hukmron boʻlgan konfutsiylik garmoniya, axloqiy tartib va ierarxik munosabatlarning muhimligini taʼkidlaydi. Tashqi siyosatda bu Xitoyning boshqa davlatlar bilan munosabatlarida oʻzini “katta ogʻa” sifatida koʻrsatishga intilishida namoyon boʻladi, ayniqsa, Sharqiy Osiyoda. Tarixan, konfutsiylikning “li” (marosim va tartib) tamoyili tribut tizimida aks etgan bo‘lib, unga koʻra qoʻshni davlatlar Xitoy ustunligini tan olib, evaziga himoya va savdo imtiyozlariga ega boʻlishgan. Bugungi kunda bu Xitoyning “garmonik hamkorlik” tamoyiliga va Si Szinpin ilgari surayotgan “Insoniyatning umumiy taqdiri hamjamiyati” konsepsiyasiga singdirilgan boʻlib, bu o‘zining yetakchilik rolini saqlagan holda hamkorlikni targ‘ib qilishni nazarda tutadi.
Daosizm: tabiiylik va aralashmaslik
Daosizmning “u-vey” (harakatsizlik, tabiiy jarayonlarga aralashmaslik) tamoyili Xitoyning tashqi siyosatiga bevosita aralashuvdan tiyilish va vaziyatlarga moslashish g‘oyasi orqali taʼsir koʻrsatgan. G‘arb yondashuvlari koʻpincha dunyoni faol oʻzgartirishga asoslangan boʻlsa, Xitoy tarixan kutish taktikasini afzal koʻrgan, bevosita qarama-qarshiliklardan qochishga intilgan. Bu yondashuv bugungi “strategik sabr” siyosatida yaqqol koʻrinib turibdi, masalan, Tayvan yoki Janubiy Xitoy dengizi masalasida Pekin kuch namoyish qilish va uzoq muddatli rejalashtirish orqali keskin choralarni qo‘llashdan tiyilib, muvaffaqiyatiga ishonch hosil qilmaguncha kutadi.
Legizm: kuch va pragmatism
Legizm qatʼiy boshqaruv va davlat qudratiga urgʻu bergan boʻlib, ayniqsa, hokimiyat konsolidatsiyasi davrlarida, masalan, Sin sulolasi (miloddan avvalgi 221–206 yillar) hukmronligi davrida muhim ahamiyat kasb etgan. Legistik falsafa kuchli markazlashgan hokimiyat va resurslarni nazorat qilish zarurligini ta’kidlaydi. Bu tamoyillar bugungi Xitoyning iqtisodiy diplomatiyasida (“Bir makon, bir yoʻl” tashabbusi) va milliy manfaatlarini qatʼiy himoya qilishida aks etadi. Legizm, shuningdek, tartib va barqarorlikni ta’minlash uchun kuch ishlatish yoki bosim o‘tkazishni oqlaydi, bu esa Shinjon-Uygʻur yoki Gonkongdagi siyosatda namoyon boʻlmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
Xitoyning tashqi siyosati tarixiy tajriba, falsafiy anʼanalar va pragmatik yondashuvlarning murakkab uygʻunligi taʼsirida shakllangan. Ushbu yondashuvlar ming yillik sivilizatsiya ildizlariga borib taqaladi. Zamonaviy Xitoyning tashqi siyosatini shakllantiruvchi asosiy tarixiy-falsafiy tamoyillar konfutsiylik, daosizm, legizm, “Osmon osti” (Tianxia) konsepsiyasi va tashqi dunyo bilan koʻp asrlik oʻzaro aloqalar tajribasidan iborat.
Konfutsiylik: garmoniya va ierarxiya
Koʻp asrlar davomida Xitoy siyosiy tafakkurida hukmron boʻlgan konfutsiylik garmoniya, axloqiy tartib va ierarxik munosabatlarning muhimligini taʼkidlaydi. Tashqi siyosatda bu Xitoyning boshqa davlatlar bilan munosabatlarida oʻzini “katta ogʻa” sifatida koʻrsatishga intilishida namoyon boʻladi, ayniqsa, Sharqiy Osiyoda. Tarixan, konfutsiylikning “li” (marosim va tartib) tamoyili tribut tizimida aks etgan bo‘lib, unga koʻra qoʻshni davlatlar Xitoy ustunligini tan olib, evaziga himoya va savdo imtiyozlariga ega boʻlishgan. Bugungi kunda bu Xitoyning “garmonik hamkorlik” tamoyiliga va Si Szinpin ilgari surayotgan “Insoniyatning umumiy taqdiri hamjamiyati” konsepsiyasiga singdirilgan boʻlib, bu o‘zining yetakchilik rolini saqlagan holda hamkorlikni targ‘ib qilishni nazarda tutadi.
Daosizm: tabiiylik va aralashmaslik
Daosizmning “u-vey” (harakatsizlik, tabiiy jarayonlarga aralashmaslik) tamoyili Xitoyning tashqi siyosatiga bevosita aralashuvdan tiyilish va vaziyatlarga moslashish g‘oyasi orqali taʼsir koʻrsatgan. G‘arb yondashuvlari koʻpincha dunyoni faol oʻzgartirishga asoslangan boʻlsa, Xitoy tarixan kutish taktikasini afzal koʻrgan, bevosita qarama-qarshiliklardan qochishga intilgan. Bu yondashuv bugungi “strategik sabr” siyosatida yaqqol koʻrinib turibdi, masalan, Tayvan yoki Janubiy Xitoy dengizi masalasida Pekin kuch namoyish qilish va uzoq muddatli rejalashtirish orqali keskin choralarni qo‘llashdan tiyilib, muvaffaqiyatiga ishonch hosil qilmaguncha kutadi.
Legizm: kuch va pragmatism
Legizm qatʼiy boshqaruv va davlat qudratiga urgʻu bergan boʻlib, ayniqsa, hokimiyat konsolidatsiyasi davrlarida, masalan, Sin sulolasi (miloddan avvalgi 221–206 yillar) hukmronligi davrida muhim ahamiyat kasb etgan. Legistik falsafa kuchli markazlashgan hokimiyat va resurslarni nazorat qilish zarurligini ta’kidlaydi. Bu tamoyillar bugungi Xitoyning iqtisodiy diplomatiyasida (“Bir makon, bir yoʻl” tashabbusi) va milliy manfaatlarini qatʼiy himoya qilishida aks etadi. Legizm, shuningdek, tartib va barqarorlikni ta’minlash uchun kuch ishlatish yoki bosim o‘tkazishni oqlaydi, bu esa Shinjon-Uygʻur yoki Gonkongdagi siyosatda namoyon boʻlmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
👍5❤3🔥3
Davomi
“Osmon osti” (Tianxia) konsepsiyasi
Tarixan Xitoy oʻzini dunyoning markazi – “Osmon osti” sifatida koʻrgan, bu atrofdagi xalqlar uning atrofiga toʻplanishi kerak boʻlgan yagona madaniy-axloqiy ustunlikka ega sivilizatsiya sifatida qabul qilingan. Ushbu konsepsiya Yevropa imperiyalaridagi kabi agressiv ekspansionizmni nazarda tutmagan, balki madaniy va axloqiy ustunlik orqali ta’sir oʻtkazishga asoslangan edi. Xan, Tan va Min sulolalarining tashqi siyosati aynan shu g‘oya asosida qurilgan bo‘lib, u Koreya, Vyetnam va Markaziy Osiyo bilan diplomatik aloqalarda namoyon bo‘lgan. Bugungi kunda esa “Tianxia” Xitoyning global yetakchilik ambitsiyalarida aks etmoqda, bunda iqtisodiy kuch va “yumshoq kuch” (soft power) vositalari harbiy ekspansiyadan ustun qo‘yilmoqda.
Tarixiy tajriba: Xorijiy tazyiqlarning saboqlari va pragmatizm
Xitoyning tashqi siyosati “yuz yillik tahqir” (1839–1949) davridagi tajribalardan ham shakllangan bo‘lib, bu vaqtda mamlakat G‘arb va Yaponiyaning mustamlakachilik bosimiga duch kelgan. Bu davr Xitoyda chet el aralashuviga nisbatan chuqur ishonchsizlik va mustaqillikka intilishni shakllantirdi. Bu tamoyillar 1950-yillarda (Xitoy-Hindiston mojarosidan keyin) eʼlon qilingan “tinch yonma-yon yashashning besh tamoyili (pancha shila)”da (aralashmaslik, hujum qilmaslik, suverenitet, tenglik va yonma-yon tinch yashash) o‘z aksini topgan. Shu bilan birga, tarixiy buyuklik xotirasi Xitoyning global sahnada yetakchilikni qaytarish istagini kuchaytirib, bugungi AQSh bilan raqobatida namoyon bo‘lyapti.
Bugungi Xitoy tashqi siyosati yuqorida zikr etilgan falsafiy asoslarni Kommunistik partiyaning pragmatizmi bilan uygʻunlashtiradi. Konfutsiylik garmoniyasi – “win-win cooperation” ritorikasida namoyon boʻladi; Daosistik aralashmaslik – boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik pozitsiyasida aks etadi; Legistik kuch – harbiy salohiyat va iqtisodiy bosimning oshirilishida koʻrinmoqda; “Osmon osti” konsepsiyasi – “Bir makon, bir yoʻl” tashabbusi orqali iqtisodiy bog‘liqliklar yaratish va Xitoyni global yetakchi sifatida ko‘rsatish strategiyasida aks etmoqda.
Shunday qilib, Xitoy tashqi siyosatining tarixiy-falsafiy asoslari – bu garmoniya, kuch va madaniy ustunlik g‘oyalarining zamonaviy sharoitlarga moslashtirilgan sintezidir. Bu tamoyillar Xitoyning to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshiliklardan qochib, lekin o‘z manfaatlarini qatʼiy ilgari surish sabablarini va global sivilizatsiya markazi sifatida tarixiy rolini tiklashga intilishini tushuntiradi.
Strategic Focus: Central Asia
“Osmon osti” (Tianxia) konsepsiyasi
Tarixan Xitoy oʻzini dunyoning markazi – “Osmon osti” sifatida koʻrgan, bu atrofdagi xalqlar uning atrofiga toʻplanishi kerak boʻlgan yagona madaniy-axloqiy ustunlikka ega sivilizatsiya sifatida qabul qilingan. Ushbu konsepsiya Yevropa imperiyalaridagi kabi agressiv ekspansionizmni nazarda tutmagan, balki madaniy va axloqiy ustunlik orqali ta’sir oʻtkazishga asoslangan edi. Xan, Tan va Min sulolalarining tashqi siyosati aynan shu g‘oya asosida qurilgan bo‘lib, u Koreya, Vyetnam va Markaziy Osiyo bilan diplomatik aloqalarda namoyon bo‘lgan. Bugungi kunda esa “Tianxia” Xitoyning global yetakchilik ambitsiyalarida aks etmoqda, bunda iqtisodiy kuch va “yumshoq kuch” (soft power) vositalari harbiy ekspansiyadan ustun qo‘yilmoqda.
Tarixiy tajriba: Xorijiy tazyiqlarning saboqlari va pragmatizm
Xitoyning tashqi siyosati “yuz yillik tahqir” (1839–1949) davridagi tajribalardan ham shakllangan bo‘lib, bu vaqtda mamlakat G‘arb va Yaponiyaning mustamlakachilik bosimiga duch kelgan. Bu davr Xitoyda chet el aralashuviga nisbatan chuqur ishonchsizlik va mustaqillikka intilishni shakllantirdi. Bu tamoyillar 1950-yillarda (Xitoy-Hindiston mojarosidan keyin) eʼlon qilingan “tinch yonma-yon yashashning besh tamoyili (pancha shila)”da (aralashmaslik, hujum qilmaslik, suverenitet, tenglik va yonma-yon tinch yashash) o‘z aksini topgan. Shu bilan birga, tarixiy buyuklik xotirasi Xitoyning global sahnada yetakchilikni qaytarish istagini kuchaytirib, bugungi AQSh bilan raqobatida namoyon bo‘lyapti.
Bugungi Xitoy tashqi siyosati yuqorida zikr etilgan falsafiy asoslarni Kommunistik partiyaning pragmatizmi bilan uygʻunlashtiradi. Konfutsiylik garmoniyasi – “win-win cooperation” ritorikasida namoyon boʻladi; Daosistik aralashmaslik – boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik pozitsiyasida aks etadi; Legistik kuch – harbiy salohiyat va iqtisodiy bosimning oshirilishida koʻrinmoqda; “Osmon osti” konsepsiyasi – “Bir makon, bir yoʻl” tashabbusi orqali iqtisodiy bog‘liqliklar yaratish va Xitoyni global yetakchi sifatida ko‘rsatish strategiyasida aks etmoqda.
Shunday qilib, Xitoy tashqi siyosatining tarixiy-falsafiy asoslari – bu garmoniya, kuch va madaniy ustunlik g‘oyalarining zamonaviy sharoitlarga moslashtirilgan sintezidir. Bu tamoyillar Xitoyning to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshiliklardan qochib, lekin o‘z manfaatlarini qatʼiy ilgari surish sabablarini va global sivilizatsiya markazi sifatida tarixiy rolini tiklashga intilishini tushuntiradi.
Strategic Focus: Central Asia
👍7👏4🔥3❤1
Tojikistonlik ekspert Sherali Rizoyon Qirg’iz Respublikasi va Tojikiston o’rtasida imzonlangan “Davlat chegarasi” to‘g‘risidagi bitimning mintaqaviy ahamiyatini va uning Markaziy Osiyoning integratsiya jarayonlariga ta’sirini ta’kidladi.
Uning fikricha, Markaziy Osiyoga tahdid va xavflarni baholash ichki va tashqi omillarni o‘z ichiga oladi. Ayniqsa, Tojikiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi hal etilmagan chegara masalasi mintaqaviy xavfsizlikka eng katta tahdidlardan biri bo‘lib kelgan.
“Bugungi kunda bu muammo Dushanbe, Bishkek va umuman Markaziy Osiyo uchun dolzarbligini yo‘qotmoqda. Davlat chegaralarini aniqlash bo‘yicha mintaqaviy jarayon nihoyasiga yetdi. Natijada, Markaziy Osiyoning barcha besh davlati o‘z chegaralarini rasmiy ravishda belgilab oldi va shu bilan zamonaviy tarixlarining nozik bir sahifasini yopdi.
Tojikiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi chegara masalasining hal qilinishi Markaziy Osiyoning integratsiya sa’y-harakatlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi va mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlashi tabiiy. Ushbu masalaning keskinlikdan chiqarilishi mintaqaning zamonaviy xalqaro munosabatlarda o‘z geosiyosiy ta’sirini oshirishiga yangi imkoniyatlar ochadi”, — dedi Rizoyon.
Strategic Focus: Central Asia
Uning fikricha, Markaziy Osiyoga tahdid va xavflarni baholash ichki va tashqi omillarni o‘z ichiga oladi. Ayniqsa, Tojikiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi hal etilmagan chegara masalasi mintaqaviy xavfsizlikka eng katta tahdidlardan biri bo‘lib kelgan.
“Bugungi kunda bu muammo Dushanbe, Bishkek va umuman Markaziy Osiyo uchun dolzarbligini yo‘qotmoqda. Davlat chegaralarini aniqlash bo‘yicha mintaqaviy jarayon nihoyasiga yetdi. Natijada, Markaziy Osiyoning barcha besh davlati o‘z chegaralarini rasmiy ravishda belgilab oldi va shu bilan zamonaviy tarixlarining nozik bir sahifasini yopdi.
Tojikiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi chegara masalasining hal qilinishi Markaziy Osiyoning integratsiya sa’y-harakatlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi va mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlashi tabiiy. Ushbu masalaning keskinlikdan chiqarilishi mintaqaning zamonaviy xalqaro munosabatlarda o‘z geosiyosiy ta’sirini oshirishiga yangi imkoniyatlar ochadi”, — dedi Rizoyon.
Strategic Focus: Central Asia
👍17❤7🔥5
Turkiya va Yevropa Ittifoqi: Trampning ikkinchi muddati fonida yangi hamkorlik vektori
M.Imomov, mustaqil tahlilchi
AQSh Prezidenti D.Trampning ikkinchi muddati transatlantik munosabatlarni qayta ko‘rib chiqishga turtki bo‘ldi. AQShning an’anaviy ittifoqchilariga bosim o‘tkazish siyosati va NATO tuzilmasidagi o‘zgarishlar Turkiya va Yevropa Ittifoqi (YI) o‘rtasida kutilmagan yaqinlashuvga olib keldi.
Turkiya: Yevropa uchun strategik zaruriyat
Turkiya uzoq yillar davomida AQSh va YI o‘rtasida muvozanatni saqlab kelgan bo‘lsa-da, Vashington bilan qarama-qarshiliklar kuchayib bormoqda. Erdog‘an va Tramp ma’muriyati o‘rtasidagi kelishmovchiliklarning asosiy sabablari quyidagilardir: 1) Yaqin Sharq bo‘yicha turli strategiyalar (Falastin, Suriya masalalari); 2) Trampning antimigratsion siyosati va islomofobik ritorikasi; 3) AQShning Yevropa Ittifoqi integratsion jarayonlariga shubha bilan qarashi.
Bundan tashqari, AQSh va YI o‘rtasidagi savdo urushi Turkiya iqtisodiyotiga ham bilvosita zarar yetkazmoqda, chunki Anqara Yevropa bozorlariga chuqur integratsiyalashgan. Ushbu omillar Turkiyani YI bilan yanada yaqinroq hamkorlik qilishga undamoqda, ayniqsa AQSh Yevropa xavfsizlik tizimidagi ishtirokini qisqartirayotgan bir paytda.
Turkiya tashqi ishlar vaziri Hakan Fidanning bayonotlari Yevropa xavfsizligi bo‘yicha muhokamalar uchun burilish nuqtasi bo‘ldi. U NATOning parchalanish ehtimolini tilga oldi va Turkiyaning Yevropa xavfsizlik tizimiga chuqurroq integratsiyalashish istagini bildirdi.
Yevropaning Turkiyaga ehtiyoji oshib bormoqda
Yevropa rahbarlari ushbu bayonotlarga tezkor reaksiya bildirishdi: NATO bosh kotibi Mark Ryutte – YI Turkiya bilan faol va mazmunli muloqot boshlashi lozimligini ta’kidladi; YI diplomatiyasi rahbari Kaya Kallas – Anqara bilan hamkorlikni chuqurlashtirish tarafdori ekanligini bildirdi; Polsha Bosh vaziri Donald Tusk – Turkiyaning YIga a’zo bo‘lishi “real va amaliy jarayon” sifatida ko‘rilishi kerakligini e’lon qildi.
Yevropa rahbarlarining ritorikasi o‘zgarishi AQShning Yevropa xavfsizlik tizimidagi roli kamayishi mumkin bo‘lgan sharoitda Brussel Turkiyaning strategik ahamiyatini tushunayotganini ko‘rsatmoqda. Yevropa hozirda NATO xavfsizlik tizimida paydo bo‘layotgan bo‘shliqni to‘ldirish uchun Turkiyaga muhtoj.
Turkiyaning harbiy salohiyati, geostrategik joylashuvi va iqtisodiy ahamiyati uning Yevropa xavfsizlik tizimidagi rolini muhim qiladi. Turkiya: a) NATOdagi son jihatdan ikkinchi yirik armiyaga ega; b) Yevropaning janubiy flangini nazorat qiladi va muhim dengiz yo‘laklari – Bosfor va Dardanel bo‘g‘ozlariga egalik qiladi; d) Yevropa bilan chuqur iqtisodiy aloqalarga ega (eksportining 40 foizi YI davlatlariga yo‘naltirilgan).
Strategic Focus: Central Asia
M.Imomov, mustaqil tahlilchi
AQSh Prezidenti D.Trampning ikkinchi muddati transatlantik munosabatlarni qayta ko‘rib chiqishga turtki bo‘ldi. AQShning an’anaviy ittifoqchilariga bosim o‘tkazish siyosati va NATO tuzilmasidagi o‘zgarishlar Turkiya va Yevropa Ittifoqi (YI) o‘rtasida kutilmagan yaqinlashuvga olib keldi.
Turkiya: Yevropa uchun strategik zaruriyat
Turkiya uzoq yillar davomida AQSh va YI o‘rtasida muvozanatni saqlab kelgan bo‘lsa-da, Vashington bilan qarama-qarshiliklar kuchayib bormoqda. Erdog‘an va Tramp ma’muriyati o‘rtasidagi kelishmovchiliklarning asosiy sabablari quyidagilardir: 1) Yaqin Sharq bo‘yicha turli strategiyalar (Falastin, Suriya masalalari); 2) Trampning antimigratsion siyosati va islomofobik ritorikasi; 3) AQShning Yevropa Ittifoqi integratsion jarayonlariga shubha bilan qarashi.
Bundan tashqari, AQSh va YI o‘rtasidagi savdo urushi Turkiya iqtisodiyotiga ham bilvosita zarar yetkazmoqda, chunki Anqara Yevropa bozorlariga chuqur integratsiyalashgan. Ushbu omillar Turkiyani YI bilan yanada yaqinroq hamkorlik qilishga undamoqda, ayniqsa AQSh Yevropa xavfsizlik tizimidagi ishtirokini qisqartirayotgan bir paytda.
Turkiya tashqi ishlar vaziri Hakan Fidanning bayonotlari Yevropa xavfsizligi bo‘yicha muhokamalar uchun burilish nuqtasi bo‘ldi. U NATOning parchalanish ehtimolini tilga oldi va Turkiyaning Yevropa xavfsizlik tizimiga chuqurroq integratsiyalashish istagini bildirdi.
Yevropaning Turkiyaga ehtiyoji oshib bormoqda
Yevropa rahbarlari ushbu bayonotlarga tezkor reaksiya bildirishdi: NATO bosh kotibi Mark Ryutte – YI Turkiya bilan faol va mazmunli muloqot boshlashi lozimligini ta’kidladi; YI diplomatiyasi rahbari Kaya Kallas – Anqara bilan hamkorlikni chuqurlashtirish tarafdori ekanligini bildirdi; Polsha Bosh vaziri Donald Tusk – Turkiyaning YIga a’zo bo‘lishi “real va amaliy jarayon” sifatida ko‘rilishi kerakligini e’lon qildi.
Yevropa rahbarlarining ritorikasi o‘zgarishi AQShning Yevropa xavfsizlik tizimidagi roli kamayishi mumkin bo‘lgan sharoitda Brussel Turkiyaning strategik ahamiyatini tushunayotganini ko‘rsatmoqda. Yevropa hozirda NATO xavfsizlik tizimida paydo bo‘layotgan bo‘shliqni to‘ldirish uchun Turkiyaga muhtoj.
Turkiyaning harbiy salohiyati, geostrategik joylashuvi va iqtisodiy ahamiyati uning Yevropa xavfsizlik tizimidagi rolini muhim qiladi. Turkiya: a) NATOdagi son jihatdan ikkinchi yirik armiyaga ega; b) Yevropaning janubiy flangini nazorat qiladi va muhim dengiz yo‘laklari – Bosfor va Dardanel bo‘g‘ozlariga egalik qiladi; d) Yevropa bilan chuqur iqtisodiy aloqalarga ega (eksportining 40 foizi YI davlatlariga yo‘naltirilgan).
Strategic Focus: Central Asia
👍9❤4👏3
Davomi
Strategik hamkorlikmi yoki majburiy ittifoq?
Turkiya va Yevropa o‘rtasida tarixiy kelishmovchiliklar mavjud bo‘lsa-da, hozirgi tendensiyalar ularga barham berishga qaratilgan. Ammo, bu yaqinlashuv ikki tomonlama manfaatli hamkorlikmi yoki muqarrar strategik ehtiyoj natijasimi?
Shubhasiz, YI Turkiyani to‘laqonli sherik sifatida emas, balki geosiyosiy muvozanat unsuri sifatida ko‘rayotgani yaqqol sezilmoqda. Anqara esa bu imkoniyatdan foydalanib, o‘zining Yevropa tizimidagi rolini mustahkamlashga harakat qilmoqda.
Xulosa qilib aytsak, Turkiya va Yevropa Ittifoqi transatlantik munosabatlardagi o‘zgarishlar fonida yaqinlashmoqda. Fidanning bayonotlari Anqaraning Yevropa xavfsizlik tizimidagi rolini qayta ko‘rib chiqish zaruratini anglatmoqda.
Yevropa yetakchilarining ritorikasi Turkiya bilan strategik hamkorlikni kuchaytirish istagini namoyon etsa ham, munosabatlarning kelajagi amaliy qadamlar, jumladan, Turkiyaning YIdagi maqomini oshirish bilan bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli, bo‘lajak NATO va YI sammitlarida Turkiyaning Yevropa xavfsizlik tizimidagi o‘rni bo‘yicha aniq strategik qarorlar qabul qilinishi kutilmoqda.
Yevropa hozirda Turkiyani o‘z xavfsizligi uchun zarur bo‘lgan asosiy mintaqaviy o‘yinchi sifatida ko‘ra boshladi, ammo bu jarayon uzoq davom etadimi yoki vaqtinchalik manfaatlar natijasi bo‘ladimi – bu hali ochiq savol bo‘lib qolmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
Strategik hamkorlikmi yoki majburiy ittifoq?
Turkiya va Yevropa o‘rtasida tarixiy kelishmovchiliklar mavjud bo‘lsa-da, hozirgi tendensiyalar ularga barham berishga qaratilgan. Ammo, bu yaqinlashuv ikki tomonlama manfaatli hamkorlikmi yoki muqarrar strategik ehtiyoj natijasimi?
Shubhasiz, YI Turkiyani to‘laqonli sherik sifatida emas, balki geosiyosiy muvozanat unsuri sifatida ko‘rayotgani yaqqol sezilmoqda. Anqara esa bu imkoniyatdan foydalanib, o‘zining Yevropa tizimidagi rolini mustahkamlashga harakat qilmoqda.
Xulosa qilib aytsak, Turkiya va Yevropa Ittifoqi transatlantik munosabatlardagi o‘zgarishlar fonida yaqinlashmoqda. Fidanning bayonotlari Anqaraning Yevropa xavfsizlik tizimidagi rolini qayta ko‘rib chiqish zaruratini anglatmoqda.
Yevropa yetakchilarining ritorikasi Turkiya bilan strategik hamkorlikni kuchaytirish istagini namoyon etsa ham, munosabatlarning kelajagi amaliy qadamlar, jumladan, Turkiyaning YIdagi maqomini oshirish bilan bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli, bo‘lajak NATO va YI sammitlarida Turkiyaning Yevropa xavfsizlik tizimidagi o‘rni bo‘yicha aniq strategik qarorlar qabul qilinishi kutilmoqda.
Yevropa hozirda Turkiyani o‘z xavfsizligi uchun zarur bo‘lgan asosiy mintaqaviy o‘yinchi sifatida ko‘ra boshladi, ammo bu jarayon uzoq davom etadimi yoki vaqtinchalik manfaatlar natijasi bo‘ladimi – bu hali ochiq savol bo‘lib qolmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
❤10👍7🔥4
@Afghanistan_analysis tomonidan @stratfocusca uchun maxsus
🌎 🇦🇫 TOLIBON VA MINTAQA DAVLATLARI O'RTASIDAGI TASHQI ALOQALAR (2021-2024 YILLAR MISOLIDA)
Afg'onistonda Tolibonning hokimiyatga kelganidan beri, qoʻshni va mintaqadagi davlatlarning ular bilan tashqi aloqalari turlicha shakllandi. Bu borada Afg'oniston bo'yicha ekspert Omar Nessar 2021-yildan 2024-yilgacha boʻlgan davrda quyidagi "tashqi o'yinchilar" bilan Afg'onistonning de-fakto hisoblangan Tolibon hukumati (Afg'oniston Islom Amirligi) o'rtasidagi siyosiy muloqot darajasi reytingini tuzdi:
🌐 Reyting natijalari:
1️⃣ TURKMANISTON (56 ball)
2️⃣ QATAR (51)
3️⃣ O'ZBEKISTON (51)
4️⃣ ERON (47)
5️⃣ XITOY (36)
6️⃣ ROSSIYA (35)
7️⃣ POKISTON (34)
8️⃣ QOZOG'ISTON (31)
9️⃣ BAA (26)
1️⃣ 🔟 TURKIYA (23)
1️⃣ 1️⃣ QIRZG'IZISTON (6)
1️⃣ 2️⃣ HINDISTON (6)
1️⃣ 3️⃣ TOJIKISTON (2)
1️⃣ 4️⃣ OZARBAYJON (2)
🇹🇲 Yuqoridagilardan kelib chiqib, rasmiy Ashxobod Afgʻonistonga nisbatan neytral va pragmatik siyosat yuritib, asosan iqtisodiy loyihalar, xususan, gaz eksporti masalalarida(TAPI) Tolibon hukumati bilan faol muloqot qilmoqda.
🇶🇦 🇺🇿 🇮🇷 Qatar Tolibon bilan muloqotning asosiy vositachilaridan biri bo‘lib, Kobul bilan diplomatik kanallarni saqlab qolgan. O‘zbekiston esa transport, savdo va xavfsizlik bo‘yicha kelishuv va muzokaralar olib bormoqda. Rasmiy Tehron ham Tolibon bilan ehtiyotkorona muloqot olib borib, asosan suv resurslari, xavfsizlik va savdo masalalariga e’tibor qaratgan.
🇨🇳 🇷🇺 🇵🇰 Xitoy va Rossiya Afg‘onistonning iqtisodiy integratsiyasida manfaatdor bo‘lsa, Pokiston tarixiy jihatdan Afg'oniston bilan bog'liq biroq strategik jihatdan Tolibon bilan eng ko'pincha ziddiyatli nizolar olib boradi, ba'zan esa hamkorlik qiladi.
🇮🇳 🇰🇬 🇹🇯 🇦🇿 Nisbatan past darajadagi tashqi aloqalarda esa Hindiston, Qirgʻiziston Tojikiston va Ozarbayjon qayd etilib, ayniqsa, Tojikiston Tolibon hukumati bilan ochiq muloqot qilishdan tiyilgan va afg‘on-tojik chegarasidagi xavfsizlik masalalariga ko‘proq e’tibor qaratadi.
💬 Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Afg‘oniston bilan chegaradosh davlatlar (Turkmaniston, O‘zbekiston, Eron, Pokiston) hamda mintaqaviy ta’sirga ega kuch markazlari bo'lgan davlatlar (Qatar, Rossiya, Xitoy) Tolibon bilan faol muloqot olib bormoqda. Boshqa davlatlar esa ehtiyotkorona yondashib, Kobul bilan cheklangan diplomatik aloqalarni saqlab qolgan. Albatta mintaqa davlatlari Tolibon bilan "ishlash"ga majbur, biroq har birining strategiyasi turlicha. Ayrimlar davlatlar iqtisodiy manfaatlarni oldinga surib, pragmatik yondashuv asosida tashqi siyosat yuritayotgan bo'lsa, boshqalari xavfsizlik masalasi yuzasidan ehtiyotkorona siyosat yuritmoqda (masalan, Tojikiston, Pokiston va b.).
Strategic Focus: Central Asia
Afg'onistonda Tolibonning hokimiyatga kelganidan beri, qoʻshni va mintaqadagi davlatlarning ular bilan tashqi aloqalari turlicha shakllandi. Bu borada Afg'oniston bo'yicha ekspert Omar Nessar 2021-yildan 2024-yilgacha boʻlgan davrda quyidagi "tashqi o'yinchilar" bilan Afg'onistonning de-fakto hisoblangan Tolibon hukumati (Afg'oniston Islom Amirligi) o'rtasidagi siyosiy muloqot darajasi reytingini tuzdi:
Strategic Focus: Central Asia
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥14👍9❤3⚡3👏3
O‘zbekistonning geosiyosiy ziddiyatlarda betaraflik siyosati
K.Ametov, mustaqil tadqiqotchi
O‘zbekiston xalqaro maydonda o‘ziga xos betaraflik siyosati bilan ajralib turadi. Dunyodagi yirik davlatlar o‘rtasidagi qarama-qarshiliklar, xususan, Rossiya-G‘arb yoki AQSh-Xitoy kabi geosiyosiy ziddiyatlarda O‘zbekiston mustaqil pozitsiyasini saqlab, tinchlikparvar yondashuvni birinchi o‘ringa qo‘yadi. Bu siyosat nafaqat mamlakatning suverenitetini mustahkamlashga xizmat qilmoqda, balki mintaqada barqarorlik va hamkorlikni ta’minlashda muhim omil sifatida ham ko‘rinmoqda.
O‘zbekistonning betaraflik siyosati bir nechta aniq faktlar bilan tasdiqlanadi. Masalan, 2022-yil fevralida Rossiya-Ukraina mojarosi boshlanganda, O‘zbekiston na Rossiya, na G‘arb tomonidan ochiq tarafkashlik qilmadi. Buning o‘rniga, mamlakat rasmiylari nizoni tinch yo‘l bilan hal qilish tarafdori ekanligini bildirdi. O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi Sh.Asadov 2022-yil 26-fevraldagi bayonotida “O‘zbekiston bu masala bo‘yicha vazmin, neytral pozitsiyada. Biz keng mintaqamizda tinchlik, barqarorlik va izchil taraqqiyot bo‘lishidan manfaatdormiz. Barcha bahs va kelishmovchiliklar faqatgina xalqaro huquq normalari asosida hal qilinishi lozim” deb ta’kidlagan. Bu pozitsiya O‘zbekistonning harbiy-siyosiy bloklarga qo‘shilmaslik va o‘z hududida xorijiy harbiy bazalarni joylashtirmaslik kursiga sodiqligini yana bir bor isbotladi.
AQSh-Xitoy o‘rtasidagi raqobatda ham O‘zbekiston o‘zining mustaqil yondashuvini namoyish etmoqda. Masalan, Xitoyning “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusida faol ishtirok etgan O‘zbekiston 2023-yilda ushbu mamlakatdan 11 milliard dollardan ortiq investitsiya jalb qildi. Shu bilan birga, AQSh bilan ham strategik hamkorlikni rivojlantirib, 2024-yilda Amerika bilan savdo aylanmasini 773,3 million dollarga yetkazdi. Bu ikki yirik kuch o‘rtasidagi muvozanat O‘zbekistonning bir tomonga moyillik qilmay, o‘z milliy manfaatlariga asoslangan pragmatik siyosat yuritishini ko‘rsatadi.
O‘zbekistonning betarafligi nafaqat so‘zda, balki amalda ham yaqqol ko‘rinadi. Mamlakat Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (SHHT) va Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) kabi tashkilotlarda ishtirok etsa-da, NATO yoki Rossiya boshchiligidagi Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti (KXShT) kabi harbiy bloklarga qo‘shilishdan bosh tortadi. Bu siyosat O‘zbekistonning 1991-yilda mustaqillikka erishganidan beri davlat suverenitetini himoya qilishdagi asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib kelmoqda.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonning geosiyosiy ziddiyatlardagi betaraflik siyosati dunyodagi murakkab vaziyatlarda tinchlik va barqarorlikni targ‘ib qilishga xizmat qiladi. Rossiya-G‘arb mojarosida diplomatik yechimni qo‘llab-quvvatlashi yoki AQSh-Xitoy raqobatida muvozanatli hamkorlikni rivojlantirishi – bularning barchasi O‘zbekistonning mustaqil va tinchlikparvar pozitsiyasining amaliy dalilidir. Bu yondashuv ham mamlakatning xalqaro obro‘sini oshiradi, ham Markaziy Osiyoda xavfsizlik muhitini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Strategic Focus: Central Asia
K.Ametov, mustaqil tadqiqotchi
O‘zbekiston xalqaro maydonda o‘ziga xos betaraflik siyosati bilan ajralib turadi. Dunyodagi yirik davlatlar o‘rtasidagi qarama-qarshiliklar, xususan, Rossiya-G‘arb yoki AQSh-Xitoy kabi geosiyosiy ziddiyatlarda O‘zbekiston mustaqil pozitsiyasini saqlab, tinchlikparvar yondashuvni birinchi o‘ringa qo‘yadi. Bu siyosat nafaqat mamlakatning suverenitetini mustahkamlashga xizmat qilmoqda, balki mintaqada barqarorlik va hamkorlikni ta’minlashda muhim omil sifatida ham ko‘rinmoqda.
O‘zbekistonning betaraflik siyosati bir nechta aniq faktlar bilan tasdiqlanadi. Masalan, 2022-yil fevralida Rossiya-Ukraina mojarosi boshlanganda, O‘zbekiston na Rossiya, na G‘arb tomonidan ochiq tarafkashlik qilmadi. Buning o‘rniga, mamlakat rasmiylari nizoni tinch yo‘l bilan hal qilish tarafdori ekanligini bildirdi. O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi Sh.Asadov 2022-yil 26-fevraldagi bayonotida “O‘zbekiston bu masala bo‘yicha vazmin, neytral pozitsiyada. Biz keng mintaqamizda tinchlik, barqarorlik va izchil taraqqiyot bo‘lishidan manfaatdormiz. Barcha bahs va kelishmovchiliklar faqatgina xalqaro huquq normalari asosida hal qilinishi lozim” deb ta’kidlagan. Bu pozitsiya O‘zbekistonning harbiy-siyosiy bloklarga qo‘shilmaslik va o‘z hududida xorijiy harbiy bazalarni joylashtirmaslik kursiga sodiqligini yana bir bor isbotladi.
AQSh-Xitoy o‘rtasidagi raqobatda ham O‘zbekiston o‘zining mustaqil yondashuvini namoyish etmoqda. Masalan, Xitoyning “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusida faol ishtirok etgan O‘zbekiston 2023-yilda ushbu mamlakatdan 11 milliard dollardan ortiq investitsiya jalb qildi. Shu bilan birga, AQSh bilan ham strategik hamkorlikni rivojlantirib, 2024-yilda Amerika bilan savdo aylanmasini 773,3 million dollarga yetkazdi. Bu ikki yirik kuch o‘rtasidagi muvozanat O‘zbekistonning bir tomonga moyillik qilmay, o‘z milliy manfaatlariga asoslangan pragmatik siyosat yuritishini ko‘rsatadi.
O‘zbekistonning betarafligi nafaqat so‘zda, balki amalda ham yaqqol ko‘rinadi. Mamlakat Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (SHHT) va Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) kabi tashkilotlarda ishtirok etsa-da, NATO yoki Rossiya boshchiligidagi Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti (KXShT) kabi harbiy bloklarga qo‘shilishdan bosh tortadi. Bu siyosat O‘zbekistonning 1991-yilda mustaqillikka erishganidan beri davlat suverenitetini himoya qilishdagi asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib kelmoqda.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonning geosiyosiy ziddiyatlardagi betaraflik siyosati dunyodagi murakkab vaziyatlarda tinchlik va barqarorlikni targ‘ib qilishga xizmat qiladi. Rossiya-G‘arb mojarosida diplomatik yechimni qo‘llab-quvvatlashi yoki AQSh-Xitoy raqobatida muvozanatli hamkorlikni rivojlantirishi – bularning barchasi O‘zbekistonning mustaqil va tinchlikparvar pozitsiyasining amaliy dalilidir. Bu yondashuv ham mamlakatning xalqaro obro‘sini oshiradi, ham Markaziy Osiyoda xavfsizlik muhitini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Strategic Focus: Central Asia
👍14❤5🔥4🥰2
O’zbekiston va Qozog’iston diplomatlari Xivada nimani muhomaka qilishdi?
2025-yil 20-mart kuni Xivada O‘zbekiston va Qozog‘iston tashqi ishlar vazirlari Kengashining birinchi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Ikki davlat rahbarlari tashabbusi bilan tashkil etilgan ushbu yangi format davlatlararo hamkorlik masalalarini kompleks ko‘rib chiqish imkoniyatini beradi va o‘zbek-qozoq strategik sherikligining izchil rivojlanib borayotganini tasdiqlaydi. Uchrashuv Navruz bayrami arafasida o‘tkazilgani ham ramziy ahamiyat kasb etadi. Diplomatlar ikki tomonlama hamkorlikning muhim yo‘nalishlarini, shuningdek, xalqaro tashkilotlar doirasidagi hamkorlikni muhokama qildilar, ayniqsa iqtisodiyot, transport, sanoat va energetika sohalariga alohida e’tibor qaratildi.
Siyosiy hamkorlik nuqtayi nazaridan, uchrashuv O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasidagi aloqalarning jadal rivojlanib borayotganini yana bir bor tasdiqladi. Qozog‘iston tashqi ishlar vaziri Murat Nurtleu O‘zbekistonni strategik ittifoqchi deb atadi va ikki davlatning hamkorligi Markaziy Osiyoda “tinchlik, ishonch va farovonlik hududi”ni shakllantirayotganini ta’kidladi. Shuningdek, Markaziy Osiyo va Afg‘oniston uchun BMTning Barqaror rivojlanish bo‘yicha mintaqaviy markazini tashkil etish tashabbusini qo‘llab-quvvatlash masalasi ham muhokama qilindi.
Ikki davlat o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlik izchil rivojlanmoqda. 2024-yilda o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 4 milliard dollardan oshdi va yaqin yillarda bu ko‘rsatkichni 10 milliard dollarga yetkazish maqsad qilingan. Qozog‘iston O‘zbekistonga bug‘doy, metallar, neft mahsulotlari va avtomobillar eksport qiladi, O‘zbekiston esa Qozog‘istonga qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, qurilish materiallari va o‘g‘itlar yetkazib beradi. 2024-yilda Qozog‘iston O‘zbekiston iqtisodiyotiga 93,9 million dollar, O‘zbekiston esa Qozog‘istonga 14,3 million dollar investitsiya kiritdi. Sanoat sohasida 78 ta qo‘shma loyiha amalga oshirilishi rejalashtirilgan bo‘lib, shundan 12 tasi allaqachon ishga tushirilgan va umumiy qiymati 220 million dollarni tashkil etadi. 2028-yilda Qozog‘istonning Jambil viloyatida 160 million dollar qiymatga ega bo‘lgan yirik “Osiyo profmetall” loyihasi amalga oshiriladi.
Transport infratuzilmasi va logistika bo‘yicha muhim kelishuvlarga erishildi. Qozog‘iston va O‘zbekiston chegarasida yangi transport-logistika markazi qurilishi rejalashtirilgan. Ushbu loyiha mintaqaning tranzit salohiyatini oshirish, yuk tashish hajmini ko‘paytirish hamda Xitoydan Yevropaga o‘tuvchi yo‘llarni diversifikatsiya qilish imkonini beradi. Shuningdek, u O‘zbekiston orqali Afg‘oniston, Pokiston va Hindistonga yuk yetkazib berish jarayonini soddalashtiradi. Qozog‘iston ushbu loyiha uchun yer ajratgan bo‘lib, qurilish ishlari allaqachon boshlangan.
Strategic Focus: Central Asia
Ushbu post xorijiy manba - Kazinform xalqaro axborot agentligi maqolasi asosida tayyorlandi.
2025-yil 20-mart kuni Xivada O‘zbekiston va Qozog‘iston tashqi ishlar vazirlari Kengashining birinchi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Ikki davlat rahbarlari tashabbusi bilan tashkil etilgan ushbu yangi format davlatlararo hamkorlik masalalarini kompleks ko‘rib chiqish imkoniyatini beradi va o‘zbek-qozoq strategik sherikligining izchil rivojlanib borayotganini tasdiqlaydi. Uchrashuv Navruz bayrami arafasida o‘tkazilgani ham ramziy ahamiyat kasb etadi. Diplomatlar ikki tomonlama hamkorlikning muhim yo‘nalishlarini, shuningdek, xalqaro tashkilotlar doirasidagi hamkorlikni muhokama qildilar, ayniqsa iqtisodiyot, transport, sanoat va energetika sohalariga alohida e’tibor qaratildi.
Siyosiy hamkorlik nuqtayi nazaridan, uchrashuv O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasidagi aloqalarning jadal rivojlanib borayotganini yana bir bor tasdiqladi. Qozog‘iston tashqi ishlar vaziri Murat Nurtleu O‘zbekistonni strategik ittifoqchi deb atadi va ikki davlatning hamkorligi Markaziy Osiyoda “tinchlik, ishonch va farovonlik hududi”ni shakllantirayotganini ta’kidladi. Shuningdek, Markaziy Osiyo va Afg‘oniston uchun BMTning Barqaror rivojlanish bo‘yicha mintaqaviy markazini tashkil etish tashabbusini qo‘llab-quvvatlash masalasi ham muhokama qilindi.
Ikki davlat o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlik izchil rivojlanmoqda. 2024-yilda o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 4 milliard dollardan oshdi va yaqin yillarda bu ko‘rsatkichni 10 milliard dollarga yetkazish maqsad qilingan. Qozog‘iston O‘zbekistonga bug‘doy, metallar, neft mahsulotlari va avtomobillar eksport qiladi, O‘zbekiston esa Qozog‘istonga qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, qurilish materiallari va o‘g‘itlar yetkazib beradi. 2024-yilda Qozog‘iston O‘zbekiston iqtisodiyotiga 93,9 million dollar, O‘zbekiston esa Qozog‘istonga 14,3 million dollar investitsiya kiritdi. Sanoat sohasida 78 ta qo‘shma loyiha amalga oshirilishi rejalashtirilgan bo‘lib, shundan 12 tasi allaqachon ishga tushirilgan va umumiy qiymati 220 million dollarni tashkil etadi. 2028-yilda Qozog‘istonning Jambil viloyatida 160 million dollar qiymatga ega bo‘lgan yirik “Osiyo profmetall” loyihasi amalga oshiriladi.
Transport infratuzilmasi va logistika bo‘yicha muhim kelishuvlarga erishildi. Qozog‘iston va O‘zbekiston chegarasida yangi transport-logistika markazi qurilishi rejalashtirilgan. Ushbu loyiha mintaqaning tranzit salohiyatini oshirish, yuk tashish hajmini ko‘paytirish hamda Xitoydan Yevropaga o‘tuvchi yo‘llarni diversifikatsiya qilish imkonini beradi. Shuningdek, u O‘zbekiston orqali Afg‘oniston, Pokiston va Hindistonga yuk yetkazib berish jarayonini soddalashtiradi. Qozog‘iston ushbu loyiha uchun yer ajratgan bo‘lib, qurilish ishlari allaqachon boshlangan.
Strategic Focus: Central Asia
👍14❤4🔥4
Davomi
Bundan tashqari, suv resurslarini boshqarish bo‘yicha hamkorlik masalalari muhokama qilindi, chunki Markaziy Osiyoda suv taqsimoti bilan bog‘liq muammolar vaqti-vaqti bilan yuzaga chiqmoqda. Shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya manbalari va gidroenergetika sohasida hamkorlik qilish istiqbollari ham ko‘rib chiqildi.
Madaniy-gumanitar hamkorlik ham jadallik bilan rivojlanmoqda. Vazirlar Xiva shahridagi Ichan-qal’ani ziyorat qildilar. Xiva Markaziy Osiyoning eng qadimiy madaniy meroslaridan biri bo‘lib, o‘zbek-qozoq tarixiy yaqinligini yana bir bor aks ettirdi. Turizm sohasida hamkorlikni kengaytirish va qo‘shma sayyohlik loyihalarini amalga oshirish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Uchrashuv yakunida tomonlar erishilgan kelishuvlarni va kelgusi vazifalarni o‘z ichiga olgan yakuniy bayonnomani imzoladilar. O‘zbekiston tomoni ushbu hujjatning amalga oshirilishi ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarni yanada chuqurlashtirishiga ishonch bildirdi. O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Bobur Usmanovning ta’kidlashicha, O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasida murakkab masalalar mavjud emas, aksincha, hamkorlik uchun keng imkoniyatlar mavjud. Ayniqsa, savdo, xavfsizlik va strategik sheriklik sohalarida o‘zaro aloqalar mustahkamlanib bormoqda.
Tashqi ishlar vazirlari kengashining navbatdagi yig‘ilishi 2025-yil avgust oyida Qozog‘istonda, Buraboy shahrida bo‘lib o‘tadi. Ushbu uchrashuv doirasida sanoat va logistika sohalarida yangi kelishuvlar imzolanishi kutilmoqda. Xivadagi uchrashuv O‘zbekiston va Qozog‘istonning strategik sheriklikni chuqurlashtirishga tayyorligini yana bir bor tasdiqladi hamda mintaqaviy integratsiya va taraqqiyot uchun yangi imkoniyatlar ochdi.
Strategic Focus: Central Asia
Bundan tashqari, suv resurslarini boshqarish bo‘yicha hamkorlik masalalari muhokama qilindi, chunki Markaziy Osiyoda suv taqsimoti bilan bog‘liq muammolar vaqti-vaqti bilan yuzaga chiqmoqda. Shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya manbalari va gidroenergetika sohasida hamkorlik qilish istiqbollari ham ko‘rib chiqildi.
Madaniy-gumanitar hamkorlik ham jadallik bilan rivojlanmoqda. Vazirlar Xiva shahridagi Ichan-qal’ani ziyorat qildilar. Xiva Markaziy Osiyoning eng qadimiy madaniy meroslaridan biri bo‘lib, o‘zbek-qozoq tarixiy yaqinligini yana bir bor aks ettirdi. Turizm sohasida hamkorlikni kengaytirish va qo‘shma sayyohlik loyihalarini amalga oshirish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Uchrashuv yakunida tomonlar erishilgan kelishuvlarni va kelgusi vazifalarni o‘z ichiga olgan yakuniy bayonnomani imzoladilar. O‘zbekiston tomoni ushbu hujjatning amalga oshirilishi ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarni yanada chuqurlashtirishiga ishonch bildirdi. O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Bobur Usmanovning ta’kidlashicha, O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasida murakkab masalalar mavjud emas, aksincha, hamkorlik uchun keng imkoniyatlar mavjud. Ayniqsa, savdo, xavfsizlik va strategik sheriklik sohalarida o‘zaro aloqalar mustahkamlanib bormoqda.
Tashqi ishlar vazirlari kengashining navbatdagi yig‘ilishi 2025-yil avgust oyida Qozog‘istonda, Buraboy shahrida bo‘lib o‘tadi. Ushbu uchrashuv doirasida sanoat va logistika sohalarida yangi kelishuvlar imzolanishi kutilmoqda. Xivadagi uchrashuv O‘zbekiston va Qozog‘istonning strategik sheriklikni chuqurlashtirishga tayyorligini yana bir bor tasdiqladi hamda mintaqaviy integratsiya va taraqqiyot uchun yangi imkoniyatlar ochdi.
Strategic Focus: Central Asia
👏8❤6👍3🔥3
Potyomkin qishlog‘i – tashqi ko‘rinishda chiroyli va farovon ko‘ringan, ammo aslida bo‘m-bo‘sh yoki muammolar bilan to‘la joy yoki holatni ifodalovchi ibora. Ushbu atama Rossiya imperiyasining davlat arbobi Grigoriy Potyomkin nomi bilan bog‘liq bo‘lib, rivoyatlarga ko‘ra, u 1787-yilda Yekaterina II ning Qrimga tashrif buyurishi chog‘ida unga hududning gullab-yashnayotganini ko‘rsatish maqsadida faqat tashqi tomondan chiroyli ko‘rinadigan, lekin ichida odam yashamaydigan qishloqlarni tashkil qilgan. Bugungi kunda bu ibora haqiqatni yashirish yoki tashqi effekt yaratish maqsadida qilingan soxta ko‘rgazmali loyihalarni tasvirlash uchun ishlatiladi.
Strategic Focus: Central Asia
Strategic Focus: Central Asia
🤪14👍7😁4❤2🥴1🤣1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Navro‘z – xalqimizning yuragidan jo‘sh urgan bayram
Navro‘z – bu faqat bayram emas, bu xalqimizning ruhiy holati, ezgulik va mehr-muruvvat bilan yashash tarzi! Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Navro‘z munosabati bilan aytgan so‘zlari har bir yurtdoshimiz qalbiga yetib bordi:
“Bizning kuchimiz – birlik va ahillikda, qudratimiz – Vatanga mehr va sadoqatda, yutug‘imiz – o‘zimizga bo‘lgan yuksak ishonchimizda!”
Qarang, mahallalarda sayillar, bobo-dehqonlar dalada bel bog‘lab, yoshlar ko‘ngillarda orzu, yuzlarda tabassum bilan bahorni qarshi olmoqda.
Bu xalq bayrami, bu el bayrami! Navro‘z – mehr-oqibat, saxovat, tabassum va niyatlar ayyomi! Qani endi, har kuni hayotimizda Navro‘zdek yorug‘lik, totuvlik va fayz bo‘lib tursa!
Navro‘zi olam barchamizga muborak bo‘lsin!
Videolavha uchun kuzatuvchi do’stlarimizga tashakkur!
Strategic Focus: Central Asia
Navro‘z – bu faqat bayram emas, bu xalqimizning ruhiy holati, ezgulik va mehr-muruvvat bilan yashash tarzi! Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Navro‘z munosabati bilan aytgan so‘zlari har bir yurtdoshimiz qalbiga yetib bordi:
“Bizning kuchimiz – birlik va ahillikda, qudratimiz – Vatanga mehr va sadoqatda, yutug‘imiz – o‘zimizga bo‘lgan yuksak ishonchimizda!”
Qarang, mahallalarda sayillar, bobo-dehqonlar dalada bel bog‘lab, yoshlar ko‘ngillarda orzu, yuzlarda tabassum bilan bahorni qarshi olmoqda.
Bu xalq bayrami, bu el bayrami! Navro‘z – mehr-oqibat, saxovat, tabassum va niyatlar ayyomi! Qani endi, har kuni hayotimizda Navro‘zdek yorug‘lik, totuvlik va fayz bo‘lib tursa!
Navro‘zi olam barchamizga muborak bo‘lsin!
Videolavha uchun kuzatuvchi do’stlarimizga tashakkur!
Strategic Focus: Central Asia
👍10🔥5💯3
Navro‘z bayramining joriy yildagi nishonlanishi nafaqat yorqin madaniy voqea, balki Toshkentning geosiyosiy strategiyasida Markaziy Osiyo hanuz asosiy yo‘nalish bo‘lib qolayotganining yaqqol isboti bo‘ldi. Mintaqaviy birdamlik va integratsiya haqidagi ijobiy narrativlar bilan to‘yingan ushbu tadbir, O‘zbekistonning qo‘shni davlatlar bilan ko’p vektorli hamkorlikni mustahkamlashga sodiqligini yaqqol namoyon etdi. Tojik, turkman, qirg’iz, qozoq va turk tillarida ijro etilgan musiqiy chiqishlar madaniy sinergiya va sivilizatsiyaviy muloqot ramziga aylandi, u umumiy tarixiy taqdir va intilishlarni yana bir bor ta’kidladi.
Bayram dasturining fonida efirga uzatilgan qo‘shni davlatlar hamdq Turkiya yetakchilari ishtirokidagi videolavhalar esa tantananing vizual hamrohi bo‘ldi. Bu ishora Toshkentning strategik qarashlari metaforasiga aylandi: mintaqaviy hamkorlik va o‘zaro ko‘mak barqaror taraqqiyotning asosiy ustunlari sifatida qaralmoqda. Bundan ham muhimroq voqea bo‘lgan jihat esa – Prezidentning shaxsan ishtiroki bo‘lib, u qo‘shni davlatlar diplomatlari oldiga borib, ularni Navro‘z bilan samimiy muborakbod etdi. Bu qadam nafaqat diplomatik ochiqlikni, balki ishonchli munosabatlar barpo etish, ijobiy kun tartibini shakllantirish va O‘zbekistonni mintaqani global tahdidlarga qarshi birlashtirishda yetakchi sifatida ilgari surish siyosiy irodasini ham ko‘rsatdi.
Shu tariqa, Navro‘z–2025 nafaqat bahor bayrami, balki tashqi siyosatning ulkan ambitsiyalarga ega yangi paradigmasini ifodalovchi maydonga aylandi. Bu orqali Toshkent Markaziy Osiyo uchun tortishish markazi sifatidagi o‘z mavqeini mustahkamlab, madaniy diplomatiyani geosiyosiy pragmatizm bilan mohirona uyg‘unlashtira oldi.
Endi navbat 31 mart kuni Xo’jandda bo’lib o’tadigan Qirg’iziston, Tojikiston va O’zbekiston rahbarlarining sammitiga. Yaxshi yangiliklarni kutib qolamiz.
Bayramning to’liq videosi.
Strategic Focus: Central Asia
Bayram dasturining fonida efirga uzatilgan qo‘shni davlatlar hamdq Turkiya yetakchilari ishtirokidagi videolavhalar esa tantananing vizual hamrohi bo‘ldi. Bu ishora Toshkentning strategik qarashlari metaforasiga aylandi: mintaqaviy hamkorlik va o‘zaro ko‘mak barqaror taraqqiyotning asosiy ustunlari sifatida qaralmoqda. Bundan ham muhimroq voqea bo‘lgan jihat esa – Prezidentning shaxsan ishtiroki bo‘lib, u qo‘shni davlatlar diplomatlari oldiga borib, ularni Navro‘z bilan samimiy muborakbod etdi. Bu qadam nafaqat diplomatik ochiqlikni, balki ishonchli munosabatlar barpo etish, ijobiy kun tartibini shakllantirish va O‘zbekistonni mintaqani global tahdidlarga qarshi birlashtirishda yetakchi sifatida ilgari surish siyosiy irodasini ham ko‘rsatdi.
Shu tariqa, Navro‘z–2025 nafaqat bahor bayrami, balki tashqi siyosatning ulkan ambitsiyalarga ega yangi paradigmasini ifodalovchi maydonga aylandi. Bu orqali Toshkent Markaziy Osiyo uchun tortishish markazi sifatidagi o‘z mavqeini mustahkamlab, madaniy diplomatiyani geosiyosiy pragmatizm bilan mohirona uyg‘unlashtira oldi.
Endi navbat 31 mart kuni Xo’jandda bo’lib o’tadigan Qirg’iziston, Tojikiston va O’zbekiston rahbarlarining sammitiga. Yaxshi yangiliklarni kutib qolamiz.
Bayramning to’liq videosi.
Strategic Focus: Central Asia
👍19🎉6🔥5❤2
@erontahlili tomonidan @stratfocusca uchun maxsus
Eron atrofidagi vaziyat keskinlashmoqda. AQSH bosimni kuchaytiryapti: Yamandagi husiylarga ketma-ket zarbalar, Eron tankerlariga va Xitoy neftni qayta ishlovchi zavodiga nisbatan yangi sanksiyalar, hamda ultimatum — muzokaralar uchun ikki oylik muhlat. Bu fonda 12-mart kuni Trampning shaxsiy maktubi Tehronga yetkazildi. U Eronga yangi yadro bitimini taklif qilmoqda.
E’tiborlisi, 2019-yilda Oyatulloh Xomanaiy Tramp maktubini keskin rad etgandi. Bugun esa bu xat “ko‘rib chiqilmoqda”. “Amerikaliklar bizni proksi guruhlarga ega deb hisoblaydi, lekin bu – mustaqil xalq harakatlaridir.”, dedi Navro’z munosabati bilan qilgan chiqishida Xomanaiy. Biroq oldinroq Eron rasmiylari va Hizbulloh yetakchilari Tehrondan olingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yordamni ochiq tan olgan edi.
Valyuta bozori inqiroz ichida: 2019-yilda 1 AQSH dollari 130 000 riyolga teng edi, 2025-yil mart oyida esa 980 000 riyolga yetdi — bu 653% qadrsizlanish degani. Raqamlar iqtisodiy bosimning qanday chuqurlikka yetganini ko‘rsatadi. Tehron ayni vaqtda asosiy ittifoqchilarini yo‘qotmoqda: G‘azoda Eron tarafdori bo‘lgan komandirlar yo‘q qilinmoqda, Suriyadagi ta’sir kamaymoqda, Livandagi Hizbulloh bilan aloqalar zaiflashmoqda. Bu orada Isroil delegatsiyasi Vashingtonga tashrif buyurib, Pentagon bilan Eron bo‘yicha harbiy reja ustida muzokara olib bormoqda.
46 yillik islomiy tuzum tarixiy zaiflashish xavfi ostida. Shuning uchun Tehron ohangini yumshatmoqda. Biroq asosiy savol ochiq qolmoqda: Xomanaiy tirik qolish evaziga yadro dasturidan va “inqilob eksporti” strategiyasidan voz kechishga tayyormi?
Javoblarni izohlarda kutamiz.
Strategic Focus: Central Asia
Eron atrofidagi vaziyat keskinlashmoqda. AQSH bosimni kuchaytiryapti: Yamandagi husiylarga ketma-ket zarbalar, Eron tankerlariga va Xitoy neftni qayta ishlovchi zavodiga nisbatan yangi sanksiyalar, hamda ultimatum — muzokaralar uchun ikki oylik muhlat. Bu fonda 12-mart kuni Trampning shaxsiy maktubi Tehronga yetkazildi. U Eronga yangi yadro bitimini taklif qilmoqda.
E’tiborlisi, 2019-yilda Oyatulloh Xomanaiy Tramp maktubini keskin rad etgandi. Bugun esa bu xat “ko‘rib chiqilmoqda”. “Amerikaliklar bizni proksi guruhlarga ega deb hisoblaydi, lekin bu – mustaqil xalq harakatlaridir.”, dedi Navro’z munosabati bilan qilgan chiqishida Xomanaiy. Biroq oldinroq Eron rasmiylari va Hizbulloh yetakchilari Tehrondan olingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yordamni ochiq tan olgan edi.
Valyuta bozori inqiroz ichida: 2019-yilda 1 AQSH dollari 130 000 riyolga teng edi, 2025-yil mart oyida esa 980 000 riyolga yetdi — bu 653% qadrsizlanish degani. Raqamlar iqtisodiy bosimning qanday chuqurlikka yetganini ko‘rsatadi. Tehron ayni vaqtda asosiy ittifoqchilarini yo‘qotmoqda: G‘azoda Eron tarafdori bo‘lgan komandirlar yo‘q qilinmoqda, Suriyadagi ta’sir kamaymoqda, Livandagi Hizbulloh bilan aloqalar zaiflashmoqda. Bu orada Isroil delegatsiyasi Vashingtonga tashrif buyurib, Pentagon bilan Eron bo‘yicha harbiy reja ustida muzokara olib bormoqda.
46 yillik islomiy tuzum tarixiy zaiflashish xavfi ostida. Shuning uchun Tehron ohangini yumshatmoqda. Biroq asosiy savol ochiq qolmoqda: Xomanaiy tirik qolish evaziga yadro dasturidan va “inqilob eksporti” strategiyasidan voz kechishga tayyormi?
Javoblarni izohlarda kutamiz.
Strategic Focus: Central Asia
👍9💯5⚡3🔥2
“Amerika Ovozi” va “Ozodlik Radiosi” faoliyatining to‘xtatilishi allaqachon xalqaro jurnalistika olamida tarixiy burilish sifatida talqin qilinmoqda. O‘n yillar davomida AQSh Global Media Agentligi orqali moliyalashtirilgan ushbu OAVlar yumshoq kuch vositasi sifatida xizmat qilib, erkin matbuot yo‘q yoki bosim ostida bo‘lgan o‘nlab mamlakatlarda muqobil nuqtai nazarni auditoriyaga yetkazib kelgan edi.
Biroq 2025-yil mart oyida AQSH prezidenti D.Tramp tomonidan federal byurokratiyani qisqartirish bo‘yicha chiqarilgan farmondan so‘ng, har ikkala nashr moliyaviy ta’minotsiz qoldi. “Amerika Ovozi” 83 yillik faoliyatida ilk bor efirni to’xtatdi, “Ozodlik Radiosi” esa yopilish yoqasida turibdi, garchi rasmiy tarzda efir to‘xtatilgani hali e’lon qilinmagan bo‘lsa-da.
Bu qarorning sabablari yuzaki: byudjetlarni qisqartirish, AQSH siyosatida prioritetlarning o‘zgarishi va ehtimol, raqamli media davrida bunday loyihalarning samaradorligiga qayta baho berilishi. Tramp tarafdorlari bu OAVlar allaqachon dolzarbligini yo‘qotganini aytishi mumkin — ularning auditoriyasi qisqarayotgan edi, avtoritar mamlakatlardagi onglar ustidagi ta’siri esa mahalliy targ‘ibot mashinalari va yangi texnologiyalar fonida sustlashgan edi.
Tanqidchilar esa bu qarorni so‘z erkinligiga zarba va Moskva, Pekin yoki Tehrondagi rejimlarga sovg‘a deb hisoblayapti — ular endi axborot makonini yanada qattiqroq nazorat qilish imkoniyatiga ega bo‘lishadi.
Oqibatlar allaqachon sezilmoqda. “Ozodlik Radiosi”ning 700 ga yaqin xodimlari va 1300 frilanseri, hamda “Amerika Ovozi” jamoasi ishsiz qoldi. Mish-mishlarga ko‘ra, ularning ba’zilari yangi loyihalarni – masalan, “Erkin Amerikaning Ovozi” (VOILA)ni yaratmoqchi, ammo bu hozircha faqat g‘oyalar darajasida. Yevropa esa “Ozodlik Radiosi”ni qo‘llab-quvvatlash haqida gapira boshladi — Chexiya va YI ushbu media merosining hech bo‘lmaganda bir qismini saqlab qolish uchun moliyalashtirish variantlarini muhokama qilmoqda. Ammo bu yordamning qamrovi hozircha noaniq.
Endi nima bo‘ladi? “Amerika Ovozi” va “Ozodlik Radiosi” qoldirgan bo‘shliq bu holatda ko’p turmaydi. Millionlab insonlar ongini egallash uchun kurashda ularning o‘rnini kim egallaydi? Xususiy fondlar tomonidan moliyalashtiriladigan mustaqil OAVlarmi, davlat targ‘ibot kanallarimi yoki raqamli davrda tug‘ilgan butunlay yangi o‘yinchilarmi?
Siz nima deb o‘ylaysiz — bu gigantlarning o‘rnini kim egallaydi?
Xorijiy OAV - chet tillardagi yetakchi nashrlar kanali
Biroq 2025-yil mart oyida AQSH prezidenti D.Tramp tomonidan federal byurokratiyani qisqartirish bo‘yicha chiqarilgan farmondan so‘ng, har ikkala nashr moliyaviy ta’minotsiz qoldi. “Amerika Ovozi” 83 yillik faoliyatida ilk bor efirni to’xtatdi, “Ozodlik Radiosi” esa yopilish yoqasida turibdi, garchi rasmiy tarzda efir to‘xtatilgani hali e’lon qilinmagan bo‘lsa-da.
Bu qarorning sabablari yuzaki: byudjetlarni qisqartirish, AQSH siyosatida prioritetlarning o‘zgarishi va ehtimol, raqamli media davrida bunday loyihalarning samaradorligiga qayta baho berilishi. Tramp tarafdorlari bu OAVlar allaqachon dolzarbligini yo‘qotganini aytishi mumkin — ularning auditoriyasi qisqarayotgan edi, avtoritar mamlakatlardagi onglar ustidagi ta’siri esa mahalliy targ‘ibot mashinalari va yangi texnologiyalar fonida sustlashgan edi.
Tanqidchilar esa bu qarorni so‘z erkinligiga zarba va Moskva, Pekin yoki Tehrondagi rejimlarga sovg‘a deb hisoblayapti — ular endi axborot makonini yanada qattiqroq nazorat qilish imkoniyatiga ega bo‘lishadi.
Oqibatlar allaqachon sezilmoqda. “Ozodlik Radiosi”ning 700 ga yaqin xodimlari va 1300 frilanseri, hamda “Amerika Ovozi” jamoasi ishsiz qoldi. Mish-mishlarga ko‘ra, ularning ba’zilari yangi loyihalarni – masalan, “Erkin Amerikaning Ovozi” (VOILA)ni yaratmoqchi, ammo bu hozircha faqat g‘oyalar darajasida. Yevropa esa “Ozodlik Radiosi”ni qo‘llab-quvvatlash haqida gapira boshladi — Chexiya va YI ushbu media merosining hech bo‘lmaganda bir qismini saqlab qolish uchun moliyalashtirish variantlarini muhokama qilmoqda. Ammo bu yordamning qamrovi hozircha noaniq.
Endi nima bo‘ladi? “Amerika Ovozi” va “Ozodlik Radiosi” qoldirgan bo‘shliq bu holatda ko’p turmaydi. Millionlab insonlar ongini egallash uchun kurashda ularning o‘rnini kim egallaydi? Xususiy fondlar tomonidan moliyalashtiriladigan mustaqil OAVlarmi, davlat targ‘ibot kanallarimi yoki raqamli davrda tug‘ilgan butunlay yangi o‘yinchilarmi?
Siz nima deb o‘ylaysiz — bu gigantlarning o‘rnini kim egallaydi?
Xorijiy OAV - chet tillardagi yetakchi nashrlar kanali
👍6🔥6❤5⚡3💩3
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
SFCA tahlilchilari o’rtaga qiziq savol tashlashdi. “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi” o’rnini kim egallaydi? Biz bu murakkab savolga quyidagicha javob berishga harakat qildik:
Ko‘pchilik “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi”ning yopilishi haqidagi yangiliklardan so‘ng G‘arb targ‘iboti nihoyat tugadi deb o‘yladi. Ammo global ta’sir arxitekturasi bilan tanishlar bilishadi: bunday tuzilmalar yo‘q bo‘lib ketmaydi — ular shakl o‘zgartiradi.
Bugungi “liberal axborot maktabi”ning demontaji — yakun emas, balki restart. Agar sovuq urush davrida asosiy maqsad Sovet Ittifoqini parchalash bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi o‘n yilliklarda efirda asosan LGBT, feminizm va boshqa ko‘pchilik xalqlarga begona qadriyatlar targ‘ib qilingan. Endi esa yangi bosqich boshlanmoqda — yanada keskin va xavfli.
“Progressistlar”ning o‘rnini endi millatchi-konservator jurnalistlar egallaydi. Ular rang-barang bayroqlarni targ‘ib qilmaydi. Ularning missiyasi boshqa - yangi “sivilizatsiyalar to‘qnashuvi”ga tayyorgarlik koʻrish. Axir dushman allaqachon belgilangan. Trampchi globalistlar elitasining kimdan nafratlanishi hech kimga sir emas — ular musulmonlar.
Bu bevosita islomga qarshi ritorika ko‘rinishida bo‘lmaydi. Aksincha, hammasi “radikalizmga qarshi kurash”, “dunyoviy qadriyatlarni himoya qilish”, “terrorizmga qarshi kurash” degan shiorlar ostida olib boriladi. Ammo aslida bu — yangi salib yurishining zamonaviy ko‘rinishi bo‘ladi.
Shuning uchun eski brendlarning yopilishidan xursand bo‘lishga shoshilmaylik. Masala nomda emas — mohiyatda. Tuzilma qoladi. Moliyalashtirish topiladi. Faqat endi efirda translar huquqlari emas, balki Islom dunyosi nishonga olingan xaritalar paydo bo‘ladi.
Musulmonlar — ideal nishon: ularning soni ko‘p, ular ko‘zga tashlanadi, ularning madaniyati G‘arbnikidan farq qiladi, 11 sentabrdan keyingi eski stereotiplar esa hanuzgacha yo‘qolmagan. “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi”ning kun tartibini o‘zgartirib, trampchi-globalistlar nafaqat o‘z aholisini doimiy xavotirda ushlab turadi, balki musulmon jamoalari muhim rol o‘ynaydigan Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va hatto Rossiya mintaqalarini beqarorlashtirishi mumkin.
Mana shunday “reinkarnatsiya” biz uchun ancha xavfli. Chunki bu safar ular madaniy urush emas, balki sivilizatsiyaviy urushga tayyorgarlik ko‘rishmoqda.
@erontahlili
Ko‘pchilik “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi”ning yopilishi haqidagi yangiliklardan so‘ng G‘arb targ‘iboti nihoyat tugadi deb o‘yladi. Ammo global ta’sir arxitekturasi bilan tanishlar bilishadi: bunday tuzilmalar yo‘q bo‘lib ketmaydi — ular shakl o‘zgartiradi.
Bugungi “liberal axborot maktabi”ning demontaji — yakun emas, balki restart. Agar sovuq urush davrida asosiy maqsad Sovet Ittifoqini parchalash bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi o‘n yilliklarda efirda asosan LGBT, feminizm va boshqa ko‘pchilik xalqlarga begona qadriyatlar targ‘ib qilingan. Endi esa yangi bosqich boshlanmoqda — yanada keskin va xavfli.
“Progressistlar”ning o‘rnini endi millatchi-konservator jurnalistlar egallaydi. Ular rang-barang bayroqlarni targ‘ib qilmaydi. Ularning missiyasi boshqa - yangi “sivilizatsiyalar to‘qnashuvi”ga tayyorgarlik koʻrish. Axir dushman allaqachon belgilangan. Trampchi globalistlar elitasining kimdan nafratlanishi hech kimga sir emas — ular musulmonlar.
Bu bevosita islomga qarshi ritorika ko‘rinishida bo‘lmaydi. Aksincha, hammasi “radikalizmga qarshi kurash”, “dunyoviy qadriyatlarni himoya qilish”, “terrorizmga qarshi kurash” degan shiorlar ostida olib boriladi. Ammo aslida bu — yangi salib yurishining zamonaviy ko‘rinishi bo‘ladi.
Shuning uchun eski brendlarning yopilishidan xursand bo‘lishga shoshilmaylik. Masala nomda emas — mohiyatda. Tuzilma qoladi. Moliyalashtirish topiladi. Faqat endi efirda translar huquqlari emas, balki Islom dunyosi nishonga olingan xaritalar paydo bo‘ladi.
Musulmonlar — ideal nishon: ularning soni ko‘p, ular ko‘zga tashlanadi, ularning madaniyati G‘arbnikidan farq qiladi, 11 sentabrdan keyingi eski stereotiplar esa hanuzgacha yo‘qolmagan. “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi”ning kun tartibini o‘zgartirib, trampchi-globalistlar nafaqat o‘z aholisini doimiy xavotirda ushlab turadi, balki musulmon jamoalari muhim rol o‘ynaydigan Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va hatto Rossiya mintaqalarini beqarorlashtirishi mumkin.
Mana shunday “reinkarnatsiya” biz uchun ancha xavfli. Chunki bu safar ular madaniy urush emas, balki sivilizatsiyaviy urushga tayyorgarlik ko‘rishmoqda.
@erontahlili
👍6❤4🔥4
Forwarded from Strategic Focus: Atlantic
SFCAdagi hamkasblarimiz “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi” kabi yirik ommaviy axborot vositalarining moliyaviy ta’minoti to‘xtatilishi bilan bog‘liq muhim masalani ko‘tardilar. Fikrimizcha, bu tuzilmalarning butunlay yopilishi ehtimoldan yiroq — katta ehtimol bilan ularning kun tartibi va mafkuraviy yo‘nalishi o‘zgaradi.
Tahlillarimizga ko’ra yangi kun tartibida bir qator g’oyalar ilgari surilishi mumkin:
Birinchidan, millatchilik va migratsiyaga qarshi hujumlar. Yangi maqsadlardan biri sifatida “tashqi tahdidlar”ga qarshi yo‘naltirilgan millatchilik ritorikasi yuzaga chiqishi mumkin. Umuminsoniy huquqlarni ilgari surish o‘rniga, “Ozodlik Radiosi” G‘arb davlatlari yoki ma’lum mintaqalarning “milliy manfaatlarini himoya qilish”ga o‘tishi ehtimoldan xoli emas. Asosiy urg‘u — migrantlar va “begona madaniyatlar”ga qarshi kurashga beriladi. Masalan: “Globalizatsiyaning buzg‘unchi ta’siriga” qarshi “an’anaviy qadriyatlarni saqlash” g‘oyasi; migrantlarni iqtisodiy muammolar, jinoyatchilik va milliy o‘zlikni yo‘qotishda ayblash. Mazkur fikrlar orqali AQSh hukumati Markaziy Osiyolik migrantlarni haydashda maksimal darajada foydalanishga harakat qilishi mumkin.
Bunday kun tartibi Trampchi elitalarga va Yevropadagi o‘ng qanot harakatlariga mos tushadi, ular musulmon dunyosi va migratsiyani hokimiyatni mustahkamlashga xizmat qiluvchi qulay dushman sifatida ko‘radi.
Ikkinchidan, Xitoy - katta xavf. Xitoyning dunyodagi, ayniqsa Markaziy Osiyodagi ta’sirining ortib borishi fonida (“Bir makon — bir yo‘l” loyihasida O‘zbekiston va qo‘shni davlatlar faol ishtirok etmoqda), “Ozodlik Radiosi” Xitoyga qarshi ritorikaga o‘tishi mumkin. Yangi missiya — endi allaqachon qulagan SSSRga qarshi emas, balki Pekinning ekspansiyasiga qarshi kurash. Bu quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Xitoy investitsiyalarini rivojlanayotgan davlatlar uchun “qarz tuzog‘i” deb tanqid qilish; Shinjon-Uyg’ur avtonom hududidagi inson huquqlari buzilishi haqida yoritish (uyg‘ur masalasi), ayniqsa, bu voqealarni mintaqadagi turkiy xalqlarga tahdid sifatida ko‘rsatish; Xitoy ta’siriga qarshi mustaqillik yoki avtonomiya uchun harakatlarni qo‘llab-quvvatlash.
Bunday kun tartibi AQSHning Xitoy bilan olib borayotgan yangi sovuq urushdagi manfaatlariga to‘liq mos keladi, va shu bilan birga, Xitoy loyihalariga nisbatan ishonchsizlik mavjud bo‘lgan mamlakatlarda ham qo‘llab-quvvatlov topishi mumkin.
Uchichidan, iqtisodiy proteksionizm va antiglobalizm. Yana bir ehtimolli yo‘nalish — iqtisodiy mustaqillikka va global korporatsiyalarga qarshi qarshilikka urg‘u berish. Ochiq bozor g‘oyasini ilgari surgan liberal model o‘rniga “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi”quyidagilarni targ‘ib qilishi mumkin: mahalliy iqtisodlarni “talayotgan” xorijiy investorlarni tanqid qilish; proteksionizmni va ishlab chiqarishni milliy chegaralarga qaytarishni qo‘llab-quvvatlash; JST, XVF kabi xalqaro tashkilotlarni “neomustamlakachilik vositalari” sifatida qoralash.
Bu Trampning “Make America Great Again” shiori bilan hamohang bo‘lib, isloh qilingan OAVlar endi globalizatsiyadan charchagan auditoriyani hamda AQSHning raqiblariga qarshi ta’sir vositasi sifatida ishlatilishi mumkin.
Sizningcha, yangi OAVlar nimaga urg’u beradi?
G’arbiy alyans
Tahlillarimizga ko’ra yangi kun tartibida bir qator g’oyalar ilgari surilishi mumkin:
Birinchidan, millatchilik va migratsiyaga qarshi hujumlar. Yangi maqsadlardan biri sifatida “tashqi tahdidlar”ga qarshi yo‘naltirilgan millatchilik ritorikasi yuzaga chiqishi mumkin. Umuminsoniy huquqlarni ilgari surish o‘rniga, “Ozodlik Radiosi” G‘arb davlatlari yoki ma’lum mintaqalarning “milliy manfaatlarini himoya qilish”ga o‘tishi ehtimoldan xoli emas. Asosiy urg‘u — migrantlar va “begona madaniyatlar”ga qarshi kurashga beriladi. Masalan: “Globalizatsiyaning buzg‘unchi ta’siriga” qarshi “an’anaviy qadriyatlarni saqlash” g‘oyasi; migrantlarni iqtisodiy muammolar, jinoyatchilik va milliy o‘zlikni yo‘qotishda ayblash. Mazkur fikrlar orqali AQSh hukumati Markaziy Osiyolik migrantlarni haydashda maksimal darajada foydalanishga harakat qilishi mumkin.
Bunday kun tartibi Trampchi elitalarga va Yevropadagi o‘ng qanot harakatlariga mos tushadi, ular musulmon dunyosi va migratsiyani hokimiyatni mustahkamlashga xizmat qiluvchi qulay dushman sifatida ko‘radi.
Ikkinchidan, Xitoy - katta xavf. Xitoyning dunyodagi, ayniqsa Markaziy Osiyodagi ta’sirining ortib borishi fonida (“Bir makon — bir yo‘l” loyihasida O‘zbekiston va qo‘shni davlatlar faol ishtirok etmoqda), “Ozodlik Radiosi” Xitoyga qarshi ritorikaga o‘tishi mumkin. Yangi missiya — endi allaqachon qulagan SSSRga qarshi emas, balki Pekinning ekspansiyasiga qarshi kurash. Bu quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Xitoy investitsiyalarini rivojlanayotgan davlatlar uchun “qarz tuzog‘i” deb tanqid qilish; Shinjon-Uyg’ur avtonom hududidagi inson huquqlari buzilishi haqida yoritish (uyg‘ur masalasi), ayniqsa, bu voqealarni mintaqadagi turkiy xalqlarga tahdid sifatida ko‘rsatish; Xitoy ta’siriga qarshi mustaqillik yoki avtonomiya uchun harakatlarni qo‘llab-quvvatlash.
Bunday kun tartibi AQSHning Xitoy bilan olib borayotgan yangi sovuq urushdagi manfaatlariga to‘liq mos keladi, va shu bilan birga, Xitoy loyihalariga nisbatan ishonchsizlik mavjud bo‘lgan mamlakatlarda ham qo‘llab-quvvatlov topishi mumkin.
Uchichidan, iqtisodiy proteksionizm va antiglobalizm. Yana bir ehtimolli yo‘nalish — iqtisodiy mustaqillikka va global korporatsiyalarga qarshi qarshilikka urg‘u berish. Ochiq bozor g‘oyasini ilgari surgan liberal model o‘rniga “Ozodlik Radiosi” va “Amerika Ovozi”quyidagilarni targ‘ib qilishi mumkin: mahalliy iqtisodlarni “talayotgan” xorijiy investorlarni tanqid qilish; proteksionizmni va ishlab chiqarishni milliy chegaralarga qaytarishni qo‘llab-quvvatlash; JST, XVF kabi xalqaro tashkilotlarni “neomustamlakachilik vositalari” sifatida qoralash.
Bu Trampning “Make America Great Again” shiori bilan hamohang bo‘lib, isloh qilingan OAVlar endi globalizatsiyadan charchagan auditoriyani hamda AQSHning raqiblariga qarshi ta’sir vositasi sifatida ishlatilishi mumkin.
Sizningcha, yangi OAVlar nimaga urg’u beradi?
G’arbiy alyans
👍11⚡5🔥3
Turkiy kuchlar uyg‘onmoqda
K.Ametov, mustaqil ekspert
Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT) Yevrosiyo makonida, ayniqsa Markaziy Osiyo davlatlari — Qozog‘iston, O‘zbekiston va Qirg‘iziston uchun strategik o‘yinchiga aylanmoqda. 2020-yilgi Ikkinchi Qorabog‘ urushi va 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushi boshlanganidan so‘ng turkiy integratsiya jadallashdi. Bu jarayonda Turkiyaning qo‘llab-quvvatlashi va Rossiyani chetlab o‘tuvchi Osiyo va Yevropani bog‘lovchi muqobil savdo-transport yo‘lagi — O‘rta yo‘lakning ahamiyatining ortishi muhim rol o‘ynadi. 2024-yilda Yevropa Ittifoqi va xalqaro moliyaviy institutlar Markaziy Osiyoda barqaror transport infratuzilmasini rivojlantirish uchun 10 milliard yevro ajratdi, bu esa mintaqaga bo‘lgan global qiziqishni yana bir bor tasdiqlaydi.
Markaziy Osiyo uchun TDT faqat iqtisodiy foydalarni emas (Turkiya yirik bozor va sarmoyador rolida) balki umumiy turkiy o‘zlikka asoslangan “yumshoq geosiyosat”ni ham taklif qilmoqda. MDH yoki ShHTdan farqli o‘laroq, TDT qattiq siyosiy yoki harbiy majburiyatlardan holi. Aynan shu sabab bu tuzilma yanada mustaqil harakat qilishga intilayotgan mintaqa davlatlari uchun o‘ta jozibador. Masalan, Qozog‘iston va O‘zbekiston Ukrainaga nisbatan hududiy yaxlitlik prinsipini ochiq qo‘llab-quvvatladi va Rossiyaning Ukraina sharqidagi separatistik respublikalarni tan olish kabi tashabbuslaridan uzoqlashdi.
Biroq, muammolar ham yo‘q emas: TDT birlikni saqlab qola oladimi va Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi yoki ShHT kabi boshqa mintaqaviy loyihalar bilan raqobatlasha oladimi? Rossiya va Xitoy Markaziy Osiyodagi kuchli ta’sirini saqlab qolmoqda, Turkiya esa liderlikka intilayotgan bo‘lsa-da, mintaqada to‘liq hukmronlik qila olmaydi. Shunga qaramay, 2024-yilda yagona lotin alifbosining qabul qilinishi va “Turkiy dunyo nigohi – 2040” strategik rejasi uzoq muddatli ambitsiyalarni anglatadi. Umuman olganda, Markaziy Osiyo uchun TDT– buyuk davlatlar raqobati kuchayib borayotgan bir paytda suverenitetni mustahkamlash va hamkorliklarni diversifikatsiya qilish imkoniyatidir.
⚡️ G’arb va Turkiylar birlashadimi? Batafsil: https://t.me/westalliance/785
Strategic Focus: Central Asia
K.Ametov, mustaqil ekspert
Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT) Yevrosiyo makonida, ayniqsa Markaziy Osiyo davlatlari — Qozog‘iston, O‘zbekiston va Qirg‘iziston uchun strategik o‘yinchiga aylanmoqda. 2020-yilgi Ikkinchi Qorabog‘ urushi va 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushi boshlanganidan so‘ng turkiy integratsiya jadallashdi. Bu jarayonda Turkiyaning qo‘llab-quvvatlashi va Rossiyani chetlab o‘tuvchi Osiyo va Yevropani bog‘lovchi muqobil savdo-transport yo‘lagi — O‘rta yo‘lakning ahamiyatining ortishi muhim rol o‘ynadi. 2024-yilda Yevropa Ittifoqi va xalqaro moliyaviy institutlar Markaziy Osiyoda barqaror transport infratuzilmasini rivojlantirish uchun 10 milliard yevro ajratdi, bu esa mintaqaga bo‘lgan global qiziqishni yana bir bor tasdiqlaydi.
Markaziy Osiyo uchun TDT faqat iqtisodiy foydalarni emas (Turkiya yirik bozor va sarmoyador rolida) balki umumiy turkiy o‘zlikka asoslangan “yumshoq geosiyosat”ni ham taklif qilmoqda. MDH yoki ShHTdan farqli o‘laroq, TDT qattiq siyosiy yoki harbiy majburiyatlardan holi. Aynan shu sabab bu tuzilma yanada mustaqil harakat qilishga intilayotgan mintaqa davlatlari uchun o‘ta jozibador. Masalan, Qozog‘iston va O‘zbekiston Ukrainaga nisbatan hududiy yaxlitlik prinsipini ochiq qo‘llab-quvvatladi va Rossiyaning Ukraina sharqidagi separatistik respublikalarni tan olish kabi tashabbuslaridan uzoqlashdi.
Biroq, muammolar ham yo‘q emas: TDT birlikni saqlab qola oladimi va Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi yoki ShHT kabi boshqa mintaqaviy loyihalar bilan raqobatlasha oladimi? Rossiya va Xitoy Markaziy Osiyodagi kuchli ta’sirini saqlab qolmoqda, Turkiya esa liderlikka intilayotgan bo‘lsa-da, mintaqada to‘liq hukmronlik qila olmaydi. Shunga qaramay, 2024-yilda yagona lotin alifbosining qabul qilinishi va “Turkiy dunyo nigohi – 2040” strategik rejasi uzoq muddatli ambitsiyalarni anglatadi. Umuman olganda, Markaziy Osiyo uchun TDT– buyuk davlatlar raqobati kuchayib borayotgan bir paytda suverenitetni mustahkamlash va hamkorliklarni diversifikatsiya qilish imkoniyatidir.
⚡️ G’arb va Turkiylar birlashadimi? Batafsil: https://t.me/westalliance/785
Strategic Focus: Central Asia
👍26🔥8❤5😁3
Tramp va Putin telefon suhbati: deeskalatsiya sari mo‘rt qadam va uning Markaziy Osiyo uchun ahamiyati
S.Pinxasova, mustaqil tahlilchi
2025-yil 18-mart kuni Tramp va Putin telefon orqali suhbatlashdilar. Bu suhbat 2022-yildan beri davom etayotgan Rossiya-Ukraina mojarosida burilish nuqtasiga aylanishi mumkin. Suhbat AQSHning Rossiya va Ukraina o‘rtasida o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha vositachilik qilish harakatlari fonida bo‘lib o‘tdi. Ta’kidlash joiz, suhbat davomida katta siljish bo‘lmagan, biroq muhim bir qadam tashlandi – hech kim bu muzokaralardan chiqib ketgani yo‘q, bu esa o‘z-o‘zidan muhim. Biroq AQSHning dastlabki maqsadi — Ukrainaga ma’qul bo‘lgan 30 kunlik shartsiz o‘t ochmaslik rejimi — amalga oshmadi. Rossiya esa cheklangan kelishuv taklif qildi: o‘zaro shart asosida Ukrainadagi energetika infratuzilmasiga hujumlarni va Qora dengizdagi eskalatsiyani to‘xtatish, shuningdek, Kiyevdan safarbarlik va qurollanishdan voz kechishni talab qildi.
Tramp ma’muriyati ikkinchi muddatining boshida tinchlik o‘rnatishni va’da qilgandi, biroq bu suhbatning natijasi unchalik katta bo‘lmadi. Rossiya o‘zining zaif nuqtalarini — energetika va Qora dengizdagi pozitsiyalarini — himoya qilishga urinmoqda, ayniqsa Ukraina zarbalaridan so‘ng. Asir almashinuvi haqida ham taklif berildi — bu ramziy harakat bo‘lsa-da, urush davomida avval ham kuzatilgan, ammo yangilik emas. Ukraina esa, ayniqsa G‘arb qurollari va yordamlari bilan bog‘liq holatini hisobga olib, o‘z mudofaa salohiyatini zaiflashtiruvchi shartlarga rozi bo‘lishi dargumon. Muzokaralar murakkab kechmoqda, chunki NATO va alyansdan tashqari ittifoqchilar (masalan, Germaniya — u aynan bugun mudofaa xarajatlarini keskin oshirishga ovoz berdi) ushbu jarayonda qatnashmayapti. Diplomatiya bir necha oylik sokinlikdan so‘ng yana jonlanyapti — AQSH va Rossiya rahbarlari o‘rtasidagi aloqalar 3–6 oy oldin deyarli mavjud emas edi.
Rossiya uchun urush og‘ir kechmoqda: 2022-yildagi 11 foizlik hududiy nazorat hozir 19–20 foizga chiqqani bilan yetarli yutuq emas, iqtisodiyoti haddan tashqari zo‘riqmoqda, Shimoliy Koreyadan kelgan qo‘shinlar esa yordam sifatida ko‘rilmoqda. Ukraina esa o‘z harbiy sanoatini kuchaytirmoqda. Tramp va Putin o‘rtasidagi suhbat ehtiyotkor optimizm uyg‘otadi, biroq urush yakuniga hali uzoq.
Markaziy Osiyo uchun bu voqea alohida ahamiyatga ega. Mojaroning cho‘zilishi Rossiyani chalg‘itadi va mintaqadagi ta’sirini kuchaytirish imkoniyatlarini cheklaydi. Tarixan Moskva mintaqada energiya, KXShT va madaniy aloqalar orqali yetakchi pozitsiyani egallagan, biroq hozirda uning resurslari kamaygan. Agar o‘t ochmaslik rejimi muvaffaqiyatsiz tugasa, Kreml e’tiborini g‘arbiy vektorda saqlab qoladi, bu esa Qozog‘iston va O‘zbekiston kabi davlatlarga Xitoy, Turkiya yoki G‘arb bilan aloqalarni mustahkamlash imkonini beradi. Biroq barqaror sulh Rossiyaga Markaziy Osiyoga kattaroq e’tibor qaratish imkonini beradi — bu esa energetika bozorlariga (masalan, Qozog‘iston neftini eksport qilish) va xavfsizlik masalalariga (masalan, Tojikiston-Afg‘oniston chegarasi) bosimni oshirishi mumkin. Rossiyaning iqtisodiy muammolari — inflyatsiya, kadrlar oqimi — ham uni mintaqaviy resurslar va ishchi kuchiga tayanishga majbur qilishi aniq. Shunday qilib, ushbu kichik diplomatik qadam mintaqa uchun uzoq muddatli oqibatlarga ega bo‘lishi mumkin.
Strategic Focus: Central Asia
S.Pinxasova, mustaqil tahlilchi
2025-yil 18-mart kuni Tramp va Putin telefon orqali suhbatlashdilar. Bu suhbat 2022-yildan beri davom etayotgan Rossiya-Ukraina mojarosida burilish nuqtasiga aylanishi mumkin. Suhbat AQSHning Rossiya va Ukraina o‘rtasida o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha vositachilik qilish harakatlari fonida bo‘lib o‘tdi. Ta’kidlash joiz, suhbat davomida katta siljish bo‘lmagan, biroq muhim bir qadam tashlandi – hech kim bu muzokaralardan chiqib ketgani yo‘q, bu esa o‘z-o‘zidan muhim. Biroq AQSHning dastlabki maqsadi — Ukrainaga ma’qul bo‘lgan 30 kunlik shartsiz o‘t ochmaslik rejimi — amalga oshmadi. Rossiya esa cheklangan kelishuv taklif qildi: o‘zaro shart asosida Ukrainadagi energetika infratuzilmasiga hujumlarni va Qora dengizdagi eskalatsiyani to‘xtatish, shuningdek, Kiyevdan safarbarlik va qurollanishdan voz kechishni talab qildi.
Tramp ma’muriyati ikkinchi muddatining boshida tinchlik o‘rnatishni va’da qilgandi, biroq bu suhbatning natijasi unchalik katta bo‘lmadi. Rossiya o‘zining zaif nuqtalarini — energetika va Qora dengizdagi pozitsiyalarini — himoya qilishga urinmoqda, ayniqsa Ukraina zarbalaridan so‘ng. Asir almashinuvi haqida ham taklif berildi — bu ramziy harakat bo‘lsa-da, urush davomida avval ham kuzatilgan, ammo yangilik emas. Ukraina esa, ayniqsa G‘arb qurollari va yordamlari bilan bog‘liq holatini hisobga olib, o‘z mudofaa salohiyatini zaiflashtiruvchi shartlarga rozi bo‘lishi dargumon. Muzokaralar murakkab kechmoqda, chunki NATO va alyansdan tashqari ittifoqchilar (masalan, Germaniya — u aynan bugun mudofaa xarajatlarini keskin oshirishga ovoz berdi) ushbu jarayonda qatnashmayapti. Diplomatiya bir necha oylik sokinlikdan so‘ng yana jonlanyapti — AQSH va Rossiya rahbarlari o‘rtasidagi aloqalar 3–6 oy oldin deyarli mavjud emas edi.
Rossiya uchun urush og‘ir kechmoqda: 2022-yildagi 11 foizlik hududiy nazorat hozir 19–20 foizga chiqqani bilan yetarli yutuq emas, iqtisodiyoti haddan tashqari zo‘riqmoqda, Shimoliy Koreyadan kelgan qo‘shinlar esa yordam sifatida ko‘rilmoqda. Ukraina esa o‘z harbiy sanoatini kuchaytirmoqda. Tramp va Putin o‘rtasidagi suhbat ehtiyotkor optimizm uyg‘otadi, biroq urush yakuniga hali uzoq.
Markaziy Osiyo uchun bu voqea alohida ahamiyatga ega. Mojaroning cho‘zilishi Rossiyani chalg‘itadi va mintaqadagi ta’sirini kuchaytirish imkoniyatlarini cheklaydi. Tarixan Moskva mintaqada energiya, KXShT va madaniy aloqalar orqali yetakchi pozitsiyani egallagan, biroq hozirda uning resurslari kamaygan. Agar o‘t ochmaslik rejimi muvaffaqiyatsiz tugasa, Kreml e’tiborini g‘arbiy vektorda saqlab qoladi, bu esa Qozog‘iston va O‘zbekiston kabi davlatlarga Xitoy, Turkiya yoki G‘arb bilan aloqalarni mustahkamlash imkonini beradi. Biroq barqaror sulh Rossiyaga Markaziy Osiyoga kattaroq e’tibor qaratish imkonini beradi — bu esa energetika bozorlariga (masalan, Qozog‘iston neftini eksport qilish) va xavfsizlik masalalariga (masalan, Tojikiston-Afg‘oniston chegarasi) bosimni oshirishi mumkin. Rossiyaning iqtisodiy muammolari — inflyatsiya, kadrlar oqimi — ham uni mintaqaviy resurslar va ishchi kuchiga tayanishga majbur qilishi aniq. Shunday qilib, ushbu kichik diplomatik qadam mintaqa uchun uzoq muddatli oqibatlarga ega bo‘lishi mumkin.
Strategic Focus: Central Asia
👍9⚡5🔥5❤1🌚1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Turkiylar qaytmoqda!
Turk xalqlari — Qozog‘iston dashtlaridan to Oltoy tog‘larigacha, Volga sohillaridan to Anadolu platosigacha yoyilgan — bugun yangi davr pulsini sezmoqda. Bu shunchaki madaniy xotiraning uyg‘onishi emas — bu millionlab qalblarda yetilayotgan siyosiy renessansdir. Asrlar davomida tarixning olovida chiniqqan an’analar bugun ovozga ega bo‘lmoqda, va bu ovoz tobora balandroq yangramoqda. Bu ko‘tarilishga ramz bo‘la oladigan timsol — bu boshqird eposi “Ural-botir”dagi qahramon Homay bo‘lishi mumkin. Uning hikoyasi “Homay” qo‘shig‘ida mujassam topib, davrimiz metaforasiga aylanmoqda.
Qadimgi turkiy rivoyatlariga ko’ra, Homay — quyosh va osmon xudosi Samrauning qizi, zulmat va tartibsizlikka qarshi kurashdagi nur uchquni. Uning siymosi — bu nafaqat afsona, balki siyosiy arxetip: bu kuch — bu yo‘q qiluvchi emas, balki yaratuvchi kuch, bu saqlovchi va himoya qiluvchi kuchdir. Qo‘shiqdagi misralarda: “Tamyrzarym mineŋ horay / Janem dä qanym dä horay” (“Ildizlarim so‘raydi / Jonim va qonim so‘raydi”) — bugun turkiy xalqlar o‘zlariga berayotgan savol yangraydi: biz bu dunyoda kimmiz? Va javob aniq: biz — eslaydiganlarmiz, ovozga ega bo‘lish huquqini qaytarishga tayyor bo‘lganlarmiz.
Zamonaviy dunyo — bu superdavlatlar manfaatlari to‘qnashadigan maydon, bu yerda globallashuv o’zlik chegaralarini yo‘q qilishga urinmoqda. Ammo turk dunyosi bu xaosda yemirilib ketayotgani yo‘q. Aksincha, u o‘z kuchini anglay boshladi — madaniy, iqtisodiy va siyosiy kuchini. Mintaqada yetakchilikka intilayotgan Turkiyadan tortib, Sharq va G‘arb o‘rtasida ko‘prik barpo etayotgan Qozog‘istongacha; o‘z hududlarini himoya qilgan Ozarbayjondan tortib, islohotlar orqali yangi ufqlarni ochayotgan O‘zbekistongacha — hamma joyda uyg‘onish belgilari yaqqol sezilmoqda. Hatto Turkiy xalqlar aholining muhim qismini tashkil qilayotgan Rossiyada ham ularning ovozi tobora ko‘proq ijtimoiy diskursda yangramoqda.
“Homay” qo‘shig‘i — shunchaki musiqa emas, bu manifestdir. U bizga kuchimiz birlik va xotirada ekanligini eslatmoqda. Bugun turk dunyosi tanlov oldida turibdi: buyuk o‘tmishning parchalari bo‘lib qolishmi yoki yagona siyosiy va madaniy organizmga aylanishmi, global kun tartibiga ta’sir qodir bo‘lgan kuchga aylanishmi? Turkiy Davlatlar Tashkiloti bu yo‘nalishda allaqachon qadamlar qo‘ymoqda, biroq bu yetarli emas. Iroda kerak — xalqning irodasi, yetakchilarning irodasi, faol harakatga iroda.
Tarix bizga o‘rgatadi: turkiy xalqlar birlashganda, ular vaqt yo‘nalishini o‘zgartirgan. Hunlar imperiyasidan tortib Oltin O‘rda, Usmonli va Temuriylar ulug‘vorligidan to XX asrdagi mustaqillik uchun kurashgacha — biz har doim hisobga olinadigan kuch bo‘lganmiz. Bugun, axborot urushlari va iqtisodiy muammolar asrida, bu kuch yana qaytmoqda. Homay bizni o‘tmish janglariga emas, balki kelajak g‘alabalariga chorlamoqda — turk ruhi faqat dashtlarning aks-sadosi emas, balki jahon maydonida baland yangraydigan ovozga aylanishi kerak.
“Homay”ni tinglang - bu faqat qo‘shiq emas — bu uyg‘onishdir. Turk dunyosi ko‘tarilmoqda. Uning vaqti keldi.
Strategic Focus: Central Asia
Turk xalqlari — Qozog‘iston dashtlaridan to Oltoy tog‘larigacha, Volga sohillaridan to Anadolu platosigacha yoyilgan — bugun yangi davr pulsini sezmoqda. Bu shunchaki madaniy xotiraning uyg‘onishi emas — bu millionlab qalblarda yetilayotgan siyosiy renessansdir. Asrlar davomida tarixning olovida chiniqqan an’analar bugun ovozga ega bo‘lmoqda, va bu ovoz tobora balandroq yangramoqda. Bu ko‘tarilishga ramz bo‘la oladigan timsol — bu boshqird eposi “Ural-botir”dagi qahramon Homay bo‘lishi mumkin. Uning hikoyasi “Homay” qo‘shig‘ida mujassam topib, davrimiz metaforasiga aylanmoqda.
Qadimgi turkiy rivoyatlariga ko’ra, Homay — quyosh va osmon xudosi Samrauning qizi, zulmat va tartibsizlikka qarshi kurashdagi nur uchquni. Uning siymosi — bu nafaqat afsona, balki siyosiy arxetip: bu kuch — bu yo‘q qiluvchi emas, balki yaratuvchi kuch, bu saqlovchi va himoya qiluvchi kuchdir. Qo‘shiqdagi misralarda: “Tamyrzarym mineŋ horay / Janem dä qanym dä horay” (“Ildizlarim so‘raydi / Jonim va qonim so‘raydi”) — bugun turkiy xalqlar o‘zlariga berayotgan savol yangraydi: biz bu dunyoda kimmiz? Va javob aniq: biz — eslaydiganlarmiz, ovozga ega bo‘lish huquqini qaytarishga tayyor bo‘lganlarmiz.
Zamonaviy dunyo — bu superdavlatlar manfaatlari to‘qnashadigan maydon, bu yerda globallashuv o’zlik chegaralarini yo‘q qilishga urinmoqda. Ammo turk dunyosi bu xaosda yemirilib ketayotgani yo‘q. Aksincha, u o‘z kuchini anglay boshladi — madaniy, iqtisodiy va siyosiy kuchini. Mintaqada yetakchilikka intilayotgan Turkiyadan tortib, Sharq va G‘arb o‘rtasida ko‘prik barpo etayotgan Qozog‘istongacha; o‘z hududlarini himoya qilgan Ozarbayjondan tortib, islohotlar orqali yangi ufqlarni ochayotgan O‘zbekistongacha — hamma joyda uyg‘onish belgilari yaqqol sezilmoqda. Hatto Turkiy xalqlar aholining muhim qismini tashkil qilayotgan Rossiyada ham ularning ovozi tobora ko‘proq ijtimoiy diskursda yangramoqda.
“Homay” qo‘shig‘i — shunchaki musiqa emas, bu manifestdir. U bizga kuchimiz birlik va xotirada ekanligini eslatmoqda. Bugun turk dunyosi tanlov oldida turibdi: buyuk o‘tmishning parchalari bo‘lib qolishmi yoki yagona siyosiy va madaniy organizmga aylanishmi, global kun tartibiga ta’sir qodir bo‘lgan kuchga aylanishmi? Turkiy Davlatlar Tashkiloti bu yo‘nalishda allaqachon qadamlar qo‘ymoqda, biroq bu yetarli emas. Iroda kerak — xalqning irodasi, yetakchilarning irodasi, faol harakatga iroda.
Tarix bizga o‘rgatadi: turkiy xalqlar birlashganda, ular vaqt yo‘nalishini o‘zgartirgan. Hunlar imperiyasidan tortib Oltin O‘rda, Usmonli va Temuriylar ulug‘vorligidan to XX asrdagi mustaqillik uchun kurashgacha — biz har doim hisobga olinadigan kuch bo‘lganmiz. Bugun, axborot urushlari va iqtisodiy muammolar asrida, bu kuch yana qaytmoqda. Homay bizni o‘tmish janglariga emas, balki kelajak g‘alabalariga chorlamoqda — turk ruhi faqat dashtlarning aks-sadosi emas, balki jahon maydonida baland yangraydigan ovozga aylanishi kerak.
“Homay”ni tinglang - bu faqat qo‘shiq emas — bu uyg‘onishdir. Turk dunyosi ko‘tarilmoqda. Uning vaqti keldi.
Strategic Focus: Central Asia
🔥67👍28💯12❤7👎7🤡2