Nepaldagi “Zumerlar inqilobi”: raqamli avlod va xalqaro maydonga signal

Jaxongir Jamoliddin oʻgʻli, talaba

2025-yil 9-sentabr oyida Nepalda yuz bergan Gen-Z (zumerlar) harakatlari zamonaviy raqamli avlodning siyosiy sahnadagi yangi subyektga aylanganini ko‘rsatdi. Hukumatning ijtimoiy tarmoqlarni bloklashi ortidan kelib chiqqan norozilik harakatlari, asosan zumerlar qatnashgan, parlament binosi yoqilishi va keng qamrovli namoyishlar bilan ajralib turdi. Bu voqea raqamli avlodning global siyosiy ta’sirini ko‘rsatuvchi muhim misol bo‘ldi.

Zumerlar avlodi va raqamli siyosat

Zumerlar – 1997-yildan keyin tug‘ilgan va internet hamda ijtimoiy tarmoqlar bilan voyaga yetayotgan avlod. Ularning siyosiy faolligi quyidagi xususiyatlar bilan ajralib turadi:

1. Raqamli mobilizatsiya: Tezkor axborot almashinuvi, ijtimoiy tarmoqlar orqali namoyishlarni tashkil qilish .

2. Subyektiv legitimlikni raqamli maydonda baholash: Davlat qarorlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri munosabat, “like” va “share” orqali siyosiy ta’sir.

3. Global trendlarga integratsiya: Gonkong, Eron va Myanma misollari orqali zumerlar faolligi transmilliy xarakterga ega.

Bu avlodning asosiy xususiyati – traditsion partiyalar va institutsional tuzumlarsiz ham ta’sir o‘tkaza olishi.

Oqibatlar va xalqaro ta’sir

Nepaldagi zumerlar harakati nafaqat ichki, balki xalqaro siyosiy kontekstda ham jiddiy oqibatlarga ega:

Siyosiy legitimlikning raqamli sharti: Davlatlar va siyosiy institutlar Gen-Zning raqamli faolligini hisobga olishga majbur.

Global kuzatuv va diplomatiya: Xalqaro jamiyat, BMT va inson huquqlari tashkilotlari bu tur namoyishlarni kuzatadi, qonuniy va tinch yo‘l bilan hal etilishini talab qiladi.


Zumerlar global axborot va trendlar orqali o‘z pozitsiyasini jahon maydonida namoyon qila oladi.

Global siyosat uchun xulosalar

1. Yosh avlodning global siyosiy subyekt sifatidagi roli: Har qanday siyosiy va diplomatik qarorlarda "Gen" ta’sirini hisobga olish zarur.

2. Raqamli platformalar siyosiy legitimlikka ta’sir qiladi: Ijtimoiy tarmoqlar orqali avlod tezkor va keng qamrovli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

3. Global kuzatuv mexanizmi: Inqirozlar nafaqat milliy, balki xalqaro hamjamiyat uchun signal bo‘ladi.

Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, Nepaldagi “Zumerlar inqilobi” raqamli avlodning global siyosiy sahnadagi yangi va mustaqil subyektga aylanganini ko‘rsatdi. Bu avlod o‘z raqamli imkoniyatlari orqali mamlakatning siyosiy va global legitimligini baholay oladi. Davlatlar va xalqaro tashkilotlar uchun asosiy saboq, Gen-Zning faolligini inkor etish mumkin emas, uni konstruktiv va strategik integratsiya qilish kerak.

🫡 Hurmatli kuzatuvchilar, o’zingizni maqolalaringizni @sfca_admin ga yuborishingiz mumkin.

Qozog‘istonning yetakchi The Astana Times tahliliy portalida “It’s Time for Central Asia to Foster Cooperation with Afghanistan in Mining Sector” nomli maqola chiqdi. Unda Afg‘oniston bilan konchilik sohasida barqaror hamkorlik modelini shakllantirish jarayonida O‘zbekiston va Qozog‘istonning “middle power” sifatidagi o‘sib borayotgan rollari yoritilgan.

Tahlilchi E.Gusseinov (Ibn Xaldun universiteti huzuridagi H.Aliyev nomidagi Yevrosiyo tadqiqotlari markazi tadqiqotchisi) qayd etishicha, aynan Toshkent va Ostona Kobulga global o‘yinchilarga qaraganda yanada pragmatik va institutsional asoslangan yondashuvni taklif eta oladilar. Amudaryo neft loyihasi bo‘yicha yirik shartnomaning bekor qilinishidan keyin Xitoy ehtiyotkorlik bilan harakat qilmoqda, Rossiyaning ishtiroki esa sanksiyalar bosimi va logistika to‘siqlari bilan cheklangan.

Batafsil: https://astanatimes.com/2025/09/its-time-for-central-asia-to-foster-cooperation-with-afghanistan-in-mining-sector/

"Толибон" матбуот котиби Забиҳуллоҳ Мужоҳид: Яқин келажакда 57 та ҳарбий вертолёт топширилиши кутилмоқда, бу Афғонистоннинг ҳаво салоҳиятини тиклаш ва икки қўшни давлат ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлашда муҳим қадамдир.

Афғон ОАВлари вертолётларнинг қайтарилишини суверенитетга ўзаро ҳурмат ва конструктив ҳамкорликни таъкидловчи рамзий ва стратегик ишора сифатида кўриб, бу Ўзбекистоннинг Марказий Осиёда тинчлик ва алоқаларни сақлашга, жумладан Афғонистон билан ҳамкорликни ривожлантиришга интилишидан далолат беради, деб ёзмоқда.

Воқеалар ривожини кузатамиз...

👉@suhrob_buranov

🇺🇿🏳️ Ўзбекистон “Толибон”га вертолётларни қайтармайди – ТИВ

Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Аҳрор Бурҳонов Афғонистонда тарқалган ҳарбий вертолётларнинг “Толибон”га қайтарилиши ҳақидаги хабарларни рад этди. Унинг айтишича, бу хабарлар ҳақиқатга тўғри келмайди.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE

Avvalroq 26-avgust kuni Toshkentda Markaziy Osiyo davlatlarining Afg‘oniston bo‘yicha maxsus vakillari uchrashuvi o’tkazilgani haqida post chiqargandik. Uchrashuv davomida tomonlar mintaqaviy “muloqot guruhini” tuzishga kelishib olgandilar. Ushbu voqea ekspert doiralaridagi faol muhokamalarga sabab bo’ldi.

Yaqinda Cronos.Asia axborot-tahliliy portalida mazkur platforma yuzasidan Tojikistonlik yetakchi siyosiy ekspert Sherali Rizoyonning maqolasi chiqdi. Unda boshqa masalalar bilan birgalikda “muloqot guruhi”ning samaradorligiga ta’sir qiladigan ehtimoliy “to’siqlar” sanab o’tilgan:

Birinchidan, hozircha Markaziy Osiyo davlatlarining Afg‘oniston bo‘yicha yagona yondashuvi mavjud emas. Yaqin kelajakda ham bu yuz bermasligi ehtimoldan xoli emas, chunki “milliy manfaat” kategoriyasi o‘z qoidalarini belgilab beradi. Bu holat dastlab “kamchilik” bo‘lib ko‘rinsa-da, uzoq muddatli istiqbolda barcha mumkin bo‘lgan ssenariylarni hisobga olsak, ustunlikka aylanadi. Shu sababli umumiy ustuvorliklar asosida muvozanatli va realistik qarash ishlab chiqish dolzarbdir. Muhimi – Afg‘onistonni har doim qo‘shni bo‘lib qoladigan mamlakat sifatida qabul qilishdir.

Ikkinchidan, oxirgi 30 yil ichida Afg‘oniston bo‘yicha turli formatlar yaratilgan, biroq ular yuqori samaradorlikka ega emas. Asosiy sabab – tashabbuskor davlatlar va tashkilotlarning bir-biriga zid manfaatlarni birlashtirishga va Afg‘onistondagi vaziyatga bevosita ta’sir ko‘rsatishga urinishida bo‘lgan. Shu bois bu tajribani hisobga olib, mintaqaviy dialogni Markaziy Osiyoning o‘z joylashuvi faktoridan kelib chiqib olib borish, Afg‘oniston ichki jarayonlariga bevosita ta’sir ko‘rsatish vasvasasiga berilmaslik lozim.

Uchinchidan, Afg‘oniston bo‘yicha mintaqaviy dialog Markaziy Osiyo markaziyligini saqlab qolishi zarur. Shu nuqtai nazardan, yirik, o‘rta yoki kichik aktorlarni, shuningdek, turli hukumatlararo tashkilot va birlashmalarni ushbu mintaqaviy platformaga jalb qilishdan tiyilish maqsadga muvofiq. Ularning geosiyosiy, reputatsion va imijli sabablar bilan bu jarayonga istalgan maqomda qo‘shilish istagi mavjud.

To‘rtinchidan, ayrim Markaziy Osiyo davlatlarining Afg‘oniston bo‘yicha pozitsiyasi afzallik ham, zaiflik ham keltiradi. Chunki ular o‘z ustuvorliklarini yetakchi aktorlarning kun tartibiga kiritishga muvaffaq bo‘lgan. Bu esa barqarorlikni ham, zaiflikni ham yuzaga keltiradi. Shu munosabat bilan, milliy ustuvorliklar va yetakchi aktorlar manfaatlari o‘rtasida muvozanatni topish Markaziy Osiyoning Afg‘onistonning shimoliy qo‘shnisi sifatidagi qabul qilinishiga ham, mintaqaviy platformaning samaradorligiga ham ta’sir ko‘rsatadi.

Beshinchidan, barcha Markaziy Osiyo davlatlarining Afg‘oniston bilan bog‘liq loyihalari mavjud. O‘tgan yil davomida yangi transport-tranzit loyihalarining amalga oshirilishi e’lon qilindi va ularning hayotga tatbiqi Markaziy Osiyoning geosiyosiy vaznini sezilarli darajada o‘zgartirishi mumkin. Ma’lumki, ayrim loyihalar bir-biri bilan raqobat qilmoqda, biroq ular o‘zaro inkor etuvchi emas, chunki ularning asosiy vazifasi tashabbuskor davlatning milliy maqsadiga erishishga qaratilgan. Shu sababli, agar mintaqaviy platforma doirasida “qattiq raqobat”ning oldini olish, balki “boshqariladigan va nazorat qilinadigan raqobat”ni shakllantirish yondashuvlari ishlab chiqilsa — bu holat Markaziy Osiyodagi barcha davlatlar uchun manfaatli bo‘ladi. Birinchi ssenariyda — mintaqa davlatlari asosiy aktorlar va Afg‘onistonning o‘ziga ko‘proq qaram bo‘lib qoladi, ikkinchi ssenariyda esa — Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘z manfaatlarini himoya qilish uchun ko‘proq imkoniyatga ega bo‘ladi.

Batafsil: https://cronos.asia/mir/central-asia-platform-afghanistan-2025

Strategic Focus: Central Asia

Kuzatuvchilarimiz uchun foydali ma’lumot!

O‘zbekiston Respublikasi diplomatik munosabatlar o‘rnatgan davlatlar ro‘yxatini quyidagi havola orqali ko‘rib chiqishingiz mumkin:

https://gov.uz/oz/mfa/pages/o-zbekiston-respublikasi-diplomatik-munosabatlar-o-rnatgan-davlatlar

@TIVmatbuot

Avstraliya
Xitoy Xalq Respublikasi
Vetnam Sotsialistik Respublikasi
Misr Arab Respublikasi
Mo'g'uliston
Daniya Qirolligi
Yaponiya
Koreya Respublikasi
Koreya Xalq Demokratik Respublikasi
Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligi
Amerika Qo'shma Shtatlari
Saudiya Arabistoni Qirolligi
Malayziya
Isroil davlati
Finlyandiya Respublikasi
Fransiya Respublikasi
Vengriya Respublikasi
Turkiya Respublikasi
Germaniya Federativ Respublikasi
Belgiya Qirolligi
Gretsiya Respublikasi
Meksika Qo'shma Shtatlari
Ispaniya Qirolligi
Hindiston Respublikasi
Polsha Respublikasi
Yangi Zelandiya
Rossiya Federatsiyasi
Italiya Respublikasi
Avstriya Respublikasi
Kanada
Shvetsiya Qirolligi
Filippin Respublikasi
Ummon sultonligi
Suriya Arab Respublikasi
Tailand Qirolligi
Shveytsariya Konfederatsiyasi
Eron Islom Respublikasi
Pokiston Islom Respublikasi
Yaman Respublikasi
Bahrayn davlati
Lyuksemburg Buyuk Gertsogligi
Norvegiya Qirolligi
Indoneziya Respublikasi
Jazoir Xalq Demokratik Respublikasi
Litva Respublikasi
Portugaliya Respublikasi
Janubiy Afrika Respublikasi
Ukraina
Nigeriya Federativ Respublikasi
Laos Xalq Demokratik Respublikasi
Bolgariya Respublikasi
Afg'oniston Islom Davlati
Vatikan shahri davlati
Bangladesh Xalq Respublikasi
Tojikiston Respublikasi
Qozog'iston Respublikasi
Birlashgan Arab Amirliklari
Latviya Respublikasi
Niderlandiya Qirolligi
Tunis Respublikasi
Chex Respublikasi
Slovakiya Respublikasi
Turkmaniston
Belarus Respublikasi
Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi
Qirg'iziston Respublikasi
Malta Respublikasi
Braziliya Federativ Respublikasi
Iroq Respublikasi
Gvineya Respublikasi
Argentina Respublikasi
Marokash Qirolligi
Gana Respublikasi
Albaniya Respublikasi
Zambiya Respublikasi
Quvayt davlati
Gruziya Respublikasi
Moldova Respublikasi
Chili Respublikasi
Chad Respublikasi
Falastin davlati
Estoniya Respublikasi
Yevropa hamjamiyatlari komissiyasi
Maldiv orollari Respublikasi
Makedoniya Respublikasi
Sloveniya Respublikasi
Serbiya Respublikasi
Xorvatiya Respublikasi
Kambodja Qirolligi
Ozarbayjon Respublikasi
Ruminiya
Senegal Respublikasi
Armaniston Respublikasi
Venesuela Respublikasi
Bosniya va Gertsegovina
Bruney Darussalam
Efiopiya Federativ Demokratik Respublikasi
Yamayka
Mali Respublikasi
Singapur Respublikasi
Kipr Respublikasi
Islandiya Respublikasi
Irlandiya Respublikasi
Qatar davlati
Sharqiy Urugvay Respublikasi
Livan Respublikasi
Mavrikiy Respublikasi
Namibiya Respublikasi
Shri-Lanka Demokratik Sotsialistik Respublikasi
Peru Respublikasi
Myanma ittifoqi
Kosta-Rika Respublikasi
Paragvay Respublikasi
Angola Respublikasi
Sudan
Komor orollari
Benin Respublikasi
Kuba Respublikasi
Chernogoriya
Gvatemala Respublikasi
Nikaragua Respublikasi
Gonduras Respublikasi
Dominika Respublikasi
Zimbabve Respublikasi
Mavritaniya Islom Respublikasi
Andorra knyazligi
Fiji Respublikasi
Buyuk Sotsialistik Xalq Liviya Arab Jamahiriyasi
Ekvador Respublikasi
Kolumbiya Respublikasi
Boliviyaning ko'p millatli davlati
Monako knyazligi
Salvador Respublikasi
Nepal Federal Demokratik Respublikasi
Grenada
San-Marino Respublikasi
Dominika Hamdo'stligi
Panama Respublikasi
Avliyo Kristofer Federatsiyasi
(Sent-Kitts va Nevis)
Sent-Vinsent va Grenadin orollari
Antigua va Barbuda
Gayana Kooperativ Respublikasi
Syerra-Leone Respublikasi
Trinidad va Tobago Respublikasi
Uganda
Lixtenshteyn
Beliz
Gambiya
Jibuti Respublikasi
Kabo-Verde Respublikasi
Seyshel orollari Respublikasi
Burundi Respublikasi
Botsvana Respublikasi
Liberiya Respublikasi
Togo Respublikasi
Bagama orollari hamdo'stligi
Somali Federativ Respublikasi
Surinam
Nauru
Kot-d'Ivuar Respublikasi
Mozambik Respublikasi
Eritreya
Sent-Lyusiya

OʻzMU tarix fakulteti Oʻzbekistonnning eng yangi tarixi kafedrasi dotsenti Otabek Alimardonovning SFCA kanali uchun maxsus tayyorlangan “Jadidchilik va xalq diplomatiyasi” nomli maqolani o’qishga tavsiya qilamiz.

Strategic Focus: Central Asia

Prezident Isroilning agressiv harakatlarini qoraladi

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 12-sentyabr kuni Qatar Davlati Amiri Shayx Tamim bin Hamad Ol Soniy bilan telefon orqali muloqot qildi.

O‘zbekiston – Qatar strategik sheriklik va ko‘p qirrali hamkorlik munosabatlarining dolzarb masalalari ko‘rib chiqildi. Suhbat avvalida davlatimiz rahbari yaqinda Isroil tomonidan Qatar poytaxti Doha shahriga uyushtirilgan raketa zarbalarini keskin qoraladi. Qatar mustaqilligi va suverenitetini buzadigan, uning xavfsizligiga tahdid soladigan bunday nomaqbul xatti-harakatlar Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi, xalqaro huquqning asosiy qoida va tamoyillariga zid ekani qayd etildi.

O‘zbekiston xalqaro munosabatlarda kuch ishlatishning har qanday shakliga va Yaqin Sharqdagi vaziyatning yanada keskinlashishiga olib keladigan qadamlarga qarshi ekani ta’kidlandi.

O‘zbekiston Prezidenti Qatar tashabbusi bilan chaqirilayotgan navbatdan tashqari arab-islom sammitining muvaffaqiyatli o‘tishini tiladi.

Qatar Davlati Amiri, o‘z navbatida, ko‘rsatilgan birdamlik va qo‘llab-quvvatlov uchun chuqur minnatdorlik bildirdi. Telefon muloqoti chog‘ida faol siyosiy aloqalarni davom ettirish va ikki mamlakat yetakchi kompaniyalarining kooperatsiya loyihalarini jadallashtirish bo‘yicha o‘zaro muvofiqlashgan choralar ko‘rish masalalari ham muhokama qilindi.

Strategic Focus: Central Asia

Qo‘ng‘iroqlar ortidagi falsafa: O‘zbekistonning faol neytralligi

Hasanov Imron, O’zDJTU, Xalqaro jurnalistika fakulteti, 2-kurs talabasi

27-avgustdan 12-sentyabrgacha bo‘lgan qisqa muddat ichida O‘zbekiston rahbariyati bir qator muhim telefon muloqotlarini amalga oshirdi. Ushbu suhbatlar turli mintaqalardagi siyosiy markazlar bilan bog‘lanib, O‘zbekiston tashqi siyosatining keng qamrovli yo‘nalishini yaqqol ko‘rsatdi. Xususan, Rossiya Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov, Ozarbayjon Tashqi ishlar vaziri Jeyhun Bayramov, AQSh Prezidenti Donald Trump, Qozog‘iston Bosh vaziri o‘rinbosari va Tashqi ishlar vaziri Murat Nurtleu hamda Qatar Amiri Shayx Tamim bin Hamad Al Soni bilan muloqot qilindi.

Bu suhbatlarning geografiyasi Sharqdan G‘arbga, Shimoldan Janubga cho‘zilib, O‘zbekiston tashqi siyosatining o‘zini markaziy o‘yinchi sifatida ko‘rsatishga intilayotganini anglatadi. Oddiy diplomatik protokol ortida savol tug‘iladi: qisqa muddatda amalga oshirilgan bu shiddatli muloqotlar real siyosiy natijalarni beradimi yoki ular diplomatik shovqin ichida faqatgina aks-sado bo‘lib qoladimi?

Falsafiy nuqtai nazardan qaralsa, telefon diplomatiyasi zamonaviy siyosatning yangi metaforasiga aylandi: qudrat endi faqat iqtisodiy ko‘rsatkichlar yoki qurollar bilan emas, balki signallar orqali o‘rnatilgan aloqa tarmoqlari bilan ham namoyon bo‘ladi. Shu bois, qisqa muddat ichida qilingan bu qo‘ng‘iroqlar O‘zbekistonning “faol neytrallik” konsepsiyasini yanada jonli va ko‘rinadigan shaklda tasdiqlab berdi.

Strategic Focus: Central Asia

🇺🇳🇵🇸🇮🇱 БМТ Бош Ассамблеяси Фаластин давлатини тан олиш назарда тутилган декларацияни қўллаб-қувватлади

БМТ Бош Ассамблеяси 12 сентябр куни кўпчилик овоз билан Исроил ва Фаластин давлатлари тўғрисидаги қарорни амалга ошириш бўйича қадамларни назарда тутувчи декларацияни маъқуллади.

Декларацияни қўллаб-қувватловчи резолюцияни 142 давлат ёқлади, 10 давлат қарши чиқди, яна 12 давлат бетараф қолди. АҚШ ва Исроил уни бойкот қилди.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE

Ba’zi ekspertlar “Tolibon bilan AQShning munosabatlari yomon, amerikaliklar ularni tan olmaydi, hamkorlik yo‘q” deya ta’kidlashadi.

Biroq, mana bu suratlar hamkorlik davom etayotganining ochiq isboti.

“Amerikaning ta’siri zaiflashdi” degan gaplarga ishonmang. AQSh hali ham o‘z ta’sirini saqlab qolmoqda va o‘z o‘yinini davom ettirmoqda.

Nothing personal, it’s just business.

@erontahlili

5 sentabr kuni Shabana Mahmud (asli Pokistonlik) Buyuk Britaniyaning yangi ichki ishlar vaziri (bu lavozimni egallagan birinchi musulmon ayol) etib tayinlandi.

Aytish kerakki, Sh.Mahmud Isroilga qarshi keskin chiqishlari va Falastin himoyasiga o’tkazilgan mitinglarda faol ishtiroki ko’p tanqidlarga sabab bo’lgan.

G’arbiy alyans

STEM Analytics xabar berishicha, ayni vaqtda Qatarda arab va islom mamlakatlari tashqi ishlar vazirlarining yopiq uchrashuvi bo’lib o’tmoqda. Muzokaralarning maqsadi - Doxaga qilingan zarbalar munosabati bilan Isroilga qarshi choralarni o‘z ichiga olgan hujjatni tayyorlashdir.

Manbalarga ko’ra, dushanba kuni arab - islom mamlakatlari yetakchilarining navbatdan tashqari sammiti o’tkaziladi. Uchrashuv yakunida qo‘shma deklaratsiya qabul qilinishi kutilmoqda.

Strategic Focus: Central Asia