BMT Xavfsizlik Kengashi Trampning G‘azo bo‘yicha rejasini ma’qulladi

BMT Xavfsizlik Kengashi AQSh taqdim etgan rezolyutsiyani ma’qulladi. Hujjat 13 ta ovoz bilan qabul qilindi, Rossiya va Xitoy esa betaraf pozitsiyani egalladi.

Reja doirasida 2026-yil boshidan G‘azoga xalqaro stabilizatsiya kuchlari kirishi kerak. Ularning vazifasi xavfsizlikni tiklash, gumanitar yordam yo‘laklarini ochish, infratuzilmani qayta tiklash va eng muhim masala — Hamasning qurolli tuzilmalarini tugatishdan iborat bo‘ladi. Missiyada ayrim arab va musulmon davlatlar ham ishtirok etishi ko‘zda tutilgan.

G‘azada vaqtinchalik texnokratik boshqaruv qo‘mitasi va xalqaro hamkorlar bilan ishlaydigan “Tinchlik kengashi” tashkil etilishi rejalangan. Bu mexanizm hudud boshqaruvida yangi modelni taklif qiladi.

Reaksiyalar esa bir xil emas:

Hamas rezolyutsiyani rad etib, uni Falastin xalqining siyosiy irodasiga aralashuv deb atadi.
Falastin ma’muriyati hujjatni ijobiy baholadi va xalqaro jarayonlarni tiklash imkoniyati sifatida ko‘rmoqda.
Isroil qo‘shinlarini faqat demilitarizatsiya bo‘yicha belgilangan bosqichlar bajarilgach olib chiqishini bildirdi.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Strategic Focus: Central Asia - Markaziy Osiyodagi (va boshqa mintaqalar) asosiy voqealar tahlili.

Strategic Focus: Middle East & North Africa - Yaqin Sharq va Mag’ribdagi zamonaviy xalqaro munosabatlar.

Strategic Focus: Atlantic - AQSh va Yevropa kun tartibidagi asosiy mavzular hamda trendlar.

Xorijiy OAV - chet tillardagi yetakchi nashrlar kanali.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE - jahondagi eng oxirgi va sara xabarlar.

Kanallarimizga qo’shiling va do’stlaringiz bilan ulashing!

"Уларнинг ичида ҳеч ким гегемон эмас" - сиёсатшунос МО+Озарбойжон формати ҳақида

Kun.uz билан гаплашган сиёсатшунос Азиз Каримов фикрича, Озарбойжон ҳам қўшилган Марказий Осиё маслаҳат учрашувида бирор давлат гегемон эмас. Яъни, формат тенг ҳуқуқ ва овоз асосида тузилган, давлатлар эса бир-бирини тўлдиради. Энг катта иқтисодиёт - Қозоғистонда, инсон капитали - Ўзбекистонда, сув ресурслари - Тожикистон ва Қирғизистонда, энг кўп газ - Туркманистонда ва юқори транспорт потенциали - Озарбойжонда.

📹 СУҲБАТНИ ТЎЛИҚ ТОМОША ҚИЛИНГ

Vashingtondan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, Xitoy so‘nggi 25 yil ichida AQShga 200 milliard dollardan ortiq kredit bergan. Aytishlaricha, barcha mablag’lar G‘arb texnologiyalarini qo’lga kiritishga qaratilgan edi.

AidData markazi qayd etishicha, Xitoy banklari AQShning deyarli har bir shtatida 2 500 ta loyihani moliyalashtirgan (gaz quvurlaridan tortib aeroport terminallarigacha, hattoki eng yirik data markazlarigacha). Qizig’i shuki, 100 milliard dollardan ortiq mablag’ 2018-yildan keyin taqdim etilgan. Ko’rib turganimizdek, Vashington boshqa davlatlarni Xitoy qarz tuzog‘idan ogohlantirayotgan bir paytda, AQShning o‘zi Xitoyning eng yirik yashirin kredit oluvchisiga aylangan.

Asosiy maqsad esa aniq: Xitoy kreditlar orqali o‘z kompaniyalariga AQSh va Yevropaning chiplar, DNK tahlili, sun’iy intellekt va ilg‘or texnologiyalar ustida ishlovchi firmalarini sotib olish imkonini yaratgan.

Kongressda norozilik kuchaymoqda, bir qator siyosatchilar esa AQSh iqtisodiy geosiyosatda jiddiy yutqazayotganini tan olmoqdalar.

AidData ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoyning chet elga moliyaviy oqimi 2,2 trillion dollardan oshgan - bu AQShdan ikki baravar ko‘p. Bu mablag‘lar sun’iy intellekt, robototexnika, toza energiya va strategik materiallar kabi sohalarda ustunlikni qo‘lga kiritish uchun yo‘naltirilgan.

Eng xavotirli tomoni, Xitoy kreditlarining katta qismi Pekin ta’kidlaganidek kambag‘al mamlakatlarga emas, balki dunyoning eng boy davlatlariga - yashirin yo‘llar, ofshorlar va vositachi shirkatlar orqali berilgan.

Mutaxassislar aytishicha, oddiy kreditlar ortida aktivlar ustidan nazorat, muhim infratuzilmaga ta’sir va intellektual mulk oqimi xavfi yotibdi.

Strategic Focus: Atlantic

Nega Putin urushning tugashini xohlamayapti

Ukraina mojarosini tinch yo‘l bilan hal etish bo‘yicha yangi rejalarga qaramay, ularning amalda ro‘yobga chiqishiga jiddiy shubha tug‘iladi. Bunga asosiy sabab Kiyev emas, balki Vladimir Putindir. Yetakchi xalqaro ekspertlarning tahlillari shuni ko‘rsatadiki, Rossiya prezidenti urushning muzokaralar yo‘li bilan yakunlanishini o‘z siyosiy barqarorligiga bevosita tahdid deb biladi. Hozirgi RF siyosiy tizimi uchun tinchlik urushning davom etishidan ko‘ra ko‘proq xavf tug‘diradi.

Mutaxassislar fikricha, Moskvaning strategiyasi hal qiluvchi g‘alabaga erishish modelidan boshqariladigan uzoq muddatli urush strategiyasiga o‘tgan. Bunday yondashuv ichki siyosiy xarajatlarni kamaytiradi: Kreml ijtimoiy keskinlikni kuchaytirishi mumkin bo‘lgan harakatlardan - umumxalq safarbarligi yoki harbiy muvaffaqiyatsizliklarni tan olishdan qochmoqda. Shuningdek, tahlilchilar Kreml o‘z vaqtida Tramp ma’muriyati orqali Kiyevga bosim o‘tkazish imkoniyatini qo‘ldan boy berganini ta’kidlashadi. Bugungi kunda bunday tashqi imkoniyatlar deyarli qolmagan.

Shu fonda rus rasmiylarning bayonotlari Kremlning pozitsiyasi o‘zgarmaganini ko‘rsatadi: maqsad qisman hududlarni qo‘shib olish emas, balki butun Ukraina ustidan siyosiy va harbiy nazorat o‘rnatishdir. Bu esa har qanday muzokaralarni imkonsiz qiladi. Urushning tugashi xatolarni tan olishni, jamoatchilik ustidan nazoratni kamaytirishni va yo‘qotishlar miqyosi bo‘yicha savollarga javob berishni talab qiladi - bularning barchasi yagona shaxsga bog’lanib qolgan hokimiyat tizimi uchun qabul qilib bo‘lmaydigan holatdir.

Bundan tashqari, mojaroning tugashi Kreml uchun bir qator ichki xavflarni yuzaga keltiradi. Gap frontdan qaytishi kerak bo‘lgan yuz minglab harbiylar haqida ketmoqda, ular orasida safarbar qilinganlar ham, sobiq mahkumlar ham bor - ularning aksariyati og‘ir psixologik holatda. Bugungi kunda kambag‘al hududlar uchun kompensatsiya vazifasini bajarib turgan ijtimoiy to‘lovlarni qayta ko‘rib chiqish zaruriyati tug‘iladi. Halok bo‘lgan va yaralangan harbiylarning oilalari orasida norozilik kuchayishi, xavfsizlik tizimi esa yangi norozilik to‘lqinlarini jilovlashdan charchashi mumkin. Shu tariqa, urushning tugashi Rossiya hokimiyati qabul qila olmaydigan tizimli xavflarni yuzaga keltiradi.

Rossiya armiyasining taktik jihatdan ma’lum darajada moslashuvi va harbiy sanoatning qayta tuzilayotganiga qaramay, mamlakat hanuz strategik burilish yasash uchun yetarli resursga ega emas. Rejimning ichki barqarorligi hamon noaniq, iqtisodiy cheklovlar kuchaymoqda, Xitoyning uzoq davom etadigan mojaroda Rossiyani qo‘llab-quvvatlashga tayyorligi esa savol ostida qolmoqda. Shu sharoitda AQSh va uning ittifoqchilari Ukraina uchun uzoq muddatli yordam strategiyasiga amal qilishga majbur, chunki hozirgi vaziyatda diplomatik yechimning imkoniyati mavjud emas - asosiy to‘siq Rossiya rahbariyatining siyosiy motivatsiyasidir.

Xulosa qilib aytganda, tinchlikka erishish imkoniyatlari nihoyatda past. Haqiqiy siljish faqat Rossiyaning ichki siyosiy sharoitlari o‘zgargan taqdirdagina ro‘y berishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Tehron ekologik bosim ostida — hukumat yangi poytaxt izlamoqda

Eron prezidenti Masoud Pezeshkian Tehrondagi ekologik inqiroz chuqurlashgani uchun poytaxtni ko‘chirish masalasi jiddiy ko‘rib chiqilayotganini yana bir bora ta'kidladi. Tehronda aholi soni ortgan, suv tanqisligi kuchaygan, ayrim hududlarda yer yiliga o‘nlab santimetr cho‘kayotgani esa shaharni yashash uchun tobora xavfli hududga aylantirmoqda.

Hukumat poytaxtni Makran sohiliga ko‘chirish variantini muhokama qilmoqda. Bu hudud strategik jihatdan qulay deb baholanmoqda, ammo tahlilchilar Makranda infratuzilmaning yetarlicha rivojlanmagani va iqtisodiy xarajatlarning juda yuqori bo‘lishini eslatmoqda.

Tehron uzoq yillik ekologik bosimni ko‘tarishga qiynalmoqda. Endi Eron oldida ikkita yo‘l bor — poytaxtni ko‘chirish yoki mavjud inqirozni katta siyosiy qarorlar bilan ichkarida hal qilish.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Xitoy nimani ko‘zlayapti?

M.Xafizov, mustaqil ekspert

Van Ining uch davlat bo‘ylab shoshilinch safari ortiga sinchiklab qaralsa, Pekinning Markaziy Osiyoda bir vaqtning o‘zida bir nechta strategik maqsadni ko‘zlayotgani yaqqol ko‘rinadi.

Birinchidan, Xitoy mintaqada bo‘shayotgan geosiyosiy makonni egallashga urinmoqda. Rossiyaning Ukrainadagi urush bilan bandligi, AQShning esa Tramp ma’muriyati ostida Markaziy Osiyoga qaytish harakati Pekin uchun “strategik imkoniyat oynasi” yaratdi. Xitoy bu imkoniyatni boy bermaslik uchun mintaqaga iqtisodiy, siyosiy va xavfsizlik borasida chuqur kirib borishni maqsad qilmoqda.

Ikkinchidan, Pekin Markaziy Osiyoning tobora mustaqil siyosiy subyektga aylanishidan foydalanmoqchi. Maslahat uchrashuvlari formati ostida shakllanayotgan mintaqaviy birdamlik Xitoyga Markaziy Osiyoni bo‘linmalarga ajralmagan, “tashqi integratsiyaga ochiq bo‘lgan yagona hudud” sifatida ko‘rish imkonini bermoqda. Boshqacha aytganda, Xitoy Markaziy Osiyodagi birlikni kuchaygan AQSh bosimiga qarshi o‘z foydasiga yo‘naltirmoqchi.

Uchinchidan, Xitoy transport-logistika infratuzilmasi orqali mintaqani Yevroosiyo tranzitining bosh o‘qiga aylantirishni ko‘zlamoqda. Qirg‘izistondagi temir yo‘l, avtomagistral va aviatsiya tashabbuslari, Toshkent bilan logistik hamkorlik - bularning barchasi Xitoyning “ichki ishlab chiqarishdan tashqi bozorlar sari uzluksiz kamari”ni yaratish strategiyasining tarkibiy qismidir.

To‘rtinchidan, Pekin mintaqaning janubiy xavfsizlik perimetrini mustahkamlash orqali Afg‘onistondagi beqarorlikni oldindan jilovlashni istayapti. Tojikistonda terrorizm, radikalizm va narkotrafikka qarshi kurash bo‘yicha kelishuvlar Xitoyning o‘z ichki xavfsizligi uchun tashqi devor qurish strategiyasidir.

Beshinchidan, Xitoy O‘zbekistonga alohida strategik markaz sifatida qarayapti. Toshkent bilan muhokama qilinayotgan yashil energetika, foydali qazilmalarning “yashil zanjiri”, investitsiya oqimlari va ko‘p tomonlama formatlardagi koordinatsiya Pekinning O‘zbekistonni mintaqaning siyosiy va iqtisodiy qutbiga aylantirish orqali o‘z ta’sirini uzoq muddatga mustahkamlash niyatidan darak beradi.

Strategic Focus: Central Asia

Saudiya Arabistoni Yaqin Sharqni o’z nazoratiga oladimi: yangi xavfsizlik arxitekturasi bo‘yicha prognoz

Tahlil va taxminlarimizga ko‘ra, mintaqada kuchlar taqsimotining yangi tizimi shakllanmoqda va so‘nggi oylar ichidagi asosiy qarorlar AQShning Yaqin Sharqdagi xavfsizlik yukining bir qismini asta-sekin Saudiya Arabistoniga o‘tkazayotganini ko‘rsatmoqda. Muhim burilish nuqtasi 2025-yil 18-noyabr bo‘ldi. Shu kuni Muhammad bin Salmon sharafiga uyushtirilgan kechki bazmda Donald Tramp Saudiya Arabistoniga “NATOdan tashqari asosiy ittifoqchi” maqomini berishini e’lon qildi va bir vaqtning o‘zida 48 ta F-35 hamda 300 ta amerikalik tank sotuvini ma’qulladi. Shu tarzda AQSh mintaqadagi mas’uliyatni boshqalarga o‘tkazishni boshladi.

Shu bilan birga 2025-yil sentabr oyida Saudiya Arabistoni va Pokiston o‘rtasida imzolangan strategik mudofaa pakti ham hal qiluvchi ahamiyatga ega. Fikrimizcha, ushbu kelishuv kelajakdagi mintaqaviy konstruktsiyaning yadrosi bo‘ladi: Pokiston - harbiy kuchni, Saudiya Arabistoni - moliyaviy resursni, AQSh esa - siyosiy koordinatsiya va diplomatiyani ta’minlaydi. Natijada Vashington o‘z ishtirokini keskin kamaytiradi, Ar-Riyod esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri liderlikni o‘z zimmasiga olmasdan turib ta’sirini kengaytiradi.

Ushbu modelning birinchi sinovi G‘azodagi vaziyat bo‘ladi. Xalqaro Barqarorlashtirish Kuchlari doirasida ishlab chiqilayotgan G‘azoni barqarorlashtirish bo‘yicha 20 bandlik reja aynan shu triadaga (Anqara - Islomobod - Vashington) tayangan holda amalga oshirilishi kutilmoqda. Bizning prognozimizga ko‘ra, G’azodagi missiyaning asosiy kuchi pokistonlik kontingent bo‘ladi - ular amalda Saudiya Arabistoni ta’sirini kengaytiruvchi harbiy qanot sifatida ishlaydi. Turkiya ham, Isroil ham G‘azoda bir-birining ustunlikka erishishini istamaganligi sababli, Pokiston varianti eng muvozanatli yechimga aylanmoqda.

Biroq nazarimizda, Saudiya Arabistoni hanuz Turkiya, Isroil, Eron va AQSh singari asosiy o‘yinchilar orasida eng zaifidir. Uning mintaqaviy ta’siri harbiy kuchga emas, asosan moliyaviy imkoniyatlarga tayangan. Shu sababli Ar-Riyod “ta’sir uchun to‘lash” strategiyasini tanlab, Turkiyani ranjitmaslik va Isroil bilan munosabatlarni murakkablashtirmaslikka harakat qilmoqda. Bu borada kelgusi yillardagi asosiy xavf - AQShning Eron bilan yirik kelishuvga qaytish ehtimoli bo‘lib, bu holat Tehronning mintaqadagi pozitsiyasini tiklashi mumkin.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

So‘nggi haftalarda Ukraina bo‘yicha ehtimoliy siyosiy kelishuvga tayyorgarlik fonida Kremlda migratsiya siyosati bo‘yicha yopiq muhokamalar keskin faollashdi. Urush tugagach jamiyatni “yangi ichki dushman” orqali birlashtirishga urinayotgan hukumat tartib o‘rnatish shiori ostida Markaziy Osiyolik migrantlarga nisbatan keng ko‘lamli bosimga aylanishi mumkin bo‘lgan strategiyani ishlab chiqmoqda.

Ma’lumotlarga ko’ra, Prezident Administratsiyasi kuch tuzilmalar bilan birga Rossiya zamonaviy tarixidagi eng yirik “milliy jinoiy guruhlardan tozalash” va o‘n minglab migrantlar hamda ularning oilalarini ommaviy deportatsiya qilish kampaniyasiga tayyorlanmoqda. Operatsiyalarni urush tugashi bilanoq boshlash rejalashtirilgan. Ya’ni, hukumat bu aksiyalar orqali jamoatchilik e’tiborini ichki kun tartibiga burishni va ijtimoiy chaqiriqlar fonida davlatning “qat’iyligini” namoyish etishni ko‘zlamoqda.

Alohida tashvish uyg‘otayotgan jihat - urush faxriylarining faol jalb qilinishi. Ularga urushdagi oyliklarga deyarli teng to‘lovlar va’da qilingan. Bu esa “migratsion nazorat” bo‘yicha juda keng vakolatlarga ega yarim-harbiy guruhlarning shakllanish xavfini tug‘diradi. Mavjud tizimning past shaffofligi sharoitida bunday tashabbuslar tezda haqiqiy jinoyatchilikka qarshi kurashdan chetga chiqib, mehnat migrantlariga bosim o‘tkazish vositasiga aylanishi mumkin.

Rasmiy maqsadlar “jinoyatchilikka va noqonuniy migrantlarga qarshi kurash, ijtimoiy tizimlarga tushadigan yukni kamaytirish” deya ta’riflangan bo‘lsa-da, amaliyotda bu ksenofobiya to‘lqiniga, ommaviy hibsga olishlarga, tezlashtirilgan deportatsiyalarga va kuch ishlatishning ixtiyoriy qo‘llanishiga olib kelishi mumkin. Ukrainadagi urushdan keyingi siyosiy o‘tish davrida hukumat migratsiya mavzusidan o‘zining “qat’iy pozitsiyasini” namoyish etish va jamoatchilikni iqtisodiy hamda ijtimoiy muammolardan chalg‘itish uchun foydalanishi ehtimoli yuqori.

Nega zudlik bilan tegishili choralarni ko‘rishi kerak?

Birinchidan, migrantlarga qarshi kurash bahonasida o‘zboshimchalik bilan olib boriladigan ta’qiblar xavfi yuqori. Ommaviy kampaniyalar deyarli hech qachon aniq o‘tkazilmaydi - hech shubhasiz, qonuniy ishlayotgan o‘zbekistonliklar ham bosim ostida qoladi.

Ikkinchidan, faxriylarning jalb qilinishi joylarda noqonuniy harakatlar ehtimolini oshiradi. Nazorat bo‘linadi, mas’uliyat esa noaniq bo‘lib qoladi.

Uchinchidan, agar deportatsiyalar tezkor va ommaviy bo‘lsa, O‘zbekiston bunga tayyor bo‘lmagani uchun bir vaqtning o‘zida juda ko‘p odam qaytib kelishi mumkin. Bu esa infratuzilma va ish o‘rinlari yetishmasligiga olib keladi.

To’rtinchidan, O‘zbekistonlik migrantlarning salbiy obrazini shakllantiruvchi ritorika kuchayishi mumkin va natijada ijtimoiy muhit yanada yomonlashadi.

Tavsiya etiladigan shoshilinch choralar:

1. Rossiya tomonidan rejalashtirilayotgan operatsiyalarning parametrlari, muddatlari va huquqiy kafolatlari bo‘yicha rasmiy izoh so‘rash.

2. Diplomatik kanallar va konsullik guruhlari faoliyatini kuchaytirish, ayniqsa o‘zbekistonlik migrantlar ko‘p yashaydigan hududlarda.

3. Vujudga kelishi mumkin bo‘lgan ommaviy hibslar va vaziyatni monitoring qilish uchun operativ shtabni tashkil etish, shuningdek huquqiy yordamni kuchaytirish.

4. Potensial qaytib keluvchi fuqarolar uchun reintegratsiya rejasini ishlab chiqish - vaqtinchalik bandlik, turarjoy va ijtimoiy yordamni o‘z ichiga olgan holda.

Strategic Focus: Central Asia