Sizning e’tiboringizga Vahobov Boburbek Isroil o‘g‘lining (JIDU, Xalqaro munosabatlar fakulteti, 2-bosqich talabasi) “Xalqaro munosabatlarda Kopengagen maktabining ahamiyati” nomli ilmiy-tahliliy maqolasini havola etamiz.

Mazkur maqolada Kopengagen maktabining xalqaro munosabatlar va xavfsizlik masalalarini tushuntirishdagi ahamiyati yoritiladi. B.Vahobov Kopengagen maktabi realizm yondashuvidan farqli ravishda xavfsizlikni faqat harbiy kuch bilan emas, balki siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik omillar orqali tushuntirishini ta’kidlaydi. Asosiy e’tibor maktabning markaziy tushunchasi bo‘lgan “sekuritizatsiya”ga qaratiladi - ya’ni xavfning obektiv holat emas, balki siyosiy elita tomonidan nutq orqali jamiyatga taqdim etilishi va omma tomonidan qabul qilinishi orqali shakllanishi tushuntiriladi.

Maqolada bu nazariya XIX asrda Buxoro, Xiva va Qo‘qon xonliklarining Rossiya va Angliya imperiyalari bilan munosabatlari misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotchi xonliklar Rossiya imperiyasini real xavf sifatida qabul qilmagani, asosiy xavfni esa bir-birida yoki Angliyada ko‘rgani sababli yakdil qarshilik shakllanmaganini ko‘rsatib beradi. Natijada “xavf” noto‘g‘ri belgilangani va jamiyat ongida to‘g‘ri shakllantirilmagani xonliklarning bosib olinishi bilan yakunlangan.

Xulosa qismida B.Vahobov xavfni to‘g‘ri anglash va uni jamiyatga yetkazish davlat suvereniteti va xavfsizligi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini ta’kidlaydi. Kopengagen maktabining sekuritizatsiya yondashuvi bugungi tezkor va murakkab xalqaro muhitda davlatlar uchun muhim nazariy asos bo‘lib xizmat qilishi, xavfsizlikni ta’minlashda faqat kuchga emas, balki jamiyat ongiga va siyosiy muloqotga tayanish zarurligini ko‘rsatadi.

Strategic Focus: Central Asia

Qurol bor, odam yo‘q: Rossiya urushining yashirin demografik inqirozi

Ukraina urushi Rossiya uchun nafaqat harbiy yoki iqtisodiy, balki chuqur demografik inqirozni ham yuzaga chiqardi. Bu omil kam muhokama qilinadi, ammo uzoq muddatda aynan u urushni davom ettirish imkoniyatlarini keskin cheklashi mumkin.

Manbalarga ko‘ra, Rossiyaning Ukrainadagi yo‘qotishlari oyiga o‘rtacha 25 ming kishidan oshmoqda. 2022-yildan buyon umumiy yo‘qotishlar 1 milliondan ortiq halok bo‘lgan yoki og‘ir yaralangan askarga yetgan. Bu ko‘rsatkich Sovet Ittifoqining Afg‘onistondagi 10 yillik urushidagi yo‘qotishlardan bir necha baravar yuqori (jami 15–25 ming kishi).

Urush Rossiyada allaqachon mavjud bo‘lgan demografik muammolar fonida kechmoqda: tug‘ilish darajasi past, aholi qarimoqda, mehnatga layoqatli erkaklar soni kamaymoqda. 2022-yildagi safarbarlikdan so‘ng yuz minglab jangovar yoshdagi erkaklar mamlakatni tark etdi, bu esa mehnat bozoriga va demografik balansga bevosita zarba berdi. Vaziyat shu qadar og‘irlashdiki, Rosstat 2024-yilda oylik demografik ma’lumotlarni e’lon qilishni to‘xtatdi, shuningdek navbatdagi aholini ro‘yxatga olish bo‘yicha ayrim ma’lumotlar kechiktirildi.

Yo‘qotishlar hududlar va etnik guruhlar bo‘yicha notekis taqsimlangan. Qayd etilishicha, halok bo‘lganlarning katta qismi Shimoliy Kavkaz musulmonlari, buryatlar, qalmog‘lar, tuvinlar va boshqa milliy ozchiliklar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Bu holat kelajakda mintaqaviy norozilik va avtonomiya talablarining kuchayishiga zamin yaratishi mumkin.

Hozircha Kreml armiyani yollanma jangchilar, shartnoma asosidagi askarlar va mahbuslar hisobiga to‘ldirib kelmoqda. Yuqori mukofot pullari sabab Mudofaa vazirligi oylik yollash rejasini hatto oshirib bajarayotgani qayd etiladi. Biroq bu model qimmatga tushmoqda va uzoq muddatli emas. Majburiy safarbarlik 2022-yilda sinab ko‘rildi, biroq katta erkaklar oqimi mamlakatdan chiqib ketishiga olib kelgani sababli bekor qilindi.

Urush oqibatida Rossiya nafaqat bugungi, balki kelajakdagi demografik resurslarini ham yo‘qotmoqda. Erkaklar emigratsiyasi + frontdagi yuqori yo‘qotishlar Rossiyaning allaqachon mavjud bo‘lgan demografik tanazzulini keskin tezlashtirdi. Hatto urush tugagan taqdirda ham, mamlakat ishchi kuchi yetishmasligi, ijtimoiy yukning oshishi va millionlab urushdan qaytgan, jumladan sobiq mahbuslarni jamiyatga moslashtirish muammosiga duch keladi.

Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, bunday guruhlar jiddiy ijtimoiy xavf tug‘dirishi mumkin. Sovet davrida Afg‘on urushi faxriylari jinoyatchilik muhitining muhim qismiga aylangan. Ukrainadagi urush faxriylari soni esa bir necha baravar ko‘p bo‘lishi kutilmoqda.

Shu sababli, Ukraina urushi Rossiya uchun yashirin demografik frontni ochdi. Bu frontda na harbiy texnika, na budjet yordami bilan tez g‘alaba qozonib bo‘lmaydi. Inson kapitali tiklanishi eng sekin bo‘lgan resurs bo‘lib, aynan shu omil Rossiyaning urushni uzoq muddat davom ettirish imkoniyatlarini keskin cheklab qo‘ymoqda - frontdagi vaziyatdan qat’i nazar.

Strategic Focus: Central Asia

🚀 Birinchi o‘zbek sun’iy intellekti - BONU AGI ishga tushdi

Bugungi kunda sun’iy intellekt tizimlari ko‘p, biroq ularning aksariyati umumiy, universal mantiqqa tayanadi. O‘zbekistondagi birinchi milliy sun’iy intellekt loyihasi - BONU AGI esa savol va vazifalarni milliy, madaniy va ijtimoiy kontekst asosida tahlil qilishi bilan ajralib turadi va xorijiy AI platformalariga munosib muqobil bo‘la oladi.

BONU AGI asoschilari - Baxtiyor Bobohonov, Sardorbek Tursunov va Otabek Sidikovni (bizning ustozimiz va yaqin do’stimiz) ushbu muhim texnologik loyiha ishga tushirilgani bilan samimiy tabriklaymiz!

Loyihadan samarali foydalanish uchun foydalanuvchilarga ro‘yxatdan o‘tish, savollarni aniq va mazmunli shaklda berish hamda hurmat asosida muloqot qilish tavsiya etiladi. Ayni paytda BONU AGI bepul rejimda ishlamoqda, bu esa uning imkoniyatlarini sinab ko‘rish uchun qulay sharoit yaratadi.

Loyiha jamoasiga muvaffaqiyat va omad tilaymiz!

Strategic Focus: Central Asia

Isroil hukumati Z avlodiga yo‘naltirilgan kontent yaratish uchun Clock Tower X LLC mediakompaniyasi bilan 6 million dollarlik shartnoma imzoladi.

Asosiy e’tibor TikTok, Instagram, YouTube, podkastlar va boshqa raqamli platformalarga qaratiladi — materiallarning kamida 80 foizi aynan yosh auditoriya uchun mo‘ljallanadi.

Rejalarga ko‘ra, kompaniya yangi saytlar ishga tushirish va internet axborot muhitiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan materiallarni e’lon qilishni ham ko‘zda tutmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, sun’iy intellekt tizimlari, jumladan ChatGPT javoblariga ham ta’sir qilishi mumkin.

Loyiha sezgir mavzular atrofida muayyan kontekst shakllantirish va sun’iy intellektning axborotni talqin qilishi hamda taqdim etish uslubini Isroil pozitsiyasi foydasiga o‘zgartirishni maqsad qilgan.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

AQSh hozir Kuba va Venesuelaga bosimni kuchaytirmoqda, buning uchun esa energetika - ya’ni neft va yoqilg‘i masalasini asosiy qurol sifatida ishlatyapti. Maqsad harbiy to‘qnashuv emas, balki bu davlatlarning iqtisodiy imkoniyatlarini zaiflashtirish va ichki beqarorlikni kuchaytirishdir.

10-dekabr kuni AQSh Venesueladan chiqqan neft ortilgan tankerni to‘xtatib, musodara qilishi buning ochiq isboti. Bu 2019-yildan buyon qayd etilgan ilk shunday voqea bo‘ldi. AQSh tomoniga ko‘ra, kema soxta joylashuv ma’lumotlarini uzatgan va “soya floti” orqali sanksiyalarni chetlab o‘tgan. Neft Kubaga yetkazilishi kerak edi, biroq tanker to‘xtatilishidan oldin 50 ming barrelga yaqin neftni boshqa kemaga o‘tkazishga ulgurdi.

Shundan so‘ng AQSh Venesuela neftini tashiyotgan tankerlarni nishonga olishni davom ettirishini ochiq aytdi. Natijada Venesuelaga kirib-chiqayotgan tankerlar soni kamaydi. Bu Venesuela uchun kam daromad va kam dollar degani. Dollar esa oziq-ovqat va zarur mahsulotlarni sotib olish uchun juda muhim.

Eng katta zarba esa Kubaga tegmoqda. Kuba neftni asosan tashqaridan oladi. Ilgari Venesuela Kubaga kuniga 100 ming barrelgacha neft yuborar edi. Hozir esa Kuba o‘zi kuniga atigi 40 ming barrel neft ishlab chiqaradi (ehtiyojning faqat uchdan bir qismi). Venesueladan kelayotgan neft 24–52 ming barrel atrofida, Meksikadan esa juda kam - taxminan 5 ming barrel. So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, joriy yilning 10 oyida Kubaga neft va yoqilg‘i importi 33 foizga kamaygan (2024-yilga nisbatan).

Bu holat Kubada jiddiy energetika inqiroziga olib keldi. Elektr uzilishlari 20 soatgacha davom etmoqda, transport, qishloq xo‘jaligi va zavodlar zarar ko‘ryapti. Odamlar norozi bo‘la boshladi. Venesuela prezidenti Maduro Kubaga yordam berish taklifini bildirdi, ammo qanday yordam bo‘lishi aniq emas.

Kuba o‘zida neft va gaz zaxiralari mavjud, xususan, AQSh Geologiya xizmatiga ko‘ra, Kuba shelfida 4,6 mlrd barrel neft va 9,8 trln kub fut gaz bo‘lishi mumkin. Biroq sanksiyalar, pul va texnologiya yetishmasligi sabab ularni qazib olish hozircha mumkin emas. Bundan tashqari, Rossiya va Xitoy ham Kubani avvalgidek faol qo‘llab-quvvatlay olmayapti.

AQSh buni yaxshi tushunadi: yoqilg‘i yetishmasa, iqtisodiyot izdan chiqadi, norozilik kuchayadi. Shu sababli Vashington energetik bosimni ongli ravishda kuchaytiryapti. Tankerni musodara qilish shunchaki bitta hodisa emas, balki Kuba hukumatini bosim ostiga olishga qaratilgan katta strategiyaning bir qismi.

Strategic Focus: Central Asia

Qobiljonni kim o‘ldirdi?

Tizim!

So‘nggi 2 yil ichida radikallashuv darajasigacha yetib borgan segregatsiya va aparteid tizimi!

Qobiljonni Mironovning doimiy chiqishlari o‘ldirdi!
Bastrikinning bayonotlari o‘ldirdi!
Davlat Dumasining qonun loyihalari o‘ldirdi!
Rossiyaning davlat telekanallari o‘ldirdi!
Natsistik Telegram kanallari o‘ldirdi!
Migrantlarga qarshi doimiy va KO‘Z-KO‘Z QILINADIGAN reydlar o‘ldirdi!
Aeroportlardagi soatlab davom etadigan ushlab turishlar o‘ldirdi!

Qobiljon Ikkinchi jahon urushidagi G‘alabaning yubiley yilida o‘ldirildi! Natsizm va fashizmga qarshi urushning yubileyi davrida!
Ushbu sana munosabati bilan ommaviy tadbirlar o‘tkazilayotgan bir paytda!

Qobiljon Ukrainani “denatsifikatsiya qilish bo‘yicha maxsus harbiy operatsiya” davom etayotgan kunda o‘ldirildi!

Rossiya tashabbusi bilan BMT Bosh Assambleyasi tomonidan natsizm va fashizmni ulug‘lashga qarshi navbatdagi rezolyutsiya qabul qilinganidan keyingi kuni!

Rossiya TIV tomonidan chet eldagi vatandoshlar huquqlari buzilishi bo‘yicha hisobot e’lon qilinganidan keyingi kuni!

BMT Bosh Assambleyasining mustamlaka mamlakatlar va xalqlarga mustaqillik berish to‘g‘risidagi Deklaratsiyasi qabul qilinganining yubileyidan keyingi kuni — bu hujjatga Sovet Ittifoqi tashabbuskor bo‘lgan va u, jumladan, segregatsiya hamda irqiy kamsitishni tugatishga qaratilgan edi!

Bu ro‘yxatni cheksiz davom ettirish mumkin…

Xo‘sh, hamdardlik qani? Ta’ziya-chi? (Uzr so‘rashni aytmasa ham bo‘ladi). Hech narsa yo‘q!

Rossiyaning Tojikistondagi elchixonasi ikki kundan beri Telegram kanalida yuqorida sanab o‘tilgan hujjatlar haqida postlar joylayapti, ammo bu voqeani butunlay e’tiborsiz qoldirmoqda!

2024-yil mart oyida biz Rossiya elchixonasi oldiga borgan edik, minglab xatlar yozdik, hamdardlik bildirdik, gullar qo‘ydik.

Bugun-chi?

Hech narsa!

Rossiya elchixonasi vaziyatni butunlay inkor etmoqda!
Rossiya elchixonasi jim!
Rossiya jim!
Rossiya bu voqeaga ahamiyat bermayapti!
Rossiya tan olyapti!
Rossiya achinmayapti!
Rossiya hech qanday chora ko‘rishni istamayapti!
Rossiya hech narsani o‘zgartirmoqchi emas!

Qobiljonni kim o‘ldirdi?

Tizim!

Muhammad Shamsuddinov, siyosatshunos ekspert (Tojikiston)

Strategic Focus: Central Asia

16 dekabr kuni Bishkek shahrida Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston temir yo‘li qurilishi bo‘yicha kelishuv imzolanishi Markaziy Osiyoning mustaqil va ongli geoiqtisodiy subyekt sifatida shakllanib borayotganini yana bir bor ko‘rsatdi. Tahlilchilar ushbu loyihani mintaqa uchun strategik ahamiyatga ega infratuzilma tashabbusi sifatida baholamoqda, uning umumiy qiymati esa qariyb 5 milliard AQSh dollarini tashkil etadi. Mazkur loyiha Markaziy Osiyoni Sharq va G‘arb, Shimol va Janub o‘rtasidagi muqobil va barqaror transport bog‘lamiga aylantirishga xizmat qiladi.

Muhimi shundaki, bu tashabbus tashqi kuchlar raqobati mahsuli emas, balki Markaziy Osiyo davlatlarining o‘z manfaatlaridan kelib chiqqan pragmatik va suveren tanlovidir. Mintaqa mamlakatlari Xitoy bilan hamkorlikni bir tomonlama qaramlik emas, balki o‘z rivojlanish strategiyasini amalga oshirish vositasi sifatida ko‘rmoqda. Transport, logistika va savdo yo‘laklarini kengaytirish orqali Markaziy Osiyo global iqtisodiyotda o‘z pozitsiyasini mustahkamlashga intilmoqda.

Shu fonda Rossiyaning mintaqadagi an’anaviy ta’siri nisbatan susayib borayotgani ko‘zga tashlanadi. Ukrainadagi vaziyat Rossiyaning e’tiborini va resurslarini boshqa yo‘nalishlarga burdi, bu esa Markaziy Osiyoda iqtisodiy tashabbuslarning asosiy drayveri sifatida boshqa aktorlar - avvalo Xitoyning oldinga chiqishiga imkon yaratdi. Biroq bu jarayonni “Rossiyani siqib chiqarish” sifatida emas, balki mintaqadagi kuchlar muvozanatining tabiiy qayta shakllanishi sifatida baholash to‘g‘riroq bo‘ladi.

Xitoyning sanksiyalarga qo‘shilmagani va savdo-logistika zanjirlarida moslashuvchan yondashuvi Markaziy Osiyo uchun qo‘shimcha imkoniyatlar ochmoqda, ammo bu imkoniyatlardan qanday va qaysi shaklda foydalanish masalasi mintaqa davlatlarining o‘z qo‘lida. Markaziy Osiyo tobora ko‘proq tashqi ta’sirlarga moslashuvchi emas, balki ularni muvozanatlashtira oladigan mustaqil o‘yinchi sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Shu ma’noda, Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston temir yo‘li nafaqat infratuzilma loyihasi, balki Markaziy Osiyoning suveren rivojlanish modeli, ko‘p vektorli hamkorlik va o‘z manfaatlarini mustaqil belgilashga qodir mintaqa sifatidagi rolini tasdiqlovchi ramziy qadamdir.

Strategic Focus: Central Asia

🇯🇵Japan News: “O‘zbekiston chorrahada: Toshkent Markaziy Osiyoda yangi davrni qanday shakllantirmoqda va bu Yaponiya uchun nimani anglatadi”

Prezident Shavkat Mirziyoyev Markaziy Osiyoda integratsiya va hamkorlikni kuchaytirmoqda. Mintaqa alohida davlatlar yig‘indisi emas, balki yagona iqtisodiy va strategik hudud sifatida ko‘rilmoqda.

2017-yildan boshlab Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining Doimiy maslahat uchrashuvlari yo‘lga qo‘yildi. 2024-yilda esa “Markaziy Osiyo – 2040” strategiyasi qabul qilinib, transport, energetika, suv va sanoat sohalarida umumiy rivojlanish rejalari belgilandi.

Mintaqa ichidagi savdo hajmi 4,5 barobarga oshdi, o‘zaro investitsiyalar ikki baravar ko‘paydi. Qo‘shma korxonalar, chegaradosh savdo zonalari va sanoat loyihalari (qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik, avtomobilsozlik va boshqalar) kengaymoqda.

Yangi temir yo‘llar, transport yo‘laklari, logistika va raqamli infratuzilma loyihalari amalga oshirilmoqda. Maqsad — Markaziy Osiyoni Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi muhim logistika markaziga aylantirish.

O‘zbekiston–Yaponiya munosabatlari mustahkam. Mintaqaning integratsiyalashuvi Yaponiya uchun infratuzilma, energetika, raqamli texnologiyalar va investitsiya sohalarida yangi imkoniyatlar yaratmoqda.

🇺🇿Prezidentining siyosati Markaziy Osiyoni yanada barqaror, integratsiyalashgan va istiqbolli mintaqaga aylantirishga qaratilgan.

@TIVmatbuot

Manbalarga ko‘ra, Grozniyda migrantlar va musulmonlarni himoya qilish masalasi faol muhokama qilinmoqda. Gap, asosan, so‘nggi paytlarda keskin millatchi va provokatsion harakatlari bilan tanilgan “Rus jamoasi” faoliyatiga qarshi choralar haqida bormoqda.

Bu jarayonga turtki bo‘lgan voqealardan biri - Qobiljonning o‘ldirilishi bo‘ldi. Ushbu fojia migrantlar orasida katta qo‘rquv va norozilik uyg‘otdi hamda ularning Rossiyada o‘zini himoyasiz his qilayotganini ochiq ko‘rsatdi.

Shu fonda Ramzan Qodirov nazoratidagi “Xalqlar do‘stligi jamoasi” faollashgani aytilmoqda. Bu tuzilma uzoq yillardan beri millatlararo muammolarni yumshatish va vositachilik bilan shug‘ullanib keladi. Manbalarga ko‘ra, jamoaga migrantlar ko‘p bo‘lgan hududlarda himoya va tartibni ta’minlash bo‘yicha ishlarni kuchaytirishga norasmiy buyruq berilgan.

Aytishlaricha, R.Qodirovning faollashuvi Markaziy Osiyo elitalarining murojaatlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Mahalliy elita Kreml migrantlar xavfsizligi bo‘yicha bergan va’dalarini bajarmayotganini ko‘rmoqda. Xususan, avvalroq Moskva “Rus jamoasi” masalasini yopish bo‘yicha va’da bergan, biroq amalda bu muammo nafaqat hal bo‘lmadi, balki yanada keskinlashdi.

Shu sababli, Markaziy Osiyodagi ayrim siyosiy va norasmiy elitalar Kreml bu masalada real yordam bera olmasligini tushunib, migrantlar muammosini hal qila oladigan, amalda kuchli ta’sirga ega shaxs - R.Qodirovga murojaat qilganlar. Ular uchun asosiy masala so‘z emas, balki real yordam.

Ammo tahlilchilarga ko‘ra, bu ishlar faqat himoya bilan cheklanmaydi. Ramzan Qodirov migrantlarni himoya qilish orqali ularning sadoqatini ham mustahkamlashga harakat qilmoqda. Ya’ni migrantlar va diasporalarga himoya taklif qilinadi, buning evaziga esa ular ustidan norasmiy ta’sir va nazorat o‘rnatiladi.

Manbalarga ko‘ra, mudxish hodisadan so‘ng jamoaga aloqador axborot kanallari faol ishlay boshlagan, migrantlarga nisbatan tahdidlar yoritilmoqda va o‘zlarini “yagona himoyachi” sifatida ko‘rsatish kuchaygan. Bu migrantlarning noroziligini ochiq maydonga chiqarmasdan, nazorat ostida ushlab turishga xizmat qilmoqda.

Shuningdek, maktablar, bozorlar va migrantlar ko‘p to‘plangan joylarda profilaktik hamkorlik formatlari muhokama qilinayotgani aytilmoqda. Rasmiy izohga ko‘ra, bu choralar mojarolarning oldini olishga qaratilgan. Taxminlarga ko‘ra, bu orqali migrantlar muhitini boshqarish va ularning kayfiyatini nazorat qilish ko‘zda tutilgan.

Kengroq ma’noda, Ramzan Qodirov Rossiyada musulmonlar va Markaziy Osiyodan kelgan migrantlar himoyachisi sifatida ko‘rinishga harakat qilmoqda, Kreml bo‘sh qoldirgan maydonda o‘z ta’sirini kengaytirmoqda. Bu himoya to‘liq beg‘araz emas, balki ijtimoiy va siyosiy ta’sir doirasini kengaytirish, migrantlarni o‘ziga yaqinlashtirish va zarur paytda muvozanatlovchi kuch sifatida ishlatish hisob-kitobiga ham asoslangan.

Strategic Focus: Central Asia

Men Rossiya vatanparvariman. Bu yerda 17 yil yashab, men bu yurtni va uning ko‘pmillatli xalqini chin dildan sevib qoldim. Vatanparvar sifatida bugun ko‘pchilik ichida olib yurgan, ammo aytishga jur’at etmayotgan haqiqatni ochiq aytishni o‘z burchim deb bilaman.

Bu so‘zlar tashqaridan qilingan tanqid emas, balki Rossiyaga befarq bo‘lmagan insonning dardli faryodi. Bugun sukut saqlash - umumiy kelajagimizga chiqarilgan hukm demakdir.

Moskva viloyatidagi maktabda 10 yoshli tojik bolakayning milliy adovat asosida o‘ldirilishi ko‘plar uchun ortga yo‘l qolmagan nuqtaga aylandi. Keling, nihoyat tan olaylik: bu “tasodifiy qotillik” emas, balki Rossiyada ayrim kuchlar tomonidan sun’iy ravishda qo‘zg‘atilayotgan ksenofobiya natijasidagi jinoyatdir.

Endi sukut saqlab bo‘lmaydi. Turli natsistik guruhlarning migrantlarga qarshi jinoyatlari oqibatida Rossiya Markaziy Osiyodagi odamlarning qalbi va ishonchini tez sur’atda yo‘qotmoqda. Farzandimiz millati sabab nishonga aylanayotgan bir paytda, “birodarlik” yoki “iqtisodiy manfaat” haqidagi shiorlar hech qanday ta’sir ko‘rsatmaydi.

Bu shunchaki jinoyat emas - bu mintaqadagi butun “yumshoq kuch” konsepsiyasining mafkuraviy inqirozidir.

Mening fikrimcha, bugun hokimiyat neonatsizm tahdidining real ko‘lamini, ayniqsa yoshlar orasida, ochiq tan olishi kerak.

So‘nggi yillarda ko‘pmillatli Rossiya jamiyatini ichidan yemirib kelayotgan shovinistik targ‘ibotni zudlik bilan to‘xtatish bo‘yicha qat’iy choralar ko‘rilishi lozim. Barcha mualliflar va ijrochilar allaqachon ma’lum. Ularning harakatlariga Rossiya Federatsiyasi Jinoyat kodeksiga muvofiq huquqiy baho berilishi shart.

P.S. Agar qo‘shningning bolasi sening uyingda xavfsiz bo‘lmasa, undan sadoqat va samimiy do‘stlikni kutib bo‘lmaydi.

Baxrom Ismailov, yurist

Strategic Focus: Central Asia

#Япония #Марказий_Осиё #Хитой
Уч томонлама чақириқ: Хитой Япония - Марказий Осиё саммитини қандай қабул қилади?

Хитой мутахассислари Қозоғистоннинг Nightingale Int. таҳлилий гуруҳи билан суҳбатда таъкидлаганидек, қисқа муддатда Пекин Япониянинг Марказий Осиёдаги фаолиятига нейтрал иборалар орқали жавоб беришга ва очиқчасига тўғридан-тўғри қарама-қаршиликдан қочишга ҳаракат қилади. Акс ҳолда, бу минтақа давлатларини ошкора диверсификацияга ундаши мумкин.

Аммо СA+ формати институтлашгани ва муҳим ресурсларга тикилган гаровлар ошгани сайин, япон ёндашуви Хитойнинг асосий минераллар соҳасидаги устунликларини заифлаштириши ва глобал таъминот занжирларини қайта қуриш стратегиясининг бир қисми сифатида қабул қилиниши ойдинлашмоқда.

Хитой учун бу минтақада иқтисодий етакчиликни сақлаб қолиш ва япон "юмшоқ кучи" (ёрдам, таълим ва институционал ривожланиш дастурлари) таъсирини чеклаш йўлларини излаш заруратини англатади. Хитойлик тадқиқотчилар ўзлари ҳам тан оладики, бу Марказий Осиё элитаси орасида узоқ муддатли алоқалар тармоғини шакллантиради ва Пекинга рақобат босимини кучайтиради.

Сиёсий таҳлилчи Амирбек Салимов ушбу саммитдан Пекин учун учта таҳдид мавжудлигини қайд этади:

1. Ресурс ва иқтисодий айланмани четлаб ўтиш (Таъминот занжирлари учун кураш)

Хитой Япониядаги саммитни ўзининг муҳим хомашё ва юқори технологияли таъминот занжирлари устидан ҳукмронлигини бузишга қаратилган тўғридан-тўғри уриниш деб ҳисоблайди.

Мақсад — муҳим минераллар: Пекин Япониянинг вольфрам, ноёб ер элементлари ва мисга алоҳида эътибор қаратиб, Хитой экспортига боғлиқликни камайтиришга интилаётганини ҳисобга олади. Марказий Осиё давлатларини рағбатлантириш учун Япония "минералларни технологияга алмаштириш" формуласи (СИ ечимлари, қайта ишлаш ускуналари)ни таклиф қилади.

Таъсир воситаларини заифлаштириш: Хитой буни глобал технологик секторда ўзининг "ресурс таъсирини" заифлаштириш стратегияси деб қабул қилади.

Логистик четлаб ўтиш: Россия (ва билвосита Хитой)ни четлаб ўтувчи транспорт йўлаклари муҳокамаси Пекинда Евроосиё янги қуруқлик контурининг шаклланиши ҳақидаги хавотирларни кучайтиради. Бунда Хитой энди ягона тизим шакллантирувчи инфратузилма маркази эмас.

2. "Хитойга қарши камар"ни илгари суриш (геосиёсий чеклов)

Пекин Япония фаоллигини АҚШ стратегиясининг давоми сифатида, Хитойнинг "орқа ҳовлисида таъсир коалицияси"ни яратишга қаратилган деб талқин қилади.

"Иқтисодий НАТО": Хитой стратеглари бу ҳамкорликларни АҚШ-Япония-ЕИ блокидан Хитойни ўраб олиш учун яратилган зич инфратузилма ва ресурсга боғлиқлик тармоғи — "иқтисодий НАТО" деб ҳисоблайди.

Юмшоқ куч рақобати: Хитой савдо ҳажмида етакчи бўлса-да ($95 млрд. vs чекланган млрд. доллар), у японларнинг "миқдор ўрнига сифат" ёндашувидан хавотирда. Япониянинг институционал ривожланиш, элитани ўқитиш ва тезник ёрдам каби соҳаларга эътибор қаратгани узоқ муддатли тармоқларни шакллантириб, Хитойнинг сиёсий таъсирини сусайтиради.

АҚШ иттифоқчиси: Япония минтақада ғарбий нормалар ва стандартларни илгари сурувчи, Хитой учун "стратегик орқа майдон бўлган ҳудуд"да АҚШ сиёсатини "сокин равишда юритувчи" сифатида қабул қилинади.

3. Тайван ва хавфсизлик билан боғлиқлик (сиёсий истисно)

Энг кескин таҳдид саммит кун тартибининг Тайван атрофидаги кучайиб бораётган таранглик билан кесишишидир.

2025 йил контексти: 2025 йил охирида бош вазир Санае Такаичи Тайванда фавқулодда вазият Япониянинг омон қолишига таҳдид солишини айтганидан сўнг, Токио ва Пекин муносабатлари "кескин қарама-қаршилик" даражасига чиқди.

Янги хавфсизлик канали: Хитой Япониядаги саммит минтақавий хавфсизлик ва "Тайван масаласи"ни Пекиннинг иштирокисиз муҳокама қилиш учун дипломатик канал яратишидан хавотирда.

Норматив таҳдид: Пекин Япония ушбу платформадан Хитой манфаатларига зид бўлган хавфсизлик нормаларини халқаро даражага кўтариш учун фойдаланишидан, Марказий Осиёни Ҳинд-Тинч океан минтақасидаги Ғарбнинг Хитойни тийиб туриш стратегиясига амалда тортилишидан хавотирда.

Манба: Nightingale Int.

Мақоланинг батафсил версияси: https://nightingale-int.com/the-triple-threat-how-china-perceives-the-japan-central-asia-summit/

2025-yil 18–20-dekabr kunlari Tokioda bo‘lib o‘tayotgan Yaponiya – Markaziy Osiyo ilk sammiti global geosiyosiy qarama-qarshiliklar chuqurlashayotgan, xalqaro tizim fragmentatsiyaga uchragan va an’anaviy qaror qabul qilish markazlari samaradorligini yo‘qotayotgan murakkab tarixiy bosqichga to‘g‘ri kelmoqda. Yetakchi davlatlar o‘rtasidagi raqobat endi faqat xavfsizlik bilan cheklanmay, texnologik ustunlik, logistika, ta’minot zanjirlari va global savdo qoidalarini qayta belgilash masalalarini ham qamrab olmoqda.

Aynan shunday sharoitda Yaponiya, uni ikkinchi darajali o‘yinchi sifatida talqin qilishga urinishlarga qaramay, hanuzgacha dunyoning eng yirik iqtisodiy va texnologik markazlaridan biri bo‘lib qolmoqda. AQSh siyosiy elitasida Yaponiyani G7ga muqobil sifatida ko‘rilayotgan Core 5 formatiga jalb etish masalasining muhokama qilinayotgani Tokioning global tartibdagi real salmog‘ini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu hol Yaponiya tashqi siyosatining passiv emas, balki faol va strategik xarakter kasb etayotganidan dalolat beradi.

Shu bilan birga, sammit atrofidagi bahs va talqinlar hanuzgacha ko‘pincha tashqi aktorlar – eng avvalo Xitoy, AQSh va boshqa yirik kuchlar manfaatlari prizmasi orqali olib borilmoqda. Biroq Markaziy Osiyoda kechayotgan real jarayonlar bunday yondashuvlarning tobora eskirib borayotganini ko‘rsatmoqda. Mintaqani faqat tashqi raqobat obyektiga aylantiruvchi qarashlar endi mavjud voqelikni to‘liq aks ettirmaydi.

Markaziy Osiyo allaqachon “kimningdir orqa hovlisi” yoki begona strategiyalar obyekti bo‘lish bosqichidan chiqib ketdi. Mintaqa barqaror transformatsiya davriga kirib, o‘z kun tartibini mustaqil shakllantirmoqda, hamkorlar doirasini ongli ravishda kengaytirmoqda va tashqi raqobatdan o‘z milliy hamda mintaqaviy manfaatlari yo‘lida foydalanmoqda. So‘nggi sakkiz yil ichida Markaziy Osiyo davlatlarining umumiy YAIMi qariyb 2,5 barobar oshib, 520 mlrd AQSh dollariga yetdi. Tashqi savdo hajmi 253 mlrd AQSh dollardan oshdi, mintaqa ichidagi savdo 2 barobar ko‘paydi, o‘zaro investitsiyalar esa 5,6 barobar oshdi. Ushbu ko‘rsatkichlar Markaziy Osiyoning faqat tranzit hudud yoki xomashyo bazasi emas, balki ichki iqtisodiy dinamikaga ega mustaqil makon sifatida shakllanayotganini tasdiqlaydi.

Pekinning Yaponiyaning mintaqadagi faollashuviga nisbatan ehtiyotkor munosabati asosan Xitoyning resurslar, logistika va uzoq muddatli ta’sir borasidagi avvalgi nisbiy monopol mavqeining asta-sekin yemirilayotganidan xavotirini aks ettiradi. Biroq bu jarayonni Xitoyni siqib chiqarish sifatida talqin qilish noto‘g‘ri. Markaziy Osiyo bir yetakchi hamkorni boshqasi bilan almashtirishni maqsad qilmagan. Aksincha, mintaqa qaramlik xavflarini kamaytirish va strategik mustaqillikni kengaytirish uchun diversifikatsiyalangan, moslashuvchan va murakkab hamkorlik tarmog‘ini barpo etmoqda. Shu ma’noda Yaponiyaning yondashuvi antixitoy loyihasi emas, balki texnologiyalar transferi, qo‘shilgan qiymat yaratish, institutsional rivojlanish va inson kapitaliga sarmoya kiritishga asoslangan antimonopol alternativadir.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Tokiodagi sammitning alohida ahamiyati shundaki, u 2004-yilda boshlangan “Markaziy Osiyo + Yaponiya” muloqotining 20 yilligiga to‘g‘ri kelmoqda. Ushbu formatning maslahatlashuv mexanizmidan yetakchilar darajasidagi sammitga evolyutsiya qilishi uning institutsional yetuklikka erishganini ko‘rsatadi. Yaponiya Markaziy Osiyoning strategik ahamiyatini izchil ravishda e’tirof etib kelmoqda va bu yondashuv 2023-yilgi Diplomatic Bluebook hujjatida ham aniq aks etgan. Tokio mintaqani geosiyosiy raqobat maydoni sifatida emas, balki uzoq muddatli va o‘zaro manfaatli hamkor sifatida ko‘radi.

Eng muhim tizimli o‘zgarish shundaki, Markaziy Osiyo geosiyosiy qarama-qarshilik maydonidan asta-sekin chiqib, o‘z qarorlarini mustaqil qabul qiluvchi subyektga aylanmoqda. C5+ formati mintaqaning blokli fikrlashdan voz kechib, hamkorlikni diversifikatsiya qilish strategiyasini tanlaganini ko‘rsatadi. Moslashuvchanlik va bloklarga qo‘shilmaslik Markaziy Osiyoning asosiy strategik aktivlaridan biriga aylanmoqda.

Mazkur jarayonda O‘zbekiston mintaqada yangi siyosiy-iqtisodiy modelni shakllantirayotgan asosiy tayanch davlatlardan biriga aylanmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida mamlakat ochiq, pragmatik va oldindan aytib bo‘ladigan tashqi siyosat yuritmoqda. Bu vaqtinchalik siyosiy manevr emas, balki barqarorlik, mintaqaviy yaqinlashuv va uzoq muddatli rivojlanishga qaratilgan strategik falsafadir. Rasmiy Toshkentning ustuvor maqsadlari aniq: mintaqa ichidagi bog‘liqlikni kuchaytirish, iqtisodiy modernizatsiya va sanoatlashtirish, transport-logistika infratuzilmasini rivojlantirish, tashqi xatarlarga nisbatan barqarorlikni oshirish va strategik mustaqillikni saqlab qolish. Eng muhimi, O‘zbekiston Yaponiya bilan hamkorlikni muqobil emas, balki to‘ldiruvchi yo‘nalish sifatida ko‘radi.

Ushbu yondashuvning amaliy natijalari yaqqol ko‘rinmoqda. O‘zbekistonning Markaziy Osiyo davlatlari bilan savdo aylanmasi 2016-yildagi 2,4 mlrd AQSh dollardan 2024-yilda 7,2 mlrd AQSh dollarga yetdi, qo‘shma korxonalar soni 1800 tadan oshdi. O‘zbekiston siyosatining asosiy farqi – uning shaffofligidir: barcha ustuvor yo‘nalishlar “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida ochiq belgilab qo‘yilgan. Yashirin niyatlar va motivlarning yo‘qligi, milliy manfaatlarning ochiq ifodalanishi hamkorlar ishonchini mustahkamlab, Markaziy Osiyoni yagona siyosiy-iqtisodiy makon sifatida kuchaytirmoqda.

Shu nuqtayi nazardan, Yaponiya – Markaziy Osiyo sammitini “kim yutdi, kim yutqazdi” degan soddalashtirilgan mantiq asosida baholash noto‘g‘ri. Ushbu sammit yangi mintaqaviy reallikni tasdiqlaydi: Markaziy Osiyo xalqaro jarayonlarda obyekt emas, balki faol subyektdir. Prezident Shavkat Mirziyoyevning falsafasiga tayangan holda O‘zbekiston mintaqada yashirin kun tartiblari va qarama-qarshiliklardan xoli, ochiq va pragmatik hamkorlik modelini ilgari surmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Belgiyaning EUReflect nashrida “From People to Industry: How President Mirziyoyev Is Shaping the Future of New Uzbekistan” nomli maqola chiqdi. Unda Prezident Shavkat Mirziyoyevning Yaponiyaga rasmiy tashrifi misolida Yangi O‘zbekiston qanday yo‘lni tanlayotgani tahlil qilinadi. Inson manfaatlaridan boshlab, sanoatlashuv, texnologiyalar va “yashil iqtisodiyot”gacha bo‘lgan aniq strategiya ochib beriladi. Maqola O‘zbekistonning xomashyo modelidan voz kechib, zamonaviy va barqaror iqtisodiyot qurishga intilayotganini sodda va tushunarli tilda yoritadi.

Strategic Focus: Central Asia

Yumshoq kuch, katta manfaatlar: Yaponiya Markaziy Osiyoga nega kirmoqda?

“Markaziy Osiyo + Yaponiya” muloqoti formatining davlat rahbarlari darajasiga ko‘tarilishi Tokioning mintaqaga bo‘lgan yondashuvida chuqur siljishni anglatadi. Yaponiya uchun bu endi tashqi siyosatning ikkinchi darajali yo‘nalishi emas, balki global iqtisodiyot va logistika qayta shakllanayotgan sharoitda strategik ahamiyat kasb etayotgan makondir. Ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar, muhim resurslar uchun raqobatning kuchayishi va Yevroosiyo hududida noaniqlikning ortib borishi Yaponiyani Markaziy Osiyoda yanada faol va tizimli ishtirok etishga undamoqda.

Yaponiyaning asosiy maqsadi - xomashyo manbalarini diversifikatsiya qilish va Xitoyga (asosiy savdo hamkor) bo‘lgan qaramlikni kamaytirishdir. Uran, nodir metallar va rangli metallarning yirik zaxiralariga ega Markaziy Osiyo Tokio tomonidan resurs xavfsizligining yangi arxitekturasida istiqbolli bo‘g‘in sifatida ko‘rilmoqda. Shu bilan birga, Yaponiya faqat xomashyo qazib olish bilan cheklanmay, ishlab chiqarish zanjirlarini shakllantirish, texnologiyalar transferi va sanoat qayta ishlashni rivojlantirishga urg‘u bermoqda. Bu yondashuv mintaqa davlatlarining uzoq muddatli ustuvor yo‘nalishlari bilan hamohangdir.

Transport bog‘liqligini rivojlantirish ham muhim yo‘nalishlardan biridir. Markaziy Osiyo mamlakatlarini kelajakdagi Yevroosiyo transport-logistika tuguni sifatida ko‘rish Yaponiyaning Osiyo va Yevropa o‘rtasidagi muqobil yo‘laklarni, avvalo Transkaspiy xalqaro transport yo‘lagini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan intilishlarini aks ettiradi. Bu an’anaviy yo‘nalishlarga bo‘lgan qaramlikni kamaytirish, savdo barqarorligini oshirish va Markaziy Osiyoni yangi global logistika zanjirlariga integratsiya qilish imkonini beradi.

Yaponiya strategiyasining ajralib turadigan jihati - geosiyosiy bosimdan voz kechishdir. Hamkorlik uzoq muddatli rivojlanish, institutsional sheriklik va ishonch tamoyillariga asoslanadi. Yaponiya harbiy ittifoqlar taklif qilmaydi va siyosiy shartlar qo‘ymaydi, aksincha investitsiyalar, texnologiyalar, inson kapitalini rivojlantirish va boshqaruv standartlarini oshirish orqali ishlaydi. Bu yondashuv uni Markaziy Osiyoning barcha davlatlari uchun qulay va maqbul hamkorga aylantiradi.

Yaqin besh yil ichida 19 milliard AQSh dollargacha bo‘lgan biznes loyihalarni amalga oshirish bo‘yicha e’lon qilingan rejalar Tokioning niyatlari jiddiy ekanini tasdiqlaydi. Investitsiyalar energetika, qayta tiklanadigan energiya manbalari, foydali qazilmalarni qazib olish va qayta ishlash, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt, shuningdek transport infratuzilmasi kabi strategik sohalarga yo‘naltirilmoqda. Bu Yaponiyaning mintaqadagi uzoq muddatli iqtisodiy ishtiroki uchun mustahkam poydevor yaratadi.

Kengroq kontekstda “Markaziy Osiyo + Yaponiya” formati mintaqaning subyektivligini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Qo‘shma sammitlar Markaziy Osiyo davlatlariga kelishilgan pozitsiyalarda chiqish, yirik davlatlarga asimmetrik qaramlik xavfini kamaytirish va umumiy rivojlanish ustuvorliklarini ilgari surish imkonini beradi. Yaponiya uchun bu mintaqada barqaror, texnologiyaga yo‘naltirilgan va nizo keltirib chiqarmaydigan hamkor sifatida mustahkamlanish imkoniyati bo‘lsa, Markaziy Osiyo uchun esa yangi geo-iqtisodiy voqelikda yanada qulay va mustaqil sharoitlarda integratsiyalashish imkoniyatidir.

Strategic Focus: Central Asia

Россия президенти Владимир Путиннинг ташаббуси билан 21–22 декабрь кунлари Санкт-Петербург шаҳрида МДҲ давлатлари раҳбарларининг анъанавий норасмий учрашуви бўлиб ўтади. Бу ҳақда Кремль матбуот хизмати хабар берди.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE