Bosim ostidagi Islom Respublikasi: Eron qaysi tomon ketyapti?

M.Imomov, Strategic Focus eksperti

I. So‘nggi kunlarda ekspertlar hamjamiyati Eronda yuz berayotgan noroziliklarning yangi bosqichini faol muhokama qilmoqda. Xorijiy nashrlar bu jarayonni Islom Respublikasi uchun so‘nggi o‘n yilliklardagi eng jiddiy ichki chaqiriqlardan biri sifatida talqin qilmoqda. Chuqur iqtisodiy tanazzul sharoitida siyosiy legitimlik masalasi ochiq maydonga chiqmoqda, deydi ekspertlar.

II. Eron bo‘ylab kechayotgan noroziliklar markazlashmagan shaklda rivojlanayotgan bo‘lsa-da, ularning ko‘lami, ijtimoiy bazasi va tashqi rezonansi jarayonning tizimli bosqichga o‘tayotganini ko‘rsatmoqda.

Avvalo, namoyishlar qisqa vaqt ichida mamlakat miqyosida kengaydi. Tehron bilan birga Isfahon, Mashhad, Tabriz, Sheroz va boshqa yirik shaharlarda kuzatilgan chiqishlar yagona markazdan boshqarilmagan bo‘lsa-da, sinxron tus oldi. Norozilik periferik hodisa emas, balki siyosiy markazni ham bevosita qamrab olgan jarayonga aylandi.

Shu bilan birga, hukumatning butun mamlakat bo‘ylab internetni uzib qo‘yishi axborot oqimini nazorat ostiga olishga qaratilgan favqulodda choradir. Amalda esa bu qadam norozilikni to‘liq to‘xtatmadi, aksincha, tashqi axborot kanallari orqali voqealarning xalqaro rezonansini kuchaytirdi. Shunday qilib, raqamli izolyatsiya boshqaruv instrumentiga aylangan bo‘lsa-da, uning samaradorligi cheklangan bo‘lib chiqdi.

Bundan tashqari, norozilikning ijtimoiy bazasi kengayib bormoqda. Kurdiston va Kirmonshoh viloyatlaridagi ish tashlashlar, do‘kon va bozorlarning yopilishi iqtisodiy omil jarayonga faol qo‘shilganini ko‘rsatadi. Zero, milliy valyutaning rekord darajada qadrsizlanishi norozilikning asosiy katalizatoriga aylangan.

Nihoyat, tashqi omil jarayonning ajralmas qismiga aylanmoqda. D.Trampning keskin bayonotlari hamda muxolif diskursda R.Pahlaviy nomi va monarxik ramzlarning qayta paydo bo‘lishi rejim uchun siyosiy va ramziy xavfni kuchaytirmoqda. Natijada, ichki beqarorlik tashqi strategik hisob-kitoblar bilan tobora chambarchas bog‘lanib bormoqda.

III. Mavjud dinamikalar Eron ichidagi inqiroz qisqa muddatli norozilik bosqichidan chiqib, o‘rta va uzoq muddatli boshqaruv sinoviga aylanayotganini ko‘rsatadi.

Qisqa muddatda xavfsizlik apparati orqali bosimni kuchaytirish va axborot maydonini yopish asosiy vosita bo‘lib qoladi. Bu vaqtincha ko‘cha faolligini pasaytirishi mumkin, biroq amalda norozilik sabablarini bartaraf etmaydi.

Uzoq muddatda eng katta risk noto‘g‘ri strategik qarorlarda - ya’ni faqat kuch ishlatishga tayanishda mujassam. Qolaversa, bunday yondashuv norozilikni bostirish o‘rniga uni avlodlararo va hududiy tusga keltirishi mumkin. Shu tarzda, Eron atrofidagi xavfsizlik muhiti boshqa mintaqalarga ham ta’sir ko‘rsqtishi aniq.

IV. Eronda yuz berayotgan jarayonlar alohida norozilik emas, balki davlat boshqaruvi modelining chidamlilik chegarasini ko‘rsatmoqda. Kuch va izolyatsiyaga tayangan yondashuv vaqt yutishi mumkin, ammo tizimli muammolarni hal qilmaydi. Natijada, ichki beqarorlik mintaqaviy xavfsizlik risklariga ulanadi - savol shundaki, Tehron moslashuvni tanlaydimi yoki inqirozni chuqurlashtiruvchi yo‘ldan boradimi?

Strategic Focus: Central Asia

AQSh hukumat samolyoti Karakas xalqaro aeroportiga yetib keldi.

Ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, uning bortida AQSh davlat kotibi M.Rubio bo‘lishi mumkin.

Strategic Focus: Atlantic

I. So‘nggi kunlarda ekspertlar hamjamiyati Yevropa ichida siyosiy fragmentatsiya kuchayib borayotganiga jiddiy e’tibor qaratmoqda. Xorijiy nashrlar bu jarayonni Yevropa Ittifoqining ichki muvozanati zaiflashuvi bilan bog‘lamoqda. Geosiyosiy fon o‘zgarib bormoqda: tashqi bosimning kamayishi va Yevropa elitalarining tobora mustaqil qarorlar qabul qilishga intilishi mavjud tizimni qayta shakllantirmoqda.

II. Avvalo, so‘nggi yillarda Yevropada ikki asosiy siyosiy yo‘nalish shakllandi. Ulardan biri an’anaviy “yevroatlantik” model bo‘lib, u asosan Germaniya va Fransiya atrofida jamlangan. Ushbu yo‘nalish markazlashgan boshqaruvni, umumiy qoidalar va Brusselning muvofiqlashtiruvchi rolini saqlab qolishga intilmoqda.

Shu bilan birga, muqobil - “suveren” yondashuv kuchayib bormoqda. Vengriya va Slovakiya boshchiligidagi bu guruhga vaziyatga qarab Avstriya va Italiya ham yaqinlashmoqda. Bu davlatlar milliy manfaatlarni ustuvor deb biladi va Brussel siyosiy bosimini cheklash tarafdori hisoblanadi. Natijada, Yevropa ichida qarashlar tafovuti institutsional darajaga ko‘tarilmoqda.

Bundan tashqari, ilgari Yevropa ichidagi siyosiy intizomni ta’minlab kelgan tashqi omil - AQShning roli susaymoqda. Siyosiy, harbiy va iqtisodiy bosim orqali kelishmovchiliklarni jilovlash mexanizmi avvalgidek ishlamayapti. Bu shuni anglatadiki, Yevropa ichki qarama-qarshiliklari endi tashqi kuch orqali muvozanatlanmayapti.

Nihoyat, yangi siyosiy sharoitda D.Tramp Yevropani yagona blok sifatida emas, balki alohida davlatlar yig‘indisi sifatida ko‘rishga moyil. Ayniqsa konservativ va suveren qarashlarga ega mamlakatlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqalar kuchaymoqda. Natijada, Yevropa Ittifoqining umumiy siyosiy vazni bosqichma-bosqich pasaymoqda.

III. Mavjud tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Yevropa yaqin yillarda chuqurroq integratsiyadan ko‘ra boshqariladigan fragmentatsiya modeliga yaqinlashmoqda. Qisqa muddatda bu jarayon pragmatik qarorlar va mafkuraviy bosimning kamayishi bilan kechishi mumkin.

O‘rta muddatda esa o‘ng va suveren siyosiy kuchlarning kuchayishi institutsional beqarorlik xavfini oshiradi. Populistik bayonotlar, muvofiqlashtirilmagan tashqi siyosat va oldindan prognoz qilib bo‘lmaydigan qarorlar ehtimoli ortadi. Natijada, umumiy strategik yo‘nalish o‘rnini fragmentar tashabbuslar egallaydi.

IV. Yevropada yuz berayotgan jarayonlar yagona siyosiy loyiha mustahkamlanayotganini emas, balki uning chidamlilik chegarasiga yaqinlashayotganini ko‘rsatmoqda. Qarorlar tobora Brusselda emas, milliy poytaxtlarda qabul qilinadi. Savol shundaki, Yevropa bu holatda muvozanatli fragmentatsiyani boshqara oladimi yoki manfaatlar to‘qnashuvi ustuvor bo‘lgan maydonga aylanib boradimi?

Strategic Focus: Atlantic

Erondagi harbiy-siyosiy vaziyat bo‘yicha Strategic Focus ekspertlari munosabati

M.Imomov: Eronning tarixiy tajribasi shuni ko‘rsatadiki, tashqi bosimsiz va elitalar ichidagi boʻlinishsiz stixiyali ko‘cha noroziliklari rejim almashuviga olib kelmaydi. Repressiv apparat, mafkuraviy safarbarlik va resurslar ustidan nazorat hozircha Tehron qo‘lida saqlanib qolmoqda.

S.Pinxasova: “Emigratsiyadagi shoh” figurasi Eron ichida na tashkiliy, na ramziy kapitalga ega. Xorijdan uzatilayotgan siyosiy signallar joylarda boshqariladigan norozilik dinamikasiga aylana olmaydi.

A.Fayzullozoda: Turli shaharlardagi parokanda chiqishlar yagona shtab, aniq maqsad va taktikasiz tanqidiy massani shakllantirmaydi. Bunday noroziliklar kuch tuzilmalari tomonidan osonlikcha bostiriladi.

K.Akopyan: Strukturasiz ommaviylik ijtimoiy bezovtalik bo‘lib qoladi, biroq hokimiyatga muqobil siyosiy jarayonni yuzaga keltirmaydi. Transformatsiya uchun hissiy safarbarlik emas,real siyosiy yetakchilik zarur.

K.Ametov: Hozirgi bosqichda Eron rejimi qulash yoqasida emas, balki navbatdagi stress-testdan o‘tmoqda. Savol rejimning yashab qolishida emas, balki u bu bosimdan keyin qanday boshqaruv modelini tanlashida - ehtiyotkor moslashuvni yoki mavjud qat’iylikni yanada institutsionallashtirishni afzal ko‘radimi?

S.Zokirova: Aholining katta qismi uchun asosiy ustuvorlik - xavfsizlik, hududiy yaxlitlik va davlatning saqlanib qolishi. Shu sababli keskin ssenariylar keng ijtimoiy qo‘llab-quvvatlovga ega emas.

P.Alimjonov: Tashqi bosim ichki legitimlikni yemirish o‘rniga, aksincha, milliy suverenitet va xavfsizlik diskursini kuchaytirmoqda. Natijada, jamiyatda davlat atrofida birlashuv kayfiyati kuchayib, siyosiy konsolidatsiya uchun qulay muhit shakllanmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Erondagi harbiy-siyosiy vaziyat bo‘yicha Strategic Focus ekspertlari munosabati - 2 qism

A.Rahmonov: Erondagi ehtimoliy inqilob Markaziy Osiyo uchun bevosita siyosiy emas, balki xavfsizlik xatari sifatida namoyon bo‘ladi. Eng katta risk - beqarorlikning Afg‘oniston orqali mintaqaga yoyilishi. Agar Tehron markazlashgan nazoratni yo‘qotsa, noqonuniy savdo, radikal tarmoqlar va chegaraviy bosim kuchayishi ehtimoli ortadi.

D.Karimov: Markaziy Osiyo davlatlari uchun Eron muhim tranzit va logistika yo‘lagi hisoblanadi. Inqilobiy ssenariy amalga oshsa, Janubiy yo‘nalishlar - portlar, energetika va transport loyihalari vaqtincha izdan chiqishi mumkin. Natijada mintaqaning tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatlari qisqaradi.

M.To‘xtayeva: Erondagi rejim almashuvi Markaziy Osiyo elitalari uchun ogohlantiruvchi signal bo‘ladi. Bu hodisa ommaviy noroziliklarga nisbatan ehtiyotkorlikni kuchaytiradi va ichki barqarorlikka urg‘u beruvchi siyosatni mustahkamlaydi. Shunday qilib, mintaqada xavfsizlik va nazorat masalalari ijtimoiy islohotlardan ustun qo‘yilishi mumkin.

R.Niyozov: Agar Eronda inqilob tashqi aralashuv bilan kechsa, bu Markaziy Osiyo davlatlarining geosiyosiy manevrlarini murakkablashtiradi. Katta kuchlar o‘rtasidagi raqobat keskinlashadi va mintaqa yana bilvosita bosim maydoniga aylanish xavfi yuzaga keladi. Shu sababli Markaziy Osiyo uchun eng maqbul ssenariy - Eronning keskin beqarorlashuvisiz, nazoratli evolyutsiyadir.

Strategic Focus: Central Asia

Kreml siyosatini targ‘ib qiluvchi asosiy propagandistlardan biri Vladimir Solovyov Rossiya rahbariyatini Markaziy Osiyo hamda “Rossiya ta’siri doirasiga kiruvchi” boshqa hududlarda “maxsus harbiy operatsiyalar” o‘tkazish masalasini ko‘rib chiqishga ochiqchasiga da’vat etdi.

Strategic Focus: Central Asia

Strategic Focus ekspertlarining V.Solovyev bayonoti bo‘yicha reaksiyasi

K.Ametov: “Maxsus harbiy operatsiya” atamasining Markaziy Osiyo kontekstida qo‘llanishi xavfli presedent yaratadi. Bu bayonot Moskvaning real strategiyasidan ko‘ra, ta’sir zonalari haqidagi eskirgan geosiyosiy tasavvurlarning ommaviy axborot vositalaridagi aksidir. Amalda esa Rossiyaning mintaqada bunday resurs va legitim imkoniyatlari tobora cheklanib bormoqda.

K.Akopyan: Solovyovning chiqishi harbiy reja emas, balki axborot makonida qo‘rquv tarqatishga qaratilgan tahdidli signal. Bunday ritorika Markaziy Osiyo davlatlarini beqarorlashtirishga qaratilgan psixologik bosimdan boshqa narsa emas va uni aynan shunday - dushmanona axborot faoliyati sifatida baholash kerak.

M.Imomov: Rossiya propagandistlari tomonidan bunday chiqishlarning ochiq efirda aytilishi Kreml diskursining qanchalik radikallashganini ko‘rsatadi. Bu holat Markaziy Osiyo uchun xulosa chiqarish va siyosiy illyuziyalardan voz kechish vaqti kelganini anglatadi.

A.Fayzullozoda: Solovyovning chiqishi Rossiyaning real qudratini emas, balki uning strategik asabiylashuvini namoyon qiladi. Resurslari cheklangan, tashqi maydonda bosim ostida qolgan davlat propagandasi aynan shunday agressiv ritorika orqali o‘z zaifligini yashirishga urinadi.

A.Qodirov: Bu bayonotlar Markaziy Osiyoda xavfsizlik arxitekturasini yemirishga qaratilgan axborot hujumining bir qismi sifatida ko‘rilishi kerak. Maqsad - qo‘rquv uyg‘otish, ishonchsizlikni kuchaytirish va mintaqa davlatlarini tashqi bosim ostida qaror qabul qilishga majbur qilish.

S.Zokirova: “Rossiya ta’siri ostidagi hududlar” degan iboraning o‘ziyoq mustamlakachi tafakkurdan voz kechilmaganini ko‘rsatadi. Markaziy Osiyo davlatlari bu kabi ritorikani e’tiborsiz qoldirishi emas, balki qat’iy va ochiq rad etishi lozim.

Strategic Focus: Central Asia

❗️Rossiyaning iflos propagandasi yana asl basharasini ko‘rsatdi: Solovyov Markaziy Osiyoda ham harbiy harakatlar olib borishga chaqirdi

Putin Rossiyasining asosiy tili va propagandachisi Vladimir Solovyov jonli efir paytida Ukrainaga qilingan bosqinchilik paytidagi bahona, ya’ni milliy xavfsizlikni himoya qilish niqobi ostida Markaziy Osiyo davlatlariga ham harbiy hujum (ularning tilida “maxsus harbiy amaliyot”) qilish kerakligini ta’kidlagan. Ta’sir doirasidagi hududlarga hujum qilishda xalqaro huquqqa hamda Yevropaning fikriga tupurib qo‘yish kerakligini aytgan. Bu esini yegan ahmoqning videosini kanalga joylab o‘tirmayman, bunaqa jirkanch gaplarni tarqatishni xohlamayman.

Bu kabi gaplarni birinchi marta ko‘rmayapmiz. Zaxar Prilepin O‘zbekistonni Rossiyaga qo‘shib olish haqida yoki Mixail Smolin 1917-yilgacha o‘zbek va qozoqlar millat sifatida mavjud bo‘lmagani, bular rus inqilobidan keyin sun’iy yaratilgan millatlar ekanligi haqida gapirganini eslasak kifoya.

Aslida-ku, Solovyov kabi esini yegan ahmoqlarning gapi e’tibor berishga ham arzimaydi. Lekin boshqa jihati bor.

Rossiya taktikasi shunaqa, Hukumat xohlayotgan gaplarni qo‘shtirnoq ichidagi jamoat faollari tilidan ayttirishadi. Ya’ni bu tasodifan aytilgan gaplar emas, Kremlda yopiq eshiklar ortida muhokama qilingan va keyin pastga tushirilgan tezislar bo‘lish ehtimoli katta. Bu orqali Rossiya Hukumati jamoatchilik reaksiyasini kuzatadi, jaa do‘ppi tor kelsa, bu o‘zining shaxsiy fikri, bizga aloqasi yo‘q, degan shablon gap bilan qutiladi.

Ukrainaga urush ochishdan avval ham shunaqa bo‘lgan edi, uzoq yillar davomida rus propagandasi Ukraina davlati qadimdan mavjud bo‘lmagani, bunaqa millat yo‘qligi, Ukrainani qo‘shib olish kerakligi haqida tinimsiz gapirgan va keng jamoatchilikka shu g‘oyalarni targ‘ib qilgan. Natijasini esa mana 4 yildan buyon ko‘ryapmiz. Xayriyatki, jasur ukrain xalqi o‘z davlatini bosqinchilar qo‘liga qo‘shqo‘llab tutqazib qo‘ymadi, oxirgi tomchi qoni qolgungacha himoya qilishyapti. Qahramonlarga sharaflar bo‘lsin!

❓Nima qilish kerak?

1️⃣ Eng avvalo o‘qish kerak, ta’limni va kasbga tayyorlashni kuchaytirish kerak. Ha, bu g‘alati tuyulishi mumkin, Solovyovning gapi qayerda-yu, o‘qish qayerda. Lekin bizning Rossiya ta’sir doirasidan chiqib ketishimiz uchun eng avvalo millionlab kadrlarimiz faqat Rossiya mehnat bozorida emas, eng avvalo o‘zimizda ish topa olishi, va undan keyin boshqa xorijiy mamlakatlarda mehnat qila oladigan malakaga ega bo‘lishlari kerak. Chunki Rossiya migrantlarimizdan “jonli asirlar” sifatida foydalanishi ahmoqqa ham ma’lum.

2️⃣ Ikkinchidan, iqtisodiyotimizni diversifikatsiya qilishda, xalqaro hamkorlikni kuchaytirib, O‘zbekiston uchun yangi bozorlar topishda davom etishimiz, biznesni rivojlantirish, erkin bozor iqtisodiyotini shakllantirish va iqtisodiyotimizdagi liberal qarorlarni ko‘paytirishimiz kerak.

3️⃣ Uchinchidan, Zaxar Prilepin, Mixail Smolin va esini yegan Vladimir Solovyovni “persona non grata” deya rasman e’lon qilish, ularning O‘zbekistonga kirishini taqiqlash kerak. Buning uchun allaqachon qonun ham qabul qilib qo‘yganmiz, huquqiy asosimiz bor.

Axir O‘zbekistonning Konstitutsiyaviy tuzumi va suverenitetiga qarshi gapirgan xorijliklarni nima uchun “persona non grata” deb e’lon qilmasligimiz kerak?

4️⃣ To‘rtinchidan, Tashqi ishlar vazirligi bu borada alohida bayonot berishi, Rossiya elchisini zudlik bilan chaqirtirishi va Solovyov fikrlariga izoh talab qilishi kerak. Faqat o‘tgan safar Zaxar Prilepinning gapidan keyin rus elchisini “taklif qilganimiz” kabi sharmanda bo‘lmaylik. Elchilar bunaqa holatda taklif qilinmaydi, chaqirtiriladi!

Hozircha shular.

So‘zim so‘ngida avvalgi gaplarimni yana takrorlayman:

‼️ Uyg‘onaylik, xaloyiq, uyg‘onaylik! Ko‘zimizni kattaroq ochaylik. Vatanimiz mustaqilligini himoya qilish uchun aqlimizni ishlataylik. Agar hozir aqlimizni ishlatmasak, ertaga Vatan himoyasi uchun qurol ishlatishga majbur bo‘lib qolamiz.


👉@xushnudbek👈

Siyosatshunos Shuxrat Rasul: Propogondist Solovyov Armaniston va Markaziy Osiyoni bosib olishimiz kerak dedi. U o‘zidan o‘ziga gapirmaydi. Bu rusning rejasi bo‘lishi mumkin. Oldin Qozog‘istonga keyin O‘zbekistonga bosqin qilinadi. O‘zbekiston TIV gi zudlik bilan bu bayonotni rus rasmiylari qanday baholashini so‘rab nota taqdim qilishi lozim. Buni jazoga tortishni taʼlab qilish kerak.

Strategic Focus: Central Asia

Tehrondagi “Inqilob maydoni” vertolyotdan tasvirga olingan.

Tehronda Islom Respublikasini qo‘llab-quvvatlashga bag‘ishlangan ommaviy mitingda taxminan 1,2 million kishi ishtirok etdi.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Propagandistik diskurs va mintaqaviy barqarorlik: Markaziy Osiyo konteksti

Jaxongir Xakimov, TIFT universiteti 2-bosqich xalqaro munosabatlar yo'nalishi talabasi

Markaziy Osiyo davlatlari o‘z suverenitetini nafaqat geografik chegaralar atrofida, balki axborot maydonida ham jiddiy himoya qilishi kerak. Bugungi sharoitda axborot makoni real harbiy urush maydonidan ham muhimroq ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, globallashgan dunyoda mintaqamizdagi har bir davlat propagandistik va radikal fikrlarga nisbatan o‘z vaqtida va oqilona javob qaytarishi lozim. Bu, avvalo, aholining davlatga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Biroq Vladimir Solovyov va unga o‘xshash propagandistlarning har bir provokatsiyasiga javob qaytarib yurish Rossiya va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasida jiddiy axborot qarama-qarshiligini yuzaga keltirishi mumkin. Shu sababli Solovyov va unga o‘xshagan shaxslarning bayonotlarini haddan tashqari jiddiy qabul qilish strategik hamkor Rossiya davlatining rasmiy siyosatini to‘liq ifodalaydi, deb bo‘lmaydi.

Yana bir muhim jihat shundaki, Solovyov ochiq turkafob va g‘arbafob qarashlari bilan tanilgan. Shu bilan birga, uning farzandi LGBT tarafdori ekani ham ma’lum. Bunday oilaviy nosog'lom va axloqiy buzilish fonida undan sog‘lom, pragmatik fikrlar kutish qanchalik asosli? Shunday ekan, nega biz axloqli jamiyat vakillari sifatida uning bayonotlariga jiddiy e’tibor qaratishimiz kerak?

Propagandistlar tomonidan tez-tez qo‘llaniladigan “Можем повторить!” kabi shiorlar asosan XX asr tarixiy voqeligiga tayanadi. 1941–1945-yillarda SSSR butun Ikkinchi jahon urushi davomida (to‘rt yil davomida) ittifoqchilari bilan birga kurashib, g‘alabaga erishgan. Biroq 2022-yildan buyon davom etayotgan Rossiya–Ukraina urushi fonida bugungi Rossiya o‘zidan bir necha barobar kichik Ukrainaga qarshi urushni qariyb to‘rt yil davomida yakunlay olmaganining o‘ziyoq uning harbiy salohiyati va resurslari cheklanganini ko‘rsatmoqda.

Urush fonida Rossiya iqtisodiy tanazzulga yuz tutmoqda, global maydonda tobora izolyatsiyalanmoqda va ichki ziddiyatlar kuchayib bormoqda. Shu bilan birga, Markaziy Osiyo davlatlarining iqtisodiy rivoji, milliy identiklikning mustahkamlanishi va G‘arb mamlakatlari bilan balansli hamkorlik yo‘nalishida ilgarilayotgani Rossiya elitasining ayrim qatlamlarini jiddiy bezovta qilayotgani sir emas.

Masalan, Qozog‘iston bugun aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi ichki mahsulot bo‘yicha Rossiyani ortda qoldirdi. Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF)ning 2026-yil uchun prognozlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo davlatlarining umumiy yalpi ichki mahsuloti (nominal YaIM) taxminan 0,6 trillion dollarni, aniqrog‘i 663,4 milliard dollarni tashkil etadi. Qozog‘istonning nominal YaIMi 386 mlrd dollarni, O‘zbekiston — 160 mlrd dollarni, Turkmaniston — 76,9 mlrd dollarni, Tojikiston — 18,9 mlrd dollarni va Qirg‘iziston — 21,6 mlrd dollarni tashkil etadi.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Bundan tashqari, “Markaziy Osiyo + Ozarbayjon” formatidagi maslahatlashuv kengashi, Xitoy bilan “O‘rta koridor” tranzit yo‘lagining rivojlanishi, mintaqadagi demografik o‘sish va o‘zlikni anglash jarayonlarining kuchayishi, shuningdek, sobiq SSSRni sog‘inish, qullik mentaliteti va Rossiyaparastlik kayfiyatlarining kamayib borayotgani neokolonial qarashlarga moyil ayrim Rossiya doiralariga yoqmasligi tabiiy.

Aynan shunday “ichqoralik” natijasida propagandistlarning tajovuzkor bayonotlari, Markaziy Osiyo fuqarolariga nisbatan shovinistik kayfiyatning kuchayishi hamda Markaziy Osiyo davlatlaridan borgan mehnat migrantlariga nisbatan shafqatsiz munosabatlarning keskinlashib borayotganini kuzatish mumkin.

Shu bois, Markaziy Osiyo davlatlarining iqtisodiyoti, siyosiy ongi va aholisi o‘sib borayotgan hozirgi davrda harbiy xizmatni o‘tashni keng targ‘ib qilish va vatanparvarlik ruhini kuchaytirishga qaratilgan samarali mexanizmlarni ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi.

Ommaviy axborot vositalari, xususan ayrim ziyolilar, blogerlar va psixologlar faoliyati maishiy mavzular bilan cheklanib qolmasdan, jamiyat manfaatlariga xizmat qiladigan, fuqarolik mas’uliyati va milliy ongni shakllantirishga qaratilgan chiqishlar hamda axborot resurslarini ko‘paytirishi maqsadga muvofiq.

Shuningdek, oliy ta’lim, maktab va maktabgacha ta’lim sohalariga mas’ul vazirliklarni strategik darajadagi idoralar sifatida kuchaytirish, ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan barcha fanlar mazmuniga vatanparvarlik va milliy ruhni tizimli ravishda integratsiya qilish zarur. Bu jarayonda fan xususiyatidan kelib chiqqan holda, hatto matematika va fizika kabi aniq fanlarda ham milliy ramzlar va ma’naviy qadriyatlar bilan bog‘liq misollardan foydalanish mumkin.

Yana bir muhim masala — Markaziy Osiyo davlatlari uchun yagona harbiy va xavfsizlik doktrinasini tezkorlik bilan ishlab chiqish zaruratidir. Agar mintaqa davlatlari bugun birlashib, harbiy va xavfsizlik bo‘yicha umumiy strategiyani ishlab chiqmasa, kelajakda bu strategiya biz uchun tashqaridan yozib berilishi ehtimoli yuqori.

Xulosa o‘rnida shuni alohida ta’kidlash joizki, Markaziy Osiyo kimningdir “katta xolasi”ning mahriga tushgan hudud emas. Markaziy Osiyo bugun mustaqil rivojlanish yo‘lidan borayotgan va o‘z o‘rnini tobora mustahkamlab borayotgan submintaqadir.

Strategic Focus: Central Asia

"Бир миллионта дрончи" ёки "Бир миллионта ҳарбий робот" лойиҳасини истайдур бу кўнгул)

👉 @Zafarbek_Solijonov

Xavfsizlik kengashining kengaytirilgan yig‘ilishi bo‘yicha Strategic Focus ekspertlarining munosabati

M.Imomov: Shavkat Mirziyoyevning Xavfsizlik kengashidagi nutqi O‘zbekiston nihoyat xavfsizlik masalasida illuziyalardan voz kechayotganini ko‘rsatdi. Bugun dunyoda xalqaro huquq emas, kuch, texnologiya va tezkorlik ishlayapti. Shu sharoitda mudofaani mustahkamlash - tanlov emas, majburiyat.

S.Pinxasova: Proaktiv yondashuvga o‘tish haqidagi signal - real vaziyatni ochiq tan olishdir: tahdidlar endi nazariy emas, ular tizimli va doimiy tus oldi. Markaziy Osiyo bir vaqtning o‘zida transmilliy ekstremizm, yirik davlatlar o‘rtasidagi raqobat va axborot-gibrid bosimlar kesishgan hududga aylangan. Hozirgi vaqtda mintaqada passiv pozitsiyada turish strategik xatodir.

A.Fayzullozoda: Qurolli Kuchlarni modernizatsiya qilishda raqamlashtirish va texnologik ustunlikka urg‘u berilishi - O‘zbekistonning “son bilan emas, sifat bilan himoyalanish” yo‘lini tanlaganidan dalolat. Bugungi urushlar maydonda emas, sensorlar, dronlar, sun’iy intellekt va boshqaruv algoritmlari orqali yutilmoqda.

K.Ametov: Mudofaa sanoatini rivojlantirish masalasi eng nozik, ammo eng muhim nuqta. O‘z qurolini, o‘z texnologiyasini ishlab chiqarmagan davlat oxir-oqibat boshqalarga qaram bo‘lib qoladi. Haqiqiy suverenitet faqat ishlab chiqarish zanjiri, texnologiya va muhandislik maktabi mamlakat ichida bo‘lgandagina shakllanadi.

D.Olimova: 1997-yilda qabul qilingan Milliy xavfsizlik konsepsiyasi hamda amaldagi Mudofaa doktrinasi bugungi geosiyosiy muhitda deyarli tarixiy hujjatlar darajasida qolib ketdi. Ular bir qutbli dunyo, tashqi xavfsizlik kafolatlariga tayanish mumkin bo‘lgan va global tartib nisbatan barqaror bo‘lgan davrda ishlab chiqilgan edi. Bugun esa mutlaqo boshqa reallik yuzaga chiqdi - ko‘p qutbli, beqaror va ochiq raqobat hukmron bo‘lgan dunyo. Shu bois bu hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish oddiy tahrir yoki texnik yangilanish emas, balki davlatning o‘zini qaysi strategik makonda yashayotganini anglab yetishi, ya’ni geosiyosiy tafakkurni tubdan yangilash masalasidir.

Strategic Focus: Central Asia

14-yanvar - Vatan himoyachilari kuni

Bugun tinch osmon ostida yashayotgan bo‘lsak, bu - Vatan himoyachilarining fidokorona xizmati samarasidir. Hozirgi murakkab va beqaror xalqaro sharoitda tinchlik o‘z-o‘zidan saqlanib qolmaydi - u doimiy hushyorlik, mas’uliyat va fidoyilik bilan ta’minlanadi. Aynan shu vazifani Vatan himoyachilari har kuni, jim va qat’iyat bilan bajarib kelmoqda.

Vatan himoyachisi bo‘lish bugun nafaqat kasb, balki katta strategik mas’uliyatdir. Mintaqada va dunyoda yuz berayotgan ziddiyatlar fonida ular davlat suvereniteti, jamiyat barqarorligi va xalq osoyishtaligini himoya qiluvchi asosiy tayanch hisoblanadi. Bu yo‘l matonat, sadoqat va Vatanga bo‘lgan chin muhabbatni talab qiladi.

Aynan shu fazilatlar jamiyatimizda ishonchni mustahkamlaydi, odamlarni birlashtiradi va ertangi kunga ishonch bilan qarashga undaydi. Zero, bugungi dunyoda eng katta boylik - bu tinchlik va uni asray oladigan mas’uliyatli insonlardir. Bugun yurt osoyishtaligi yo‘lida xizmat qilayotgan barchaga chuqur minnatdorlik bildiramiz.

Vatan himoyachilari kuni muborak! Sizlarga mustahkam sog‘lik, oilaviy baxt va ma’suliyatli faoliyatingizda ulkan zafarlar tilaymiz!

Strategic Focus: Central Asia

G‘arb ommaviy axborot vositalari va akademik muhitida hukmron bo‘lgan asosiy narrativ bugungi global qarama-qarshilikni “liberal demokratiyalar”ning Rossiya “avtoritarizmi”ga qarshi kurashi sifatida talqin qiladi. Biroq siyosiy tizimlarning real ishlash mexanizmlarini tahlil qilganda, bu sxema tobora sun’iy ko‘rina boshlaydi. Muammo qarama-qarshi tomonlarda emas, balki “demokratiya” tushunchasining o‘zida.

“Liberal demokratiya” modelida “liberal” komponent tarixan ozchiliklarni himoya qilish vazifasini bajargan. Ammo bugungi G‘arbda bu mexanizm ko‘pchilik manfaatlari hisobiga ishlay boshladi. Siyosiy qarorlar tobora keng ijtimoiy qatlamlar emas, balki tor iqtisodiy elita ehtiyojlariga moslashtirilmoqda. Natijada saylovlar saqlanib qolgan bo‘lsa-da, real hokimiyat jamiyatdan uzoqlashmoqda. Shu ma’noda G‘arb tizimi tobora “liberal oligarxiya” belgilari bilan tavsiflanmoqda.

Rossiya misolida esa vaziyat boshqa yo‘sinda shakllangan. Saylovlar va ommaviy legitimatsiya mavjud, biroq ozchiliklarning siyosiy ta’siri keskin cheklangan. Bu modelni klassik avtokratiya emas, balki “avtoritar demokratiya” sifatida ta’riflash mantiqiyroq. Demak, G‘arb va Rossiya o‘rtasidagi asosiy farq demokratiya va avtoritarizm o‘rtasida emas, balki liberal oligarxiya bilan avtoritar demokratiya o‘rtasidagi tizimli ziddiyatda namoyon bo‘lmoqda.

Shu nuqtadan boshlab urushning ideologik mazmuni ham o‘zgaradi. U endi “liberal demokratiyalar”ning “avtokratiya”ga qarshi kurashi emas, balki G‘arb liberal oligarxiyalari bilan Rossiya avtoritar demokratiyasi o‘rtasidagi to‘qnashuv sifatida ko‘rinadi. Bu yondashuv G‘arbning real strategik maqsadlarini, uning kuchli va ayniqsa zaif tomonlarini aniqroq tushunishga imkon beradi.

Past ijtimoiy qatlamlarni ifodalovchi siyosiy kuchlarning Rossiyaga nisbatan nisbatan iliq munosabati ham aynan shu kontekstda tushuntiriladi. G‘arb elitalari jamiyatning quyi qatlamlari Rossiya modelidagi “tartibli suverenitet” va populistik unsurlarga moyil bo‘lishidan xavfsiraydi. Shu sababli iqtisodiy sanksiyalar asosiy siyosiy qurolga aylandi - chunki inflyatsiya va turmush darajasining pasayishi eng avvalo aynan shu qatlamlarga zarba beradi.

Liberal oligarxiyalarning yana bir muammosi - chuqur institutsional disfunktsiya. Siyosiy elitalar doimiy saylov kampaniyalari va ichki siyosiy teatr bilan band bo‘lib, tashqi siyosat va geosiyosiy strategiyaga yetarli e’tibor ajrata olmayapti. Natijada Rossiya va Xitoy bilan munosabatlarda xatolar ko‘paymoqda, diplomatik salohiyat esa tizimli ravishda yemirilmoqda.

Shu fonda G‘arb yetakchilarining intellektual va boshqa zaifliklari tobora ravshanlashmoqda. D.Tramp yoki E.Makron kabi rahbarlar real geosiyosiy raqobatda V.Putin va Si Szinpin bilan yuzma-yuz kelganda, bu tafovut yanada aniq seziladi. Bu shaxsiy qobiliyat masalasi emas, balki ularni yetishtirayotgan siyosiy tizimlarning ustuvorliklari va ichki mantiqi bilan bog‘liq.

Xulosa shuki, bugungi global qarama-qarshilikni tushunish uchun an’anaviy “demokratiya–avtoritarizm” dixotomiyasidan chiqish zarur. Aks holda, G‘arbning o‘z ichidagi struktur muammolari va ularning xalqaro xavfsizlikka ko‘rsatayotgan real ta’siri ko‘r-ko‘rona e’tibordan chetda qolishda davom etadi.

Strategic Focus: Atlantic

Yevropa urushni tanladi va suverenitetdan voz kechdi!

NATO soyasida yo‘qolgan suverenitet, sanksiyalar ortidagi o‘zini-o‘zi yemirish va tashqi boshqaruvning ko‘rinmas mexanizmlari - bu materialda Yevropaning bugungi geosiyosiy holati ochiq va sovuqqon ko‘rib chiqiladi.

Batafsil: https://t.me/stratfocusatlantic/1985