AQShning O‘zbekistondagi elchixonasi:

11-mart, chorshanba kuni Qo‘shma Shtatlar O‘zbekistonga deportatsiya reysini amalga oshirib, mamlakatda qolish uchun qonuniy ruxsatga ega bo‘lmagan 65 nafar O‘zbekiston fuqarosini qaytarib yubordi. Ushbu parvoz Qo‘shma Shtatlarning o‘z chegaralari xavfsizligini ta’minlash borasidagi sa’y-harakatlari doirasidagi navbatdagi tadbirlardan biridir. Prezident Tramp lavozimga kirishganidan buyon Qo‘shma Shtatlar noqonuniy immigratsiyaga chek qo‘yishga hamda o‘z chegaralari va fuqarolarini himoya qilishga qaratilgan o‘z majburiyatlari doirasida 1000 dan ziyod O‘zbekiston fuqarosini deportatsiya qildi. Qo‘shma Shtatlar hududiga noqonuniy kirgan shaxslar qamoq jazosiga tortiladi va mamlakatdan chiqarib yuboriladi. Qo‘shma Shtatlar AQShning deportatsiya tadbirlarini o‘tkazishda yaqindan hamkorlik qilayotgani uchun O‘zbekiston hukumatiga o‘zining chuqur minnatdorligini bildiradi.

Strategic Focus: Central Asia

Yaqin Sharqdagi geosiyosiy jarayonlar keskinlashib borayotgan bir paytda, Eron AQSh bilan ehtimoliy muzokaralar uchun o‘zining boshlang‘ich shartlarini ochiq tarzda belgilab qo‘ydi. Bu shartlar oddiy diplomatik signal emas, balki mintaqada shakllanayotgan yangi siyosiy-iqtisodiy reallikni qat’iy tarzda fiksatsiya qilishga o‘xshaydi.

Tehron tomonidan ilgari surilgan uchta asosiy talab mavjud.

Birinchidan, Eronga nisbatan joriy etilgan barcha sanksiyalarni to‘liq va shartsiz bekor qilish. Bu yerda gap bosqichma-bosqich yumshatish yoki “qadam-baqadam normalizatsiya” haqida emas, balki to‘liq iqtisodiy reabilitatsiya haqida ketmoqda.

Ikkinchidan, Vashington Eronning to‘liq siklli fuqaroviy yadroviy dasturga ega bo‘lish huquqini rasman tan olishi kerak. Ya’ni, AQSh ko‘p yillar davomida sanksiyalar va bosim orqali demontaj qilishga harakat qilgan infratuzilmani amalda legitimlashtirishi talab qilinmoqda.

Uchinchidan, Tehron Eron iqtisodiyoti va infratuzilmasiga yetkazilgan zarar uchun kompensatsiya to‘lanishini talab qilmoqda. Bu talabning o‘ziyoq muzokaralar logikasini tubdan o‘zgartiradi, chunki gap endi faqat yadroviy kelishuv haqida emas, balki geoiqtisodiy hisob-kitob haqida bormoqda.

Eng qiziq jihati shundaki, Eron ushbu kompensatsiyalarni olish mexanizmini ham bilvosita ko‘rsatib qo‘ydi. Bu - global energetika savdosining asosiy arteriyalaridan biri bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tish uchun to‘lov joriy etish g‘oyasi.

Agar bu model amalga oshsa, demak Eron muzokaralarni “yadro kelishuvi 2.0” formatidan chiqarib, global energetika infratuzilmasi ustidan nazorat uchun geoiqtisodiy savdolashuv formatiga o‘tkazmoqda.

Bunday konstruktsiyada Eron o‘zini mintaqa xavfsizligining kafolatchisi sifatida taklif qilmoqda: ya’ni u dengiz yo‘llari xavfsizligini ta’minlaydi va buning evaziga Ho‘rmuz orqali o‘tadigan energetik oqimlardan to‘lov pulini oladi.

Bu esa Yaqin Sharq uchun mutlaqo yangi mintaqaviy arxitektura modelini anglatadi. Bunday tizim deyarli muqarrar ravishda mintaqadagi kuchlar muvozanatini qayta shakllantiradi. Ayrim joylarda bu hududiy konfiguratsiyalarning o‘zgarishiga olib kelishi mumkin, ayrim hollarda esa ayrim davlatlarning transformatsiyasi yoki siyosiy rolini keskin o‘zgartirib yuborishi ehtimoldan xoli emas.

Albatta, bunday jarayonga Saudiya Arabistoni befarq qarab turolmaydi. Ar-Riyod ham mintaqa xavfsizligi bo‘yicha muqobil yoki parallel kafolat tizimini yaratishga urinishi mumkin.

Mazkur jarayonning yana bir muhim qatlami mavjud. Agar mintaqa ustidan strategik nazorat asta-sekin AQSh qo‘lidan chiqsa, unda faqat xavfsizlik masalasi emas, balki energetika savdosining valyuta zonasi ham kun tartibiga chiqadi. Ya’ni neft va gaz savdosi asta-sekin dollar zonasidan chiqib ketishi ehtimoli paydo bo‘ladi. Shu nuqtada asosiy strategik savol yuzaga keladi: kelajakdagi global bo‘linishda Yaqin Sharq qaysi valyuta zonasi tarkibiga kiradi?

Hozircha bu savolga aniq javob berish erta. Ammo bir narsa tobora ravshanlashib bormoqda: Yaqin Sharqdagi bugungi keskinlik oddiy mintaqaviy mojaro emas. U aslida globallashuv merosi uchun ketayotgan kengroq geosiyosiy kurashning bir fragmenti xolos.

K.Asqarxonov, siyosiy ekspert

Strategic Focus: Central Asia

Фойдали тўплам!

📊 Энг сўнгги янгиликлар ва иқтисодий кўрсаткичлар;
🏛 Геополитик таҳлиллар ва сиёсий шарҳлар;
💰 Шахсий молия ва инвестиция бўйича маслаҳатлар;
💲 Валюта курслари ва уларнинг ўзгариши бўйича таҳлиллар;
📑 Қонунчиликдаги янгиликлар ва республика бўйича муҳим тайинловлар.

Ҳар куни 10 дақиқа вақт ажратинг ва қарор қабул қилишда адашманг.

👉 Фойдали тўпламга обуна бўлиш
👉 Фойдали тўпламга обуна бўлиш

Siyosatshunos Suhrob Bo'ronov bilan ortda qolgan haftani tahlil qildik, sizdan kutganimiz - like, comment, share, yoki dislike:

https://www.youtube.com/live/ML-_Mx2f0hY?si=fxtvejJEVAGgsKrq

Москва “ортга қайтмоқда”

Москвада рақамли инқироз: Аҳоли нега оммавий равишда пейжер ва рацияларга ўтмоқда?

Москвада мобил интернет фаолиятидаги беқарорлик ва техник узилишлар фонида аҳолининг эскирган алоқа воситаларига бўлган қизиқиши кутилмаган даражада ортди. Wildberries ва Russ бирлашган компаниясининг 2026 йил 12 мартдаги маълумотларига кўра, пойтахтда бор-йўғи бир неча кун ичида пейжерлар савдоси 73 фоизга, маиший рациялар айланмаси эса 27 фоизга юқорилаган. Шунингдек, стационар телефонлар хариди чорак бараварга ошган бўлса, қоғоз кўринишидаги автомобиль йўллари хариталарига бўлган талаб нақ 170 фоизлик рекорд кўрсаткични қайд этди. Бундай вазият мегаполис аҳолисининг рақамли инфратузилмага боғланиб қолганини ва интернетдаги узилишлар навигация ҳамда кундалик мулоқот учун жиддий тўсиқ яратганини англатади.

Бироқ, соҳа мутахассислари бу каби «эскиликка қайтиш» тенденцияси алоқа муаммосини реал ҳал эта олмаслигидан огоҳлантирмоқда. «Telecom Daily» агентлиги раҳбари Денис Кусковнинг таъкидлашича, Россияда бир неча йил олдин охирги пейжинг компанияси ўз фаолиятини тўхтатган. Пейжер ишлаши учун сигнални қабул қилиб, хабарни абонентга етказиб берувчи махсус оператор ва инфратузилма бўлиши шарт. Мамлакатда бундай хизмат кўрсатувчи марказлар мавжуд эмаслиги сабабли, харид қилинган пейжерлар ҳозирда алоқа воситаси эмас, балки шунчаки ишламайдиган «темир» бўлиб қолмоқда. Экспертнинг фикрича, одамлар бу қурилмаларни нима мақсадда сотиб олаётгани мутлақо тушунарсиз ва бу ҳолат кўпроқ аҳоли орасидаги ваҳимали кайфият натижасидир.

Шундай бўлса-да, рациялар ва оддий шаҳар телефонлари маълум маънода амалий фойда бериши мумкин. Рациялар қисқа масофада автоном алоқани таъминласа, стационар телефонлар анъанавий тармоқ орқали ишлашда давом этади. Аммо улар ҳам замонавий смартфонлар ва тезкор интернетнинг ўрнини боса олмайди. Мутахассисларнинг хулосасига кўра, Москвадаги ушбу «технологик ретро-бум» алоқа инқирозига қарши илмий асосланган ечим эмас, балки ахборот вакуумида қолган инсонларнинг «ҳар эҳтимолга қарши» захира тўплаш инстинктидир.

@gayratkhodjasaydaliev

Diplomatik manbalarga ko‘ra, Kremlda G‘arb auditoriyasining Rossiya haqidagi tasavvurini o‘zgartirishga qaratilgan uzoq muddatli media-reja ishlab chiqilgan. Rejaning asosiy maqsadi - G‘arb tafakkurida “russian” so‘zining faqat etnik ruslarga bog‘langan monolit assotsiatsiyasini asta-sekin yo‘qotib, uning o‘rniga Rossiyani ko‘p millatli davlat sifatida ko‘rsatishdir. Ya’ni narrativda tatarlar, boshqirdlar, chechenlar, buryatlar va boshqa xalqlar ham teng ravishda Rossiya qiyofasining bir qismi sifatida ilgari suriladi.

Manbalarning aytishicha, gap oddiy PR-kampaniya haqida emas. Bu tizimli va uzoq muddatga mo‘ljallangan kommunikatsion strategiya bo‘lib, unda har bir qadam G‘arb auditoriyasining tasavvurini asta-sekin qayta shakllantirishga qaratilgan. Hozir G‘arb axborot makonida “russian” degan tushuncha ko‘pincha stereotip obrazlar yoki keskin militaristik narrativ bilan bog‘lanadi. Kreml esa aynan shu tasavvurni yumshatishga harakat qilmoqda.

Kremlda muhokama qilinayotgan konsepsiyaga ko‘ra, strategiya bir necha darajali yondashuv asosida qurilgan.

Birinchi, global media platformalari orqali narrativni o‘zgartirish. Diplomatlarning aytishicha, bu bosqich allaqachon ishga tushgan. Xususan, ingliz tilidagi kontent orqali “190 xalqdan iborat yagona davlat” g‘oyasi faol targ‘ib qilinmoqda. Materiallarda chechen jangchilari frontdagi qahramonlar sifatida, tatar tadbirkorlari iqtisodiy rivojlanish drayverlari sifatida, yoqut shamanlari esa qadimiy an’analar saqlovchilari sifatida ko‘rsatilmoqda.

Ikkinchi, madaniy eksport orqali yumshoq kuchni kengaytirish. Rejalarga ko‘ra, G‘arb shaharlarida Rossiyaning ko‘p millatli madaniyatini namoyish etuvchi tadbirlar soni oshiriladi. Masalan, London va Berlinda o‘tkaziladigan gastronomik festivallarda rus oshxonasi o‘rniga osh, manti yoki Kavkaz taomlariga urg‘u berish ko‘zda tutilmoqda. Nyu-Yorkda “Rang-barang Rossiya” ko‘rgazmalari tashkil etish, shuningdek tatar repi yoki buryat kuylari bilan musiqiy turlar o‘tkazish ham muhokama qilinmoqda.

Xulosa qilib aytganda, Kreml G‘arb axborot makonida Rossiya haqidagi tasavvurni bosqichma-bosqich o‘zgartirishga qaratilgan uzoq muddatli strategiyani ishga tushirganga o‘xshaydi. Uning markazida esa Rossiyani faqat etnik ruslar davlati sifatida emas, balki o‘nlab xalqlar yashaydigan ko‘p millatli sivilizatsion makon sifatida namoyon etish g‘oyasi turibdi. Agar bu narrativ G‘arb auditoriyasida asta-sekin mustahkamlanib borsa, Rossiyaga nisbatan siyosiy va ijtimoiy qarashlar ham vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Yevropa siyosatchilarining Vashington bilan munosabatlarda keskinlik kuchayayotgani haqidagi bayonotlari aslida G‘arb ichidagi chuqur tizimli o‘zgarishlarning belgisi sifatida ko‘rilmoqda. Xususan, Yevropa diplomatiyasi rahbari Kaya Kallas AQSh prezidenti Donald Tramp siyosati amalda Yevropani zaiflashtirish va Yevropa Ittifoqi ichida bo‘linishlarni kuchaytirishga qaratilganini ochiq aytdi. Uning fikricha, Yevropa Ittifoqi AQSh ma’muriyati Yevropa integratsiyasini endi strategik ittifoqchi sifatida emas, balki raqobatchi markaz sifatida ko‘ra boshlaganini anglab bo‘ldi.

Bu fikr tasodifan paydo bo‘lmagan. Iqtisodiy jihatdan Yevropa Ittifoqi hanuz jahon iqtisodiyotining eng yirik o‘yinchilaridan biri bo‘lib qolmoqda va AQSh uchun Xitoydan keyingi ikkinchi yirik raqobatchi hisoblanadi. Aynan shu sababli D.Tramp bir necha bor Yevropa Ittifoqi aslida Amerika iqtisodiyotiga bosim o‘tkazish maqsadida yaratilganini ta’kidlagan edi. Ya’ni, AQSh ma’muriyati yagona Yevropani kelajakda mustaqil siyosat yurita oladigan potensial kuch markazi sifatida qabul qilmoqda.

Shu bilan birga, Vashington strategiyasi Yevropa yo‘nalishidan voz kechishni nazarda tutmaydi. Aksincha, AQSh uchun Yevropa qit’asida ta’sirni saqlab qolish muhim. Ammo bunday ta’sirni ichki jihatdan bo‘lingan va nisbatan zaif Yevropa sharoitida saqlab turish ancha oson. Chunki yagona va kuchli Yevropa Ittifoqi mustaqil tashqi iqtisodiy va geosiyosiy strategiya yurita oladi, bu esa ayrim hollarda Amerika manfaatlari bilan mos kelmasligi mumkin.

Shu nuqtai nazardan, D.Tramp siyosati ikki o‘zaro bog‘liq yo‘nalishni birlashtiradi. Bir tomondan, Vashington Yevropa institutlariga bosimni kuchaytirib, ularning savdo siyosatini tanqid qiladi va iqtisodiy qoidalarni o‘zgartirishni talab qiladi. Ikkinchi tomondan esa AQSh Yevropaning xavfsizlik sohasidagi qaramligini saqlab qolishga intiladi. Bu jarayonda NATO mexanizmlari, Amerika “yadro soyaboni” va alyansning harbiy infratuzilmasi Yevropaga ta’sir o‘tkazishning asosiy instrumenti bo‘lib qolmoqda.

Mazkur model doirasida Yevropa ko‘proq Amerika iqtisodiy va siyosiy ta’siri mavjud bo‘lgan makon sifatida qaraladi. Yevropa davlatlaridan harbiy xarajatlarni oshirish, Amerika qurollarini ko‘proq xarid qilish va energiya bozorlarini qayta yo‘naltirish talab qilinmoqda. Xususan, AQSh Yevropani boshqa energiya yetkazib beruvchilardan voz kechishga undab, amerika suyultirilgan gazi importini oshirishni faol targ‘ib qilmoqda.

Bunday strategiya Yevropa siyosiy elitasi ichida tobora ko‘proq xavotir uyg‘otmoqda. Ko‘plab siyosatchilar Vashington bosimi faqat alohida iqtisodiy qoidalarni o‘zgartirish bilan cheklanmay, balki Yevropa Ittifoqining institutsional birligini ham zaiflashtirishga qaratilgan deb hisoblaydi. Shu sababli Yevropa poytaxtlarida so‘nggi paytlarda Yevropa institutlarini mustahkamlash va siyosiy konsolidatsiyani kuchaytirish zarurligi haqida ko‘proq gapirilmoqda.

Biroq bunday javob chorasi G‘arb dunyosida keskinlikning yangi bosqichini boshlab berishi mumkin. Agar Yevropa davlatlari haqiqatan ham Amerika bosimiga kollektiv tarzda qarshi turishga urinsa, bu transatlantik ittifoq ichidagi qarama-qarshiliklarni yanada keskinlashtiradi. Natijada G‘arbiy blok ichida yanada chuqurroq siyosiy va strategik bo‘linish paydo bo‘lishi ehtimoli ortadi.

Strategic Focus: Central Asia

Urushdan keyingi Eron: Yaqin Sharqni qanday kelajak kutmoqda?

Yaqin Sharqdagi urush shunday bosqichga kirmoqdaki, endi asosiy savol “kim g‘alaba qozonadi?” emas, balki “urushdan keyin Eron qanday davlatga aylanadi?” degan savol bo‘lib qolmoqda. Joriy vaziyat dinamikasining tahlili bir nechta asosiy jarayonlarni ajratib ko‘rsatish imkonini beradi:

Birinchidan, Xomanaiy o‘limi rejim qulashini anglatmaydi. Vashington va Isroilning dastlabki logikasi juda oddiy edi: agar tizim “boshidan” zarba yesa, u avtomatik ravishda parchalanadi. Ammo Eron siyosiy tizimining real arxitekturasi boshqacha ishlaydi.

Islom Respublikasida aslida ikki asosiy hokimiyat markazi mavjud: 1) Oliy rahbar apparati; 2) IIQK (Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi). Agar Oliy rahbarni jismonan yo‘q qilish mumkin bo‘lsa ham, IIQK juda katta institutsional tizim hisoblanadi: armiya, razvedka, iqtisodiy imperiya va siyosiy tarmoq.

Shuning uchun Mojtaba Xomeneining saylanishi tasodif emas, balki tizimning o‘zini saqlab qolish instinkti sifatida ko‘rilmoqda. U apparat ichidan chiqqan shaxs bo‘lib, 2009-yilgi namoyishlarni bostirish davridan beri IIQK bilan yaqin aloqada. Oddiy qilib aytganda, rejim reformatorni emas, balki tizim menejerini tanladi.

Ikkinchidan, teokratiyadan harbiy tizimga o‘tish. Bugun Eronda yuz berayotgan eng muhim jarayon - bu IIQK boshchiligidagi harbiy boshqaruvga sekin o‘tish jarayoni bo‘lishi mumkin.

Formal jihatdan oliy rahbar instituti saqlanib qoladi - u inqilob ramzi sifatida kerak. Ammo real siyosiy kuch tobora ko‘proq kuch tuzilmalari qo‘lida jamlanmoqda. Buning sababi oddiy: rejimning diniy legitimligi tez pasaymoqda, ammo xavfsizlik apparati hanuz juda kuchli.

Shu sababli yangi model quyidagicha ko‘rinish olishi mumkin: diniy fasad + harbiy boshqaruv. Bunday tizimda Mojtaba Xomanaiy mutlaq rahbar emas, balki ko‘proq koordinator rolini bajarishi mumkin.

Uchinchidan, “tahqirlangan, ammo saqlanib qolgan Eron” ssenariysi. Paradoks shundaki, mintaqa uchun eng xavfli ssenariy rejimning qulashi emas, balki uning urushdan keyin ham saqlanib qolishidir.

Chunki bunday holatda Eron: a) iqtisodiy jihatdan vayron bo‘lgan; b) harbiy jihatdan zaiflashgan; d) ammo revansh istagi bilan yashaydigan davlatga aylanishi mumkin. Bu yerda shaxsiy omil ham muhim: yangi rahbarning - otasi xorijiy davlatlar tomonidan o‘ldirilgan.

Bunday sharoitda Eron asimmetrik operatsiyalar; terror tarmoqlari; yashirin urushlar strategiyasiga o‘tishi ehtimoli yuqori. Boshqacha aytganda, Eron iqtisodiy jihatdan zaiflashgan, ammo geosiyosiy jihatdan xavfliroq aktorga aylanishi mumkin.

To‘rtinchidan, Xitoy va Rossiya Tehronni qutqarmaydi. Bugun ko‘p hollarda “antig‘arb koalitsiyasi” haqida gapiriladi. Ammo real siyosat bundan ancha pragmatik.

Moskva va Pekin Eronga faqat cheklangan darajada yordam berishi mumkin: raketa yoqilg‘isi uchun komponentlar; razvedka ma’lumotlari; diplomatik qo‘llab-quvvatlash.

Ammo ular strategik darajada Eronga tayanch bo‘lib bermaydi. Sababi oddiy: Fors ko‘rfazi davlatlari ular uchun iqtisodiy jihatdan ancha muhim. Saudiya Arabistoni, BAA va Qatar - kapital, investitsiya va barqaror bozorlar. Eron esa - sanksiyalar, xavf va noaniqlik.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Beshinchidan, Fors ko‘rfazi davlatlari ham zarba ostida. Urushning eng kutilmagan oqibatlaridan biri - mojaro ta’siri Fors ko‘rfazi mintaqasiga ham bevosita yoyila boshlaganidir.

Eron “bosimni taqsimlash” strategiyasini tanladi. Natijada raketa va dron zarbalari nafaqat Isroilga, balki mintaqa infratuzilmasiga ham yo‘naltirilmoqda. Shu tariqa bir qator salbiy oqibatlarni ko‘rhimiz mumkin: energiya narxlari oshmoqda; turizm kamaymoqda; neft eksporti sekinlashmoqda; dengiz transporti sug‘urta xarajatlari oshmoqda.

Bu esa Fors ko‘rfazi davlatlarining “notinch mintaqadagi barqaror orollar” sifatidagi strategik imijiga jiddiy zarba bermoqda.

Oltinchidan, rejimni tashqaridan almashtirish deyarli imkonsiz. G‘arbda yana “rejim almashuvi” haqida gaplar yangramoqda. Ammo real holatga sovuqqon qaralsa, uchta asosiy ssenariy mavjud: 1) tashqi harbiy intervensiya (2003-yilgi Iroq kabi), bugungi siyosiy sharoitda deyarli imkonsiz; 2) kuch tuzilmalari ichidagi davlat to‘ntarishi, eng real variant; 3) evolyutsiya, avlodlar almashinuvi orqali tizimning asta-sekin o‘zgarishi.

Muammo shundaki, Eron muxolifatida hozir na yetakchi, na qandaydir yagona harakat/tashkilot mavjud.

Yettinchidan, Eronning ichki parchalanish xavfi. Vashingtonda allaqachon ayrim etnik harakatlarni qo‘llab-quvvatlash g‘oyalari muhokama qilinmoqda: kurdlar, balujlar, arablar, turkmanlar. Bu rejimni darhol ag‘darib yubormaydi. Ammo uzoq davom etadigan fuqarolar urushini boshlashi mumkin.

Bunday ssenariy butun mintaqa uchun xavfli. Chunki Eron - qariyb 90 million aholiga ega davlat. Uning beqarorlashuvi Yaqin Sharqda Iroq urushidan beri eng katta geosiyosiy inqirozni keltirib chiqarishi mumkin.

Umuman olganda, hozirgi vaziyatdan kelib chiqib, Eron atrofidagi jarayonlarning bir nechta ehtimoliy rivojlanish yo‘nalishlari ko‘rinmoqda. Hozircha uchta asosiy trayektoriya ajralib turibdi: birinchisi - rejim saqlanib qoladi va ichki harbiy konsolidatsiya yuz beradi (eng ehtimolli ssenariy). Ikkinchisi - mamlakat asta-sekin IIQK nazorati ostidagi harbiy avtoritar tizimga o‘tadi. Uchinchisi - bir necha yil ichida kuch tuzilmalari ichida yosh ofitserlar tomonidan ichki to‘ntarish sodir bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, qisqa muddatda rejimning tezkor qulash ehtimoli hozircha eng kam ehtimolli variant bo‘lib qolmoqda.

Biroq bu urushning eng katta paradoksi shundaki, Eronni zarba ostiga olish orqali Yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanatini o‘zgartirish maqsad qilingan bo‘lsa-da, mojaro allaqachon butun mintaqa arxitekturasiga ta’sir ko‘rsata boshladi. Fors ko‘rfazi davlatlari o‘zini tobora zaifroq his qilmoqda, AQSh bilan munosabatlar murakkablashmoqda, Xitoy va Rossiya esa mintaqadagi geosiyosiy o‘yinda yanada faolroq ishtirok etmoqda.

Shu sababli, hatto urush ertaga yakunlansa ham, Yaqin Sharqdagi strategik muvozanat allaqachon o‘zgarib ulgurdi. Mintaqa esa yangi, uzoq davom etishi mumkin bo‘lgan beqarorlik davriga kirib bormoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Ekspertlar oxirgi vaqtlarda AQSh va Isroilning Eronga nisbatan strategik maqsadlari borasidagi farqlarni tobora faolroq muhokama qilmoqdalar. Hozircha ikki davlat harbiy jihatdan bir frontda harakat qilayotgandek ko‘rinadi: razvedka almashinuvi, nishonlarni muvofiqlashtirish va qo‘shma zarba operatsiyalari davom etmoqda. Ammo bu tashqi hamjihatlik ortida urushning siyosiy yakuni borasida turli strategik qarashlar shakllanayotgani tobora aniqroq ko‘rinmoqda.

Mavjud vaziyat tahlili bir nechta muhim trendlarni ajratib ko‘rsatish imkonini beradi.

Birinchidan, AQSh va Isroil o‘rtasida urushning yakuniy maqsadi borasida strategik tafovut mavjud. Isroil ushbu urushni Eron rejimini maksimal darajada zaiflashtirish va uzoq muddatda ichki siyosiy o‘zgarishlar uchun sharoit yaratish vositasi sifatida ko‘rmoqda. AQSh esa ko‘proq boshqariladigan natijaga intilmoqda: Vashington uchun Tehron ustidan strategik nazorat o‘rnatish va energiya bozori barqarorligini saqlash ustuvor vazifa hisoblanadi.

Ikkinchidan, urushni qanday yakunlash masalasi yaqin kelajakda asosiy siyosiy muammoga aylanishi mumkin. Harbiy operatsiyalar davom etayotgan paytda ikki tomon o‘rtasidagi farqlar ochiq ko‘rinmayapti. Ammo urushni to‘xtatish uchun siyosiy qaror qabul qilinadigan bosqichga yetilganda, strategik qarashlar o‘rtasidagi tafovutlar keskinlashishi ehtimoldan xoli emas.

Uchinchidan, mojaroning cho‘zilishi Isroilni murakkab strategik vaziyatga olib kelishi mumkin. Eron bilan qarama-qarshilik davom etayotgan bir paytda Livandagi Hizbullohga qarshi operatsiyalar ham kengayib bormoqda. Bu esa Isroilni bir vaqtning o‘zida ikki yo‘nalishda harbiy bosimni saqlab turishga majbur qilishi mumkin.

To‘rtinchidan, urush allaqachon global iqtisodiyotga ta’sir ko‘rsatishni boshladi. Eron atrofidagi keskinlik energiya bozorlarida noaniqlikni kuchaytirib, neft narxlarining o‘sishiga olib kelmoqda. Bu jarayon moliya bozorlaridan tortib davlat byudjetlarigacha bo‘lgan ko‘plab iqtisodiy tizimlarga ta’sir ko‘rsatmoqda.

Beshinchidan, urush Netanyaxu uchun siyosiy riskga aylanishi mumkin. Isroil ichida ham ushbu mojaro bo‘yicha savollar paydo bo‘la boshladi. Agar urush Eron rejimini o‘zgartirmasdan yoki muhim strategik natijalarsiz yakunlansa, bu ko‘pchilik tomonidan to‘liq g‘alaba sifatida qabul qilinmasligi ehtimoli yuqori. Bundan tashqari, Isroil atigi sakkiz oy avval ham Eron bilan harbiy to‘qnashuvga kirishgan edi. O‘sha paytda hukumat ushbu operatsiyani “avlodlar uchun g‘alaba” sifatida taqdim qilgan. Shu sababli Isroil jamiyatida tabiiy savol paydo bo‘lmoqda: agar o‘sha urush haqiqatan ham strategik g‘alaba bo‘lgan bo‘lsa, nega yangi mojaro juda qisqa vaqt ichida yana boshlanib ketdi? Yaqqol natijalarsiz yakunlangan urush esa yaqinlashayotgan saylovlar fonida Netanyaxu uchun jiddiy siyosiy bosim omiliga aylanishi mumkin.

Umuman olganda, hozirgi mojaro faqat harbiy kampaniya emas, balki kengroq geosiyosiy jarayonning bir qismi sifatida shakllanmoqda. Agar urush tez orada siyosiy kelishuv bilan yakunlanmasa, u Yaqin Sharqda uzoq davom etadigan strategik raqobatning yangi bosqichiga aylanishi mumkin.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Ahror Burxonov O’zbekistonning Vashington shtatidagi ilk bosh konsuli etib tayinlandi.

Bunga qadar u tashqi ishlar vazirining matbuot kotibi edi.

ℹ️ Ma’lumot uchun: 2025-yil 12-noyabrdagi Prezident farmonida AQSh hududida qo‘shimcha konsulliklar ochish vazifasi belgilangan edi.


👉 @xushnudbek 👈

🇺🇿🇧🇾 Александр Лукашенко Ўзбекистон ва ўзбеклар ҳақида.

Strategic Focus: LIVE

Eronning “mosaic defense” doktrinasi

A.Davidson, siyosiy ekspert

Eron atrofida yuzaga kelgan hozirgi mojaro mamlakat so‘nggi o‘n yilliklarda ishlab chiqqan harbiy doktrinani - “mosaic defense” (mozaik mudofaa) konsepsiyasini amalda sinovdan o‘tkazayotgan birinchi yirik urush hisoblanadi. Ushbu model texnologik jihatdan ustun raqib (AQSh va Isroil) bilan to‘qnashuv sharoitida harbiy tizimning barqarorligini saqlab qolish uchun yaratilgan.

Hozirgi bosqichda kuzatilayotgan harbiy faollik shuni ko‘rsatadiki, bu tizim kamida urushning boshlang‘ich bosqichida o‘zini oqlamoqda. Biroq uning uzoq muddatli chidamliligi hali ham ochiq savol bo‘lib qolmoqda.

Doktrina qanday paydo bo‘lgan?

Zamonaviy urushlarda asosiy strategiya ko‘pincha raqibning boshqaruv tizimini falaj qilishga qaratiladi. AQSh armiyasi buni Fors ko‘rfazi urushi va Iroq kampaniyalarida qo‘llagan: urush boshida qo‘mondonlik markazlari, aloqa tizimlari va qaror qabul qilish infratuzilmasiga zarba bergan.

Eron ushbu tajribani tahlil qilib, muhim xulosaga keldi: texnologik jihatdan ustun davlatga qarshi markazlashgan qo‘mondonlik tizimi uzoq yashay olmaydi.

Shu sababli Tehron tarmoqli boshqaruv modelini yaratdi. Bu model quyidagi elementlarga tayanadi: a) harbiy vakolatlarni mintaqaviy va viloyat shtablariga taqsimlash; b) Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IIQK) bo‘linmalarining nisbatan mustaqil harakat qila olishi; d) ko‘p kanalli aloqa tizimlari orqali buyruqlar uzatilishi. Shu tariqa harbiy tizim markaziy piramida emas, balki tarmoq shaklidagi strukturaga aylandi.

Urushning dastlabki natijalari

Urushning ilk haftalari shuni ko‘rsatadiki, Eron tizimi to‘liq falaj bo‘lib qolmadi.

AQSh va Isroil zarbalariga qaramay, Eron 1) raketa va dron zarbalarini davom ettirmoqda; 2) Ho‘rmuz bo‘g‘ozida bosimni saqlab turibdi; 3) mintaqadagi proksi kuchlar, jumladan “Hizbulloh” bilan koordinatsiyani davom ettirmoqda; 4) mamlakat ichida xavfsizlik operatsiyalarini olib bormoqda. Ya’ni, qisqa qilib aytganda, qo‘mondonlik tarmog‘i to‘liq izdan chiqmadi.

Dastlabki javob zarbalari juda tez va keng hududni qamrab olgani sababli, ular ehtimol oldindan tayyorlangan rejalari asosida amalga oshirilgan. Keyingi operatsiyalar esa tizim hali ham faol ishlayotganini ko‘rsatmoqda.

Uch pog‘onali boshqaruv tizimi

“Mosaic defense” uch darajali boshqaruv arxitekturasiga asoslanadi. 1. Respublika darajasi: urush strategiyasi va siyosiy maqsadlarni belgilaydi. 2. Operativ daraja: mintaqaviy harbiy faoliyatni muvofiqlashtiradi va resurslarni taqsimlaydi. 3. Viloyat darajasi: IIQK bo‘linmalari va Basij tarmoqlari amaliy operatsiyalarni bajaradi.

Muhim jihati shundaki, tizim aloqa uzilib qolgan sharoitda ham ishlashga moslashtirilgan. Viloyat qo‘mondonlari oldindan berilgan vazifalar asosida mustaqil harakat qila oladi.

Tarqoq zarbalar taktikasi

Ba’zi tahlilchilar Eron raketa zarbalari sinxron emasligini qayd etmoqda. Biroq bu zaiflik emas, balki ehtimol ongli taktika.

Eron bir vaqtning o‘zida keng ko‘lamli zarba berish o‘rniga: turli hududlardan raketalarni bosqichma-bosqich uchirmoqda; turli brigadalar uchun alohida uchirish oynalari belgilamoqda; zarbalarni vaqt bo‘yicha taqsimlamoqda. Bu esa raketa uchirish qurilmalarining “yashovchanligini” oshirib, ularni aniqlashni qiyinlashtirmoqda.

Aloqa tizimining roli

Eronning harbiy aloqa arxitekturasi bir nechta qatlamdan iborat: harbiy radio tarmoqlari, optik tolali aloqa, sun’iy yo‘ldosh aloqasi, mahalliy qo‘mondonlik kanallari, National Information Network (NIN) - milliy ichki internet. NIN ayniqsa muhim: u davlat va harbiy tizimlarga global internet uzilgan taqdirda ham ishlash imkonini beradi.

Shu sababli elektron urush orqali barcha aloqa kanallarini bir vaqtning o‘zida uzib qo‘yish deyarli imkonsiz. Raqiblar ko‘proq aloqa tugunlari va yuqori rahbariyatni nishonga olish orqali tarmoqni sekin-asta zaiflashtirishga urinmoqda.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Davomi

Eng katta sinov - logistika

Biroq qo‘mondonlik tizimining yashovchanligi urushni davom ettirish uchun yetarli emas.

Asosiy muammo logistika bo‘lishi mumkin: raketa va dron zaxiralari, transport yo‘llari, yoqilg‘i ta’minoti, texnik xizmat ko‘rsatish.

Agar Eron uzoq vaqt davomida intensiv zarbalarni davom ettira olsa, bu ikki narsadan dalolat beradi: oldindan tayyorlangan katta hajmdagi zaxiralar, yoki milliy va mintaqaviy darajadagi logistika tizimi hali ham samarali ishlayapti.

Iqtisodiy bosim omili

“Mosaic defense” harbiy boshqaruv tizimini himoya qiladi, ammo davlat iqtisodiyotini himoya qila olmaydi.

Masalan, Xarg oroli atrofidagi energetik infratuzilmaga zarbalar Eronning asosiy neft eksportini izdan chiqarishi mumkin. Bu esa harbiy tizim buzilmasa ham, mamlakatga moliyaviy bosim keltirib chiqaradi. Natijada harbiy bosim ichki siyosiy va iqtisodiy bosim bilan birlashishi mumkin.

Doktrinaning ichki paradoksi

“Mosaic defense” konsepsiyasi muhim strategik almashuvni o‘z ichiga oladi. Bir tomondan, tizim rahbariyatga qarshi zarbalarga chidamli. Ikkinchi tomondan, mintaqaviy qo‘mondonlar ko‘proq mustaqillikka ega bo‘ladi, aloqa yomonlashganda koordinatsiya murakkablashadi, tizim asta-sekin fragmentatsiyaga uchrashi mumkin.

Markazlashgan siyosiy tizimga ega davlat uchun bu nazorat va operativ avtonomiya o‘rtasidagi ziddiyatni yuzaga keltiradi.

Xulosa qilib aytganda, Eronning mozaik mudofaa doktrinasi qisqa muddatda o‘zini oqlamoqda. Tehron zarbalar ostida ham harbiy operatsiyalarni davom ettirish imkoniyatini saqlab qoldi. Ammo tizimning haqiqiy sinovi hali oldinda. Agar logistika tarmoqlari izdan chiqsa, raketa zaxiralari kamayib ketsa, yoki energetik infratuzilma jiddiy zarar ko‘rsa, unda mozaik tizim to‘satdan qulamaydi, balki asta-sekin koordinatsiyani yo‘qotib, fragmentatsiyaga uchrashi mumkin. Shu sababli urushning keyingi bosqichida asosiy savol shunday bo‘ladi: Eronning mavjud harbiy tarmog‘i uzoq muddatli strategik bosimga qanchalik bardosh bera oladi?

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali tranzitni qayta tiklash uchun qo‘ygan shartlari ma’lum bo‘ldi:

- sanksiyalarning bekor qilinishi;

- AQSh harbiy bazalarining Yaqin Sharqdan chiqarilishi;

- muzlatilgan aktivlarning qaytarilishi;

- savdoni AQSh dollaridan o‘zga valyutalarda rivojlantirish.

Strategic Focus: Central Asia

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi geosiyosiy bosim: global energiya tizimi yangi inqiroz yoqasida

Eron tomonidan Ho‘rmuz bo‘g‘ozining amalda bloklanishi global energiya bozorini keskin beqarorlashtirmoqda. Tehron “dushman davlatlar” kemalarining o‘tishiga ruxsat bermasligini yana bir bor takrorladi. Shu fonda AQSh prezidenti D.Tramp bo‘g‘ozni qayta ochish uchun xalqaro harbiy koalitsiya tuzishga urinmoqda. Biroq bu tashabbus ittifoqchilar orasida ham bir xil qo‘llab-quvvatlanmayapti.

Global energiya arteriyasi

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi dunyo energetik tizimining eng muhim nuqtalaridan biri hisoblanadi. Urush boshlanishidan oldin global neft savdosining taxminan 25% aynan shu yo‘lak orqali o‘tardi. Shu sababli uning bloklanishi darhol xalqaro bozorlarni larzaga soldi.

Neft narxlari buni tezda aks ettirdi: juma kuni (13 mart) Brent nefti bir barreli $103 atrofida barqarorlashgan edi, dushanba kuni (16 mart) $106 ga ko‘tarildi. AQSh ichki bozorida ham keskin o‘sish kuzatildi. Xususan, urush boshlanganidan beri benzin narxlari 25% ga oshdi. Bu raqamlar global savdo yo‘llari qanchalik nozik ekanini yana bir bor ko‘rsatmoqda.

AQSh koalitsiya tuzishga urinmoqda

Prezident Tramp strategik suv yo‘lini ochish uchun xalqaro harbiy koalitsiya shakllantirish bo‘yicha muzokaralar olib borayotganini ma’lum qildi.

Financial Times nashriga bergan intervyusida u ittifoqchilarga ochiq signal yubordi: agar ular yordam bermasa, bu “NATO kelajagi uchun juda yomon bo‘ladi.”

Shuningdek, Tramp Xitoyga ham bosim o‘tkazdi. Eron nefti Xitoyga yo‘nalgan tankerlarni o‘tkazishda davom etayotganini hisobga olib, AQSh prezidenti Pekinni koalitsiyaga qo‘shilishga chaqirdi. Aks holda, u kelasi oy rejalashtirilgan Xitoyga tashrifini kechiktirishi mumkinligini bildirdi. Bu bayonotlar shuni ko‘rsatadiki, Ho‘rmuz inqirozi nafaqat harbiy, balki katta geosiyosiy savdolashuv maydoniga aylanmoqda.

Ittifoqchilar ikkilanmoqda

AQShning barcha hamkorlari ham harbiy eskalatsiyani qo‘llab-quvvatlayotgani yo‘q.

Brusselda bo‘lib o‘tgan tashqi ishlar vazirlari uchrashuvi oldidan Yevropa Ittifoqining tashqi siyosat rahbari Kaya Kallas blok Eronning de-fakto blokadasiga javoban dengiz missiyasini ko‘rib chiqayotganini aytdi.

Biroq Yevropaning yirik davlatlari ehtiyotkor pozitsiyani egalladi. Fransiya, Italiya, Germaniya harbiy operatsiya bo‘yicha xavotirlarini bildirdi.

Boshqa ittifoqchilar esa yanada ehtiyotkor qaror qabul qildi. Jumladan, Avstraliya va Yaponiya mintaqaga harbiy kemalar yubormasligini ma’lum qildi. Bu esa AQSh boshchiligidagi koalitsiya kutilganidek keng bo‘lmasligi mumkinligini anglatadi.

Global iqtisodiyotga zarba

Ho‘rmuz bo‘g‘ozining bloklanishi global iqtisodiy tizimga darhol ta’sir ko‘rsatmoqda. Energiya narxlarining o‘sishi logistika zanjirlarida yangi bosimlarni keltirib chiqarmoqda.

9-mart kuni American Farm Bureau Federation (AQShdagi yirik fermerlar tashkiloti) prezidentga yuborgan maktubida ogohlantirdi: energiya bozoridagi beqarorlik ta’minot zanjiri shoklarini keltirib chiqaradi va bu allaqachon rekord darajadagi ishlab chiqarish xarajatlarini yanada oshiradi. Ushbu jarayon fermerlarning daromad marjalari allaqachon juda past bo‘lgan paytda sodir bo‘layotgani ayniqsa xavotirli.

Demak, energiya inqirozi faqat neft bozorini emas, balki qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat narxlarini ham bevosita ta’sir ostiga olishi mumkin.

Yangi xavf: dengiz minalari

Vaziyatni yanada murakkablashtirayotgan omillardan biri - dengiz minalari ehtimoli.

Buyuk Britaniya bosh vaziri Kir Starmer Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozida dengiz minalarini joylashtirgani haqidagi xabarlar ortidan avtonom “robot” mina qidiruv kemalarini yuborish imkoniyati ko‘rib chiqilayotganini ma’lum qildi.

Minalarni zararsizlantirish esa harbiy jihatdan eng murakkab operatsiyalardan biri hisoblanadi - u nihoyatda xavfli va juda ko‘p vaqt talab qiladi. Shu bilan birga Tramp ham keskin ogohlantirish berdi: agar ayrim davlatlar dengiz koalitsiyasiga qo‘shilmasa, “biz buni eslab qolamiz.”

Strategic Focus: Central Asia

Xulosa qilib aytganda, Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi inqiroz asta-sekin mintaqaviy mojarodan global strategik muammoga aylanmoqda. Bir tomondan, global neft savdosining 20% aynan shu yo‘lakka bog‘liq, Brent narxi $103 dan $106 ga ko‘tarildi, AQShda benzin narxlari 25% ga oshdi. Ikkinchi tomondan, harbiy koalitsiya yaratish masalasida ham G‘arb ittifoqchilari orasida bir xil pozitsiya yo‘q. Agar blokada uzoq davom etsa yoki dengiz minalari haqidagi ma’lumotlar tasdiqlansa, Ho’rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi mojaro nafaqat energiya bozorini, balki global savdo tizimi va ittifoqchilik siyosatini ham qayta shakllantirishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Hurmatli Strategic Focus kuzatuvchilari!

Yaqin Sharqda Eron atrofida yuzaga kelgan mojaro global siyosat, energiya bozorlari va mintaqaviy xavfsizlikka sezilarli ta’sir ko‘rsatyapti. Shu munosabat bilan Strategic Focus platformasi O‘zbekistonliklarning ushbu voqealar bo‘yicha fikrini o‘rganish maqsadida qisqa 11 ta savoldan iborat so‘rov o‘tkazmoqda. (Qo‘shimcha 12-savol ham bor)

Sizning javoblaringiz jamoatchilik kayfiyatini tahlil qilish va keyingi ilmiy tadqiqotlar uchun muhim ahamiyatga ega.

Quyidagi savollarga javob berib, o‘z fikringizni bildiring.

Strategic Focus: Central Asia