Qadrli kuzatuvchilar!

Barchangizni muborak Qurbon hayiti bilan samimiy tabriklaymiz!

Bu ulug‘ ayyom - insoniylik, saxovat, mehr-oqibat va bag‘rikenglik timsolidir. Aynan shunday kunlarda jamiyatning haqiqiy kuchi birdamlik, o‘zaro hurmat va ezgulikda namoyon bo‘ladi.

Bugungi murakkab geosiyosiy va iqtisodiy jarayonlar fonida xalqimizning ahilligi, ma’naviy qadriyatlari hamda tarixiy ildizlarga sodiqligi har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Qurbon hayiti esa ana shu qadriyatlarni yanada mustahkamlovchi muqaddas ayyomdir.

Allohning rahmati xonadonlaringizni tark etmasin, qalblaringizga xotirjamlik, oilalaringizga fayz-u baraka olib kirsin. Yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimiz farovon bo‘lsin!

Qurbon hayitingiz muborak bo‘lsin!

Strategic Focus: Central Asia

Eron urushida hal qiluvchi bosqich

Geosiyosiy tahlilchi Jorj Fridman fikricha, uch oy davom etgan Eron urushi hozir eng muhim va nozik bosqichga kirgan. Chunki bugungi vaziyatda na AQSh, na Eron hal qiluvchi ustunlikka erisha oldi. Eron Islom Inqilobi Qo‘riqchilari Korpusi (IIQK) hanuz asosiy harbiy va siyosiy nazoratni saqlab qolmoqda, Isroil esa asosiy e’tiborni Livandagi Hizbullohga qaratgan. Hormuz bo‘g‘ozi hamon to‘liq ochilmagan, muzokaralar esa natija bermayapti. AQSh Eronning yadroviy dasturidan voz kechishini va bo‘g‘ozni ochishini talab qilmoqda, Eron esa bunga rozi emas. Hozircha tomonlardan hech biri qarama-qarshi tomonni taslim bo‘lishga majbur qiladigan darajada zarba bera olmadi.

Maqolada aytilishicha, urushning kelgusi rivoji uchta ssenariy asosida ketishi mumkin. Bir tomon ikkinchisini jiddiy zaiflashtiradi, tomonlar kelishuvga erishadi yoki mojaro uzoq yillarga cho‘ziladigan “doimiy urush”ga aylanadi. Eng katta savol AQSh Eronni sindira oladigan darajadagi harbiy operatsiyani amalga oshirishga tayyormi yoki yo‘q. Chunki bunday urush juda katta harbiy, siyosiy va iqtisodiy xarajat talab qiladi. AQSh ichida ham urushni qo‘llab-quvvatlash kuchli emas, ayniqsa Donald Tramp avval Yaqin Sharqdagi yangi urushlarga qarshi chiqqanini hisobga olganda. Bundan tashqari, keng ko‘lamli hujum Eron jamiyatini ichki jihatdan yanada birlashtirib yuborishi mumkinligi ham qayd etiladi.

Fridman yana bir muhim jihatga e’tibor qaratadi: Ukraina urushi zamonaviy urush tabiati o‘zgarganini ko‘rsatdi. Bugun dronlar, raketalar va uzoq masofali zarbalar yirik quruqlik operatsiyalarini juda xavfli va qimmat qilmoqda. Eron armiyasi keng hududlarga tarqalgan, IIQK esa markazlashmagan tizim asosida ishlaydi. Shu sabab AQSh uchun an’anaviy bosqin yoki tezkor g‘alaba ssenariysi kafolatlanmagan. Hatto kuchli bombardimonlar ham Eronni tez taslim qilishiga aniq ishonch yo‘q

Maqolada yana bir global omil ta’kidlanadi. Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi neft narxlarini keskin oshirib, dunyo iqtisodiyotiga bosimni kuchaytirmoqda. Bu esa AQShning o‘ziga ham zarar yetkazmoqda. Energiya narxlari va inflyatsiya oshishi Trampning ichki reytinglariga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Shu sabab Fridman nazarida uzoq davom etadigan urush strategik jihatdan ko‘proq Eron foydasiga ishlashi mumkin, chunki vaqt o‘tgan sari iqtisodiy va siyosiy bosim AQShning o‘zida kuchayadi.

Yaqin oylarda global geosiyosiy maydonda kuchlar muvozanati va strategik yoʻnalishlarni tubdan oʻzgartirib yuboruvchi jiddiy jarayonlar kuzatilishi kutilmoqda. Xususan, shu yilning yoziga kelib AQSHning Ukrainadagi mojaroni tartibga solish boʻyicha muzokaralar jarayonidan toʻliq chiqib ketishi ehtimoli yuqori. Buning asosiy sababi - Donald Tramp maʼmuriyati uchun hozircha ushbu yoʻnalishda saylovchilarga namoyish etish mumkin boʻlgan aniq va prognoz qilinadigan natijalarning mavjud emasligidir.

Noyabr oyida boʻlib oʻtadigan Kongress saylovlari fonida Oq uyga xalqaro maydonda tezkor va siyosiy jihatdan samarali gʻalabalar zarur. Shu bois, AQSH diqqat markazini boshqa mintaqalarga koʻchirishga tayyorlanayotgani sezilmoqda. Kuba atrofida harbiy faollikning kuchayishi hamda ommaviy axborot vositalarida Raul Kastroning oʻgʻirlanishi mumkinligi haqidagi xabarlarning paydo boʻlishi Tramp jamoasi Venesuela ssenariysiga oʻxshash, qisqa muddatli va “gʻalabali kampaniya” izlayotganidan dalolat berishi mumkin.

Vashington, shuningdek, Yaqin Sharqdagi vaziyatni, xususan, Eron bilan bogʻliq keskinlikni imkon qadar tezroq muzlatishdan manfaatdor. Bu jarayon bilvosita Rossiya manfaatlariga jiddiy zarba berishi mumkin, chunki Yaqin Sharqdagi beqarorlik Yevropa davlatlarining energetika xavfsizligiga taʼsir koʻrsatib, ularning eʼtiborini boshqa yoʻnalishlarga chalgʻitib kelayotgan edi. Mazkur frontdagi vaziyatning barqarorlashuvi Gʻarbning, ayniqsa Yevropa Ittifoqining, eʼtiborini yana asosiy strategik yoʻnalishlarga qaratishiga imkon yaratadi.

Bunday sharoitda Kreml uchun geosiyosiy vaziyatni oʻz foydasiga burib olish yoki kamida jarayon ustidan nazoratni saqlab qolish maqsadida bir-ikki oylik juda qisqa “imkoniyat oynasi” qolmoqda. Agar Kreml ushbu qisqa vaqt oraligʻidan samarali foydalana olmasa, tashabbus asta-sekin uning qoʻlidan chiqib, mojaroning borishi va yakuniy parametrlari ustidan taʼsir oʻtkazish imkoniyatlari sezilarli darajada qisqaradi.

S.Pinxasova, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Central Asia

Ostona bayonoti: YOII siyosiy qurolga aylantirildimi?

2026-yil 29-may kuni Ostonada Rossiya, Belarus, Qozog‘iston va Qirg‘iziston rahbarlari tomonidan Armaniston hukumatiga yo‘llangan Qo‘shma bayonotning qabul qilinishi postsovet hududidagi geosiyosiy bosimni tamomila yangi darajaga olib chiqdi. Rasmiy iqtisodiy birlashma Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqi (YOII) Moskva tomonidan siyosiy bosim vositasi sifatida qo‘llanilgani haqidagi qarashlar kuchaydi. Rasmiy Yerevandan qisqa muddat ichida “Yevrosiyo vektori” va Yevropa Ittifoqi bilan integratsiya o‘rtasida tanlov qilish uchun umummilliy referendum o‘tkazishni talab qilish Armanistonning ichki siyosiy jarayonlariga bevosita ta’sir ko‘rsatishga urinish sifatida baholash mumkin.

Bayonotning Minsk, Ostona va Bishkek tomonidan ham imzolanishi ayrim ekspertlar tomonidan mintaqa davlatlarining Kreml siyosiy kun tartibi bilan tobora ko‘proq uyg‘unlashayotganining belgisi sifatida talqin qilinmoqda. Bu esa YOII doirasida Moskvaning strategik ta’siri sezilarli darajada kuchayganini ko‘rsatadi.

Referendum g‘oyasining ilgari surilishi Armanistondagi saylov sikliga bevosita ta’sir qiluvchi omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. YOII bayonoti 2026-yil iyun oyida o‘tkazilishi rejalashtirilgan parlament saylovlari arafasida e’lon qilingani sababli siyosiy jarayonlarga tashqi aralashuv haqidagi bahslarni yanada kuchaytirmoqda. Nikol Pashinyan jamoasi saylovlarni o‘z siyosiy kursining legitimligini tasdiqlash vositasi sifatida ko‘rgan bo‘lsa, yangi tashabbus mamlakat ichki kun tartibini o‘zgartirib yuborishi mumkin.

Jamiyatdagi noaniqlik va elektoratning katta qismi hali siyosiy tanlovini amalga oshirmagani fonida ushbu tashabbus rossiyaparast siyosiy kuchlar pozitsiyasini mustahkamlashi mumkin. Xususan, Robert Kocharyan va Serj Sargsyan bilan bog‘liq siyosiy bloklar Moskva bilan yaqin ittifoq tarafdorlari sifatida maydonga chiqmoqda.

Iqtisodiy jihatdan esa bosim ehtimoliy yo‘qotishlar bilan mustahkamlanmoqda. Armaniston uchun YAIMning sezilarli qismini yo‘qotish, YOII bozorlariga kirish imkoniyatlarining qisqarishi, Rossiyadagi mehnat migrantlari uchun yangi cheklovlar va eksport yo‘nalishlarining torayishi kabi xavflar tilga olinmoqda. Ayniqsa, Rossiya kapitalining Armaniston iqtisodiyotidagi ulushi yuqoriligi ushbu tahdidlarni yanada sezilarli qiladi.

Putinning Ukraina tajribasini eslatishi Yerevanga yo‘llangan siyosiy signal sifatida qabul qilinmoqda. Bu bayonot oddiy tarixiy analogiya emas, balki ehtimoliy oqibatlar haqida ogohlantirishdir.

Ultimatumning huquqiy mexanizmi ham shakllantirilmoqda. YOII idoralariga 2026-yil dekabriga qadar Armanistonning ittifoqdan uzoqlashishi mumkin bo‘lgan taqdirda yuzaga keladigan iqtisodiy va huquqiy oqibatlar bo‘yicha hisobot tayyorlash topshirilgani Yerevan uchun aniq vaqt chegarasini belgilab berdi.

Biroq Ostonadagi sammitning eng muhim geosiyosiy natijasi boshqa jihatda namoyon bo‘ldi. Qozog‘iston va Qirg‘izistonning mazkur hujjatni qo‘llab-quvvatlashi Moskvaning YOII ichidagi siyosiy og‘irligi va ta’siri misli ko‘rilmagan darajaga yetganini ko‘rsatdi. Natijada, YOII tobora iqtisodiy integratsiya platformasidan ko‘ra Kreml geosiyosiy manfaatlarini ilgari suruvchi mexanizm sifatida namoyon bo‘lmoqda.

K.Ametov, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Central Asia

Armaniston sabog‘i va O‘zbekistonning muvozanatli geosiyosiy yo‘li

Ostonada qabul qilingan va Armanistonga qaratilgan YOII bayonoti postsovet makonida integratsiya tuzilmalari, milliy suverenitet va tashqi siyosiy mustaqillik o‘rtasidagi murakkab muvozanat masalasini yana kun tartibiga olib chiqdi. Yerevan atrofida yuzaga kelgan vaziyat geosiyosiy tanlovlar ayrim davlatlar uchun qanchalik yuqori siyosiy va iqtisodiy narx bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.

Mazkur jarayonlar fonida O‘zbekistonning so‘nggi yillarda shakllangan tashqi siyosiy kursi alohida e’tibor qozonmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida mamlakat ochiqlik, pragmatizm va milliy manfaatlarga tayangan muvozanatli tashqi siyosat modelini izchil rivojlantirib kelmoqda. Aynan shu yondashuv tufayli Toshkent xalqaro hamkorlikni kengaytirgan holda, o‘zining strategik mustaqilligi va qaror qabul qilish erkinligini saqlab qolishga muvaffaq bo‘lmoqda.

O‘zbekistonning YOII bilan munosabatlarida kuzatuvchi maqomini tanlagani ham ana shu siyosatning amaliy ifodasidir. Kuzatuvchi maqomi mamlakatga iqtisodiy imkoniyatlardan foydalanish, integratsion jarayonlarni ichkaridan kuzatish va hamkorlikni rivojlantirish imkonini berar ekan, qo‘shimcha siyosiy majburiyatlarni zimmasiga yuklamaydi.

Armaniston misoli iqtisodiy va transport yo‘nalishlarining diversifikatsiyasi qanchalik muhim ekanini yana bir bor tasdiqladi. O‘zbekiston esa aynan shu yo‘nalishda faol harakat qilmoqda. “Xitoy - Qirg‘iziston - O‘zbekiston” temir yo‘li, Transafg‘on transport koridori va JSTga a’zo bo‘lish jarayoni mamlakatning iqtisodiy mustaqilligi hamda global bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytiruvchi strategik tashabbuslar hisoblanadi.

Bugungi kunda O‘zbekistonning eng muhim ustunliklaridan biri shundaki, mamlakat biror geosiyosiy markazga haddan tashqari bog‘lanib qolmasdan, barcha asosiy hamkorlar bilan o‘zaro manfaatli aloqalarni rivojlantirmoqda. Bu esa global beqarorlik sharoitida iqtisodiy barqarorlik va siyosiy manevr imkoniyatlarini saqlab qolishga xizmat qilmoqda.

Umuman olganda, Ostonadagi voqealar butun mintaqa davlatlari uchun muhim geosiyosiy signal bo‘lib xizmat qilmoqda. Shu sharoitda Prezident Shavkat Mirziyoyevning ko‘p vektorli, pragmatik va milliy manfaatlarga asoslangan tashqi siyosati O‘zbekiston suvereniteti, iqtisodiy xavfsizligi va strategik barqarorligini ta’minlashning samarali modeli sifatida namoyon bo‘lmoqda. Mamlakat hamkorlik va ochiqlikni saqlagan holda, mustaqil taraqqiyot yo‘lini himoya qila oladigan mustahkam strategik pozitsiyani shakllantirishga erishmoqda.

A.Fayzullozoda, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Central Asia

Murojaat uchun: @nurbekgofurov

МРБнинг собиқ таҳлилчиси Сара Адамснинг ёзишича, "Толибон" ва Россия ўртасида имзоланган ҳарбий-техник битим сабабли АҚШ "Толибон"ни молиялаштиришдан воз кечиши лозим.

👉@suhrob_buranov👈

Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтинги прогнози “барқарор”дан “ижобий”га ўзгарди

Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёеванинг маълум қилишича, Fitch халқаро рейтинг агентлиги Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтинги прогнозини “барқарор”дан “ижобий”га яхшилади.

“Глобал беқарорлик ҳамда молия бозорларидаги мавҳумлик шароитида, Президентимиз раҳбарлигида Ўзбекистон изчил ислоҳотларни қатъият билан давом эттирмоқда. Ушбу ўзгаришларни халқаро ҳамкорларимиз эътироф этаётгани биз учун алоҳида аҳамиятга эга”, - деди Саида Мирзиёева.

Шунингдек, 2030 йилга қадар Ўзбекистон рейтингини “инвестициявий” даражага олиб чиқиш мақсад қилингани таъкидланди.

Ушбу ижобий ўзгариш мамлакатга хорижий инвестицияларни янада кўпроқ жалб этиш, халқаро молия бозорларидан арзонроқ ресурслар олиш ҳамда иқтисодий барқарорликни таъминлашда халқаро ҳамкорлар учун аниқ кафолат бўлиб хизмат қилади.

Strategic Focus: LIVE

Pokiston Bosh vaziri Shahboz Sharifning Pekinga amalga oshirgan tashrifi yakunlari rasman Xitoy - Pokiston iqtisodiy koridori (CPEC), savdo-iqtisodiy hamkorlik va mintaqaviy xavfsizlik masalalariga bag‘ishlandi. Biroq muzokaralarning yopiq qismida ancha muhim va sezgir mavzu - Afg‘oniston hududidan kelayotgan terrorchilik tahdidlari muhokama qilingan.

Manbalarga ko‘ra, Pokiston tomoni Xitoy rahbariyatini Islomobod yaqin istiqbolda “Tehrik-e Tolibon Pokiston” hamda unga aloqador terroristik tarmoqlarga qarshi yangi bosqichdagi harbiy amaliyotlarni boshlash rejasi haqida xabardor qilgan bo‘lishi mumkin. Muhimi, bu safar gap faqat chegaradosh hududlarda xavfsizlik choralarini kuchaytirish haqida emas.

Aksincha, Pokiston harbiy-siyosiy rahbariyatida terroristik infratuzilmani yo‘q qilish uchun Afg‘onistonning istalgan hududida joylashgan nishonlarga zarba berish konsepsiyasi shakllanayotgani kuzatilmoqda. Islomobod TTPning so‘nggi yillarda chegara hududlaridagi bosimga moslashib, o‘z bazalari va logistika tarmoqlarini Afg‘oniston ichkarisiga chuqurroq ko‘chirganiga ishonmoqda. Shu sababli faqat chegaraga yaqin hududlarda operatsiyalar o‘tkazish endi yetarli deb hisoblanmayapti.

Bu masala Xitoy uchun ham alohida ahamiyatga ega. So‘nggi yillarda Pokiston hududida xitoylik mutaxassislar va CPEC loyihalari bir necha bor hujumlarga uchragan. Natijada Pekin uchun Pokistondagi xavfsizlik masalasi iqtisodiy mavzudan strategik xavfsizlik masalasiga aylandi. Aynan shu sababli Shahboz Sharif Pekinga Pokiston terrorizm manbalariga qarshi yanada qat’iy choralar ko‘rishga tayyor ekanini ko‘rsatishga intilgan bo‘lishi mumkin.

Agar ushbu ma’lumotlar tasdiqlansa, bu Pokiston strategiyasida jiddiy o‘zgarish yuz berayotganini anglatadi. Gap endi terrorchilarni chegarada to‘xtatib qolish emas, balki ularni Afg‘oniston hududining qaysi qismida joylashganidan qat’i nazar aniqlash va yo‘q qilish siyosatiga o‘tish haqida ketmoqda. Bunday yondashuv Islomobod tomonidan milliy xavfsizlikni ta’minlashning yagona samarali yo‘li sifatida ko‘rilmoqda.

Tabiiyki, bu Afg‘oniston bilan munosabatlarda yangi keskinliklarni yuzaga keltirishi mumkin. Kobul har qanday xorijiy harbiy amaliyotni mamlakat suverenitetiga tahdid sifatida qabul qiladi. Biroq Pokistonda tobora ko‘proq siyosiy va harbiy doiralar TTP faoliyatining davom etishi mamlakat uchun diplomatik mojarolardan ko‘ra kattaroq xavf tug‘dirayotganini ta’kidlamoqda.

Shunday qilib, Pekindagi muzokaralar ortida nafaqat iqtisodiy hamkorlik va investitsiyalar masalasi, balki Afg‘oniston yo‘nalishidagi yangi xavfsizlik arxitekturasi ham muhokama qilingan. Agar Islomobod haqiqatan ham Pekinga tegishli signalni bergan bo‘lsa, yaqin oylarda Pokiston tomonidan TTP va unga aloqador terroristik guruhlarga qarshi butun Afg‘oniston hududini qamrab oluvchi harbiy amaliyotning boshlanishi ehtimolini istisno qilib bo‘lmaydi.

Strategic Focus: Central Asia

Pokistonning Afg‘oniston hududiga ehtimoliy harbiy intervensiyasi haqidagi xabarlar fonida Kobuldagi Tolibon ma’muriyati ham jim o‘tirgani yo‘q. Xususan, may oyi oxirida Afg‘oniston mudofaa vaziri vazifasini bajaruvchi Mulla Yoqub Moskvada bo‘lib o‘tgan xalqaro xavfsizlik forumida ishtirok etgan va u yerda Rossiya tomoni bilan o‘ta muhim uchrashuvlar o‘tkazgan.

Muzokaralarning asosiy natijasi - Rossiya va Afg‘oniston o‘rtasida harbiy-texnikaviy hamkorlik bo‘yicha kelishuvga erishilganidir. Manbalarning ta’kidlashicha, Kobul Rossiyadan zamonaviy havo hujumidan mudofaa tizimlari va uchuvchisiz uchish apparatlari (dronlar) sotib olishni rejalashtirmoqda.

Ushbu qadam bevosita Islomobodning Afg‘oniston ichkarisidagi nishonlarga zarba berish borasidagi yangi harbiy konsepsiyasiga javob rejasidir. Tolibon ma’muriyati Pokiston aviatsiyasi va dronlarining mamlakat havo sarhadlarini buzib kirishiga hamda ehtimoliy harbiy intervensiyaga qarshi turish uchun havo mudofaasini zudlik bilan kuchaytirish zarurligini anglab yetgan.

Shunday qilib, mintaqada vaziyat tobora murakkablashib bormoqda. Pokiston Pekinda o‘zining aksilterror amaliyotlariga rozilik olishga intilgan bir vaqtda, Afg‘oniston Moskvadan harbiy ko‘mak izlamoqda. Bu holat Markaziy va Janubiy Osiyo chorrahasida yangi geosiyosiy qarama-qarshilik va qurollanish poygasi boshlanayotganidan dalolat beradi.

Strategic Focus: Central Asia

Rossiya va Tolibon o‘rtasidagi harbiy hamkorlik: Markaziy Osiyo uchun nimani anglatadi?

Rossiyaning Tolibon bilan harbiy hamkorlikni kuchaytirayotgani haqida xabar e'lon qilindi. Bu jarayon ayrimlarda xavotir uyg‘otishi tabiiy. Biroq hozircha bu jarayonni Tolibonning keskin harbiy kuchayishi yoki Markaziy Osiyo uchun bevosita tahdid sifatida baholashga asoslar yetarli emas.

Birinchidan, Tolibonning asosiy maqsadi bugun mintaqaga ekspansiya qilish emas, balki Afg‘onistondagi hokimiyatini saqlab qolish, iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish va xalqaro legitimlikka erishishdir. Shu sababli ular so‘nggi yillarda Markaziy Osiyo davlatlari bilan, ayniqsa O‘zbekiston bilan, nisbatan pragmatik siyosat yuritishga harakat qilmoqda.

Ikkinchidan, Rossiya bilan harbiy hamkorlik haqida gap ketayotgan bo‘lsa-da, bu Tolibonni qisqa muddatda mintaqaviy harbiy derjavaga aylantirib yubormaydi. Harbiy-texnik yordam va strategik ittifoq o‘rtasida katta farq bor.

Mening nazarimda, bu voqeaning asosiy ahamiyati harbiy emas, geosiyosiydir.

Rossiya Ukrainadagi urush fonida an’anaviy ta’sir hududlarini saqlab qolishga urinayotgan bir paytda, Xitoy ham Afg‘oniston va Markaziy Osiyoda iqtisodiy hamda siyosiy ta’sirini kengaytirmoqda. Tolibon esa bu ikki kuch o‘rtasida o‘z manfaatlarini maksimal darajada ta’minlashga harakat qilmoqda.

Bundan tashqari, Pokiston va Tolibon o‘rtasidagi munosabatlar ham avvalgidek emas. Agar kelajakda Rossiya Tolibonga sezilarli harbiy yordam bera boshlasa, bu bilvosita Pokiston va uning asosiy hamkori bo‘lgan Xitoy manfaatlariga ham ta’sir qilishi mumkin.

Shu sababli Rossiya - Tolibon yaqinlashuvini “Tolibon Markaziy Osiyoga tahdid solmoqda” degan nuqtayi nazardan emas, balki Rossiya, Xitoy, Pokiston va Hindiston manfaatlari kesishayotgan navbatdagi geosiyosiy jarayon sifatida kuzatish to‘g‘riroq bo‘ladi.

Hozircha bu hamkorlik Markaziy Osiyo xavfsizligi uchun jiddiy harbiy tahdid emas. Ammo u mintaqadagi kuchlar muvozanatiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan jarayonlardan biri sifatida e’tibordan chetda qolmasligi kerak.

Jaxongir Xakimov, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Central Asia

🇺🇿🇷🇺 Prezidenti Shavkat Mirziyoуev Peterburg xalqaro iqtisodiy forumida nutq so‘zladi va qator tashabbuslarni ilgari surdi:

➖ “Evroosiyo texnologik sanoatlashtirish kamari”ni shakllantirish va uni har yili Toshkentda o‘tkaziladigan “INNOPROM. Markaziy Osiyo” innovatsion-sanoat ko‘rgazmasi platformasi bazasida amalga oshirish. Bu sanoat kooperatsiyasining yagona raqamli platformasi bilan birlashtirilgan ishlab chiqarish va texnologik klasterlarning o‘zaro bog‘liq tizimidir.

➖ Qo‘shma Raqamli ekotizimni shakllantirishga kirishish. Ilk bosqichda u raqamli savdo va shahar servislarini tartibga solish qoidalarini yaqinlashtirish, O‘zbekiston va Rossiya brendlarini hamkorlikdagi platformalarda ilgari surish, bandlik bo‘yicha yagona raqamli profilni yaratish, sun'iy intellekt asosida mahsulotlarni rivojlantirishni o‘zida qamrab olishi mumkin.

➖ Inson kapitalini rivojlantirish qo‘shma onlayn-platformasini yaratish. Uning vazifasi – ta'lim, kasbiy tayyorgarlik va mehnat bozorini o‘zaro bog‘lashdan iborat. Ushbu tizimda ta'lim dasturlari, til o‘rgatish va axborot texnologiyalari kurslari, yosh tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash va ish beruvchilar bilan bog‘lanish imkoniyatlari birlashtirilishi mumkin.

➖ “Samarqanddan Peterburggacha” kreativ-turistik yo‘lagi loyihasini ishga tushirish. Ushbu tashabbus san'at va kino festivallari, muzey ko‘rgazmalari, gastronomiya haftaliklari va musiqiy tadbirlarni birgalikda tashkil etishni nazarda tutadi.

Strategic Focus: Central Asia

So‘nggi voqealar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, Eron - AQSh qarama-qarshiligi fonida Tolibon ichida ikki asosiy siyosiy fraksiya oʻrtasida raqobat kuchayib bormoqda.

Bir tomonda Qandahor guruhi (Oliy Rahbar, Mulla Barodar va Mulla Yoqub) turibdi. Mazkur qanot G‘arb bilan murosa qilish tarafdori hisoblanadi. Guruhning asosiy moliyaviy tayanchi BMT kanallari orqali mamlakatga kirib kelayotgan va haftasiga qariyb 40 million dollarni tashkil etuvchi mablag‘lardir. Shu bois ushbu qanot uchun G‘arb bilan aloqalarni saqlab qolish strategik ahamiyatga ega. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, aynan Qandahor guruhi Pokiston yo‘nalishi orqali Eron hududi bo‘yicha razvedka faoliyati olib borilishiga ko‘z yumayotgan asosiy kuchlardan biri sifatida ko‘rilmoqda.

Ikkinchi tomonda esa Haqqoniy tarmog‘i joylashgan. Ushbu qanotning iqtisodiy va logistika manfaatlari ko‘proq Eron bilan bog‘langan. Mamlakatning sharqiy hududlaridagi yoqilg‘i ta’minoti, asosiy transport-logistika yo‘nalishlari, temiryo‘l tarmoqlari, avtomobil magistrallari hamda qator chegara nazorat punktlari Haqqoniylar ta’siri ostida ekani qayd etiladi. Pokiston bilan aloqalar buzilgani sababli tranzit imkoniyatlari qisqarganidan so‘ng, aynan Haqqoniy tarmog‘i tashqi savdo va ta’minot zanjirlarini Eron tomonga yo‘naltirishga majbur bo‘ldi.

Natijada Afg‘oniston ichida o‘ziga xos ikki vektorli muvozanat shakllangan: biri moliyaviy jihatdan G‘arbga, ikkinchisi esa energetik va logistika jihatidan Eronga tayangan holda faoliyat yuritmoqda.

Mazkur muvozanat buzilgan taqdirda, Afg‘oniston uchun xavfli ssenariylar yuzaga kelishi mumkin.

1. Agar Kobuldagi kuch markazi Eronparast qanot foydasiga og‘sa, AQSh va G‘arb tomonidan moliyaviy oqimlarning to‘xtatilishi iqtisodiy hamda gumanitar kollapsga olib kelishi ehtimoli mavjud. Chunki mamlakat byudjeti va valyuta bozori tashqi mablag‘larga yuqori darajada bog‘liq.

2. Aksincha, agar Qandahor guruhi to‘liq ustunlikka erishib, Afg‘oniston AQShning Eronni jilovlash strategiyasiga faol qo‘shilsa, Tehron buni milliy xavfsizlikka tahdid sifatida qabul qilishi va Afg‘onistonga qarshi front ochish xavfi paydo bo‘lishi mumkin. Bunday vaziyat chegaradosh hududlarning harbiylashuvi va Afg‘onistondagi beqarorlikning kuchayishiga olib kelishi ehtimoldan xoli emas.

Shu nuqtai nazardan, bugungi Afg‘onistonning barqarorligi asosan Qandahor guruhi va Haqqoniy tarmog‘i o‘rtasidagi nozik muvozanatning saqlanib qolishiga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Turkiya Afg‘onistonda yangi geosiyosiy karta o‘ynamoqdami?

So‘nggi kunlarda Afg‘onistonda ilgari surilgan “Janubiy Turkiston” g‘oyasi mintaqaviy ekspertlar va xavfsizlik doiralarida faol muhokama qilinmoqda. Rasmiy jihatdan bu tashabbus Afg‘onistondagi etnik o‘zbeklar manfaatlarini himoya qilish bilan izohlanayotgan bo‘lsa-da, ayrim manbalar uning ortida Turkiyaning geosiyosiy manfaatlari va maxsus xizmatlariga yaqin doiralar turishi mumkinligini ta’kidlamoqda.

Gap shundaki, “Janubiy Turkiston” konsepsiyasi Afg‘oniston shimolidagi o‘zbek va boshqa turkiy xalqlar yashaydigan hududlar asosida alohida siyosiy birlik shakllantirish g‘oyasini ilgari suradi. Bu esa o‘z navbatida “Buyuk Turkiston” loyihasining tarkibiy qismi sifatida talqin qilinmoqda. Mazkur konsepsiya Turkiyadan Xitoyning Shinjon hududigacha bo‘lgan makonda turkiy xalqlarning siyosiy va madaniy integratsiyasini nazarda tutadi.

Biroq masalaning eng muhim jihati shundaki, Afg‘oniston bugungi kunda etnik federalizatsiya yoki hududiy qayta taqsimot tajribalarini ko‘tara oladigan davlat emas. Mamlakat allaqachon uzoq yillik urushlar, iqtisodiy tanazzul va siyosiy fragmentatsiya oqibatlaridan aziyat chekmoqda. Shu sababli etnik asosdagi har qanday siyosiy loyiha ichki beqarorlikni kuchaytirishi mumkin.

Ayniqsa, “Janubiy Turkiston” tashabbusining amaliy jihatlari jiddiy savollarni keltirib chiqarmoqda. Shimoliy Afg‘oniston faqat etnik o‘zbeklardan iborat emas. Mazkur hududlarda tojiklar, pushtunlar, turkmanlar va boshqa etnik guruhlar ham istiqomat qiladi. Demak, etnik mezon asosida yangi siyosiy tuzilma yaratishga urinish muqarrar ravishda yangi hududiy va etnik nizolarni yuzaga keltirishi mumkin.

Geosiyosiy nuqtai nazardan ham loyiha murakkab oqibatlarga ega. Rossiya, Xitoy va Eron uzoq vaqtdan buyon Afg‘onistonning hududiy yaxlitligini saqlash tarafdori bo‘lib kelmoqda. Ushbu davlatlar har qanday separatistik yoki panturkistik tashabbuslarni o‘z manfaatlariga potensial tahdid sifatida baholaydi. Shu bois Moskva, Pekin va Tehron bugungi kunda Kobuldagi amaldagi hokimiyatni Afg‘onistonning parchalanishiga yo‘l qo‘ymaydigan asosiy siyosiy kuch sifatida ko‘rmoqda.

Masalaning yana bir muhim tomoni shundaki, Turkiya uzoq yillardan buyon Ahmad Shoh Mas’ud merosiga hurmat bilan qarab keladi va uning o‘g‘li Ahmad Mas’ud bilan aloqalarni saqlab qolgan. Tolibon esa Ahmad Shoh Mas’udni hanuzgacha qurolli qarshilikning asosiy ramzi sifatida qabul qiladi. Shu sababli ayrim kuzatuvchilar “Janubiy Turkiston” atrofidagi muhokamalarni Afg‘onistondagi ta’sir zonalari uchun kurashning navbatdagi elementi sifatida baholamoqda.

Biroq bugungi sharoitda asosiy savol “Janubiy Turkiston” loyihasining amalga oshish ehtimolida emas, balki uning o‘zi qanday siyosiy va xavfsizlik oqibatlarini keltirib chiqarishidadir. Chunki Afg‘onistonda etnik omilning siyosiylashuvi mamlakat ichidagi mavjud muvozanatni izdan chiqarishi, yangi qarama-qarshilik o‘choqlarini yuzaga keltirishi va butun mintaqa xavfsizligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia