Azatlıq Radiosı | Азатлык Радиосы
2.53K subscribers
11.7K photos
1.16K videos
8 files
17.2K links
Татарча хәбәрләр, яңалыклар. Татар-башкорт дөньясы. Ничек бар – шулай.

Русия хакимияте Азатлык Радиосын "теләнмәгән оешма" дип тамгалады. Безгә бу адреска яза аласыз: @azatliqradio. Редакция анонимлыкны гарантияли.
Download Telegram
Azatlıq Radiosı | Азатлык Радиосы
📍Шимбә көнне Маҗарстанда меңнәрчә кеше катнашында массакүләм протест чарасы узды. Будапештта демонстрантлар дәүләт телевидениесе һәм радиосы булган MTVA ширкәте бинасы янына җыелды. Алар MTVAны "пропаганда фабрикасы" дип атады һәм Маҗарстан массакүләм мәгълүмат…
Маҗарстан дигәннән берничә ел элек Азатлык Радиосы татар язучысы Аяз Гыйләҗев белән бергә ГУЛАГ михнәтләрен узган маҗар тылмачы Арпад Галгоци белән әңгәмә корды.

Маҗарстанда советларга каршы сугышканы өчен Галгоци 20 ел төрмәгә хөкем ителгән, Советлар берлегенә депортацияләнгән. Туган ягына кире әйләнеп кайтканчы Советлар берлегендә 13 ел яшәгән, шуларның 7 елы ГУЛАГ лагерьларында узган.

💬1947 елда миңа 19 яшь иде. Маҗарстанга бәреп кергән Совет армиясенә каршы сугыштым. Алар Маҗарстанны азат итте дип санала, әмма азат итүчеләр алай кыланмый иде. Маҗарлар арасында аларга куанучы булмады. Студентлар каршылык күрсәтә башлады. Яшерен оешмалар барлыкка килде. Мин алар турында ишетеп кенә белә идем. Барысы да 1944 елда башланды. Совет солдатлары әниемне көчләде.

Аларның вәхшилекләрен тасвирлыйсым килми, авыр ул миңа. Әмма әни бу мәсхәрәне күтәрә алмады, ахыр чиктә ул гарьлегеннән үз-үзенә кул салды, асылынып үлде. Без әти белән икәү калдык. Әти дә акылдан язарлык хәлдә иде, бер ел да үтмәде, кайгыдан йөрәге ярылып үлде. Мин ялгыз калдым. Түзәрлек хәл калмады. Мин кораллы инкыйлабчылар хәрәкәтенә кушылдым. Ике ел дәвамында без, студентлар, гимназистлар, совет солдатларына каршы сугыштык. Тимер юлларда эшелоннарга һөҗүм иттек, корал, сугыш кирәк-яраклары сакланган урыннарны бастык. Ике ел шулай дәвам итте. Әмма безне тоттылар", дип сөйләде ул.

Әңгәмәне тулырак - Азатлык сәхифәсендә укыгыз.

@azatliqradiosi
🔥8👍1
Харьков өлкәсендә Русиягә каршы сугышкан активист Илдар Дадин һәлак булган.

Бу хакта журналист Ксения Ларина хәбәр итте. Башка чыганаклар әле моны расламады.

Митинг кагыйдәләрен берничә тапкыр бозу турындагы маддә нигезендә Русиядә беренче булып хөкем ителгән Дадин элегрәк Украина ягында сугышу һәм "Русия җинаятьләренә каршы тору" өчен илдән китүен белдергән иде.

Узган ел июньдә ул "Себер батальоны"на кергән. Активист сүзләренчә, бу хәрби төркемгә керү – аның өчен Украина ягында сугышуның "бердәнбер диярлек ысулы" булган.

"Соңгы чара буларак – мин аларны [Русия хәрбиләрен] үтерергә тиеш. Аларны әсирлеккә алырга теләр идем, чөнки мин үтерүләргә каршы", дигән иде ул.

▪️Татарстан мәгълүмат чаралары Илдар Дадин турында язмаса да, аның татарлар һәм Татарстан белән бәйләнешләре бар. Ул кечкенәдән Минзәлә районы Наратлы Кичү авылына кайтып йөргән, анда җәйге ялларын уздырган, Чаллы һәм Ижаудагы туганнары белән элемтәне өзмәгән.

@azatliqradiosi
😢19👍3🔥1
Якшәмбегә каршы төндә Русия армиясенең Одессага дроннар һөҗүме нәтиҗәсендә склад һәм йөк машиналары, шулай ук газүткәргечкә зыян салынган.

Бер кеше җәрәхәтләнгән һәм авыр хәлдә хастаханәгә салынган.

Киев шәһәре хәрби идарәсе хәбәр итүенчә, төнлә Украина башкаласына да күпсанлы дрон һөҗүмнәре ясалган. Һава һөҗүме турында кисәтү өч тапкыр игълан ителгән һәм барлыгы биш сәгатьтән артык дәвам иткән.

Тулырак - Азатлык сәхифәсендә укыгыз.

@azatliqradiosi
🤬4👍1🔥1
7 октябрь - ХӘМӘС белән Израил низагының бер еллыгы алдыннан дөньяның күп кенә илләрендә демонстрацияләр уза.

Алар Лондон, Берлин, Рим, Париж, Җакарта һәм башка шәһәрләрдә оештырылды.

Нигездә әлеге чараларны Фәләстин тарафлы активистлар оештыра. Төп шигарьләрнең берсе - Газзә Сызыгын утка тотуны кичекмәстән туктату. Чарада катнашучылар Израилне Газзәнең тыныч халкын үтерүдә гаепли, алар моны Фәләстин халкы геноциды дип атый.

Кайбер илләрдә, аерым алганда Германиядә Израил яклы чаралар да узды.

Бу чаралар Якын Көнчыгышта хәлнең кискенләшүе вазгыятендә үтә. Газзә Сызыгындагы сугыштан тыш, Израил шулай ук Лүбнән (Ливан) көньягында да җир өсте хәрби чаралары башлады. Анда аларга "Хизбулла" төркеме каршы тора. Иранның Израилгә ракетлар җибәрүеннән соң, Тель-Авив җавап һөҗүменә әзерләнә дигән хәбәрләр таралды.

Израил хәрбиләре якшәмбегә каршы төндә Бәйрутны утка тотуны дәвам итте. Һәдәф итеп "Хизбулла" төркеме корылмалары тора диелә.

АКШ "Хизбулла" төркемен террорчы оешмаларның берсе дип саный, Европа берлеге аның коралландырылган бүлеген кара исемлеккә керткән, ә менә Лүбнән парламентында урыннары булган сәяси фиркагә карата чикләүләр игълан итмәгән.

Шулай ук Газзә сызыгында Җабалия районында кабат сугышлар башлануы әйтелә. ХӘМӘС контролендәге сәламәтлек саклау министрлыгы хәбәр итүенчә, Израил хәрбиләренең мәчеткә һөҗүме нәтиҗәсендә ким дигәндә 20 кеше һәлак булган.

Израил премьер-министры Биньямин Нетаньяху шимбә кич ясаган чыгышында илнең "җиде фронтта", шул исәптән Иранга каршы сугыш алып баруын әйтте. Нетаньяху Газзәдә тынычлык урнашсын өчен Израилгә корал бирүне туктатырга чакырган Франция президенты Эммануэль Макронны тәнкыйтькә тотты. Нетаньяху сүзләренчә, Израил барыбер җиңәчәк, ә Макрон һәм аның тарафдарларына оят булырга тиеш.

Исегезгә төшерәбез: 7 октябрьдә Израилгә Газзә сызыгыннан атышлар башланды. ХӘМӘС сугышчылары Израил җиренә бәреп керде, анда меңнән артык кешене үтерде, күпләрне, шул исәптән гади халыкны, тотык итеп алды (АКШ һәм Европа берлеге илләрендә ХӘМӘС террор оешмасы дип танылган). Моңа җавап итеп Израил "Тимер кылычлар" дигән хәрби операция уздыра башлады. Шушы операция аркасында Газзәдә һәлак булучылар саны 23 меңнән артып китте, аларның 9,6 меңләбе — балалар. Израил хакимияте 7 октябрьдә ХӘМӘС һөҗүме нәтиҗәсендә элек хәбәр ителгәнчә 1400 түгел, ә 1139 кеше үлде дип ачыклык кертте. Дөньяның кайбер илләре (мәсәлән, Боливия, Белиз) Израил белән дипломатик мөнәсәбәтләрен өзде, ә Үрдүн, Колумбия, Чили, Бәхрәйн, Һондурас, Төркия һәм Көньяк Африка Республикасы Израилдән илчеләрен чакыртып алды. Колумбия президенты Густаво Петро исә Израилнең Газзә сызыгына оештырган һөҗүмен Икенче дөнья сугышында нациларның яһүдләрне эзәрлекләвенә тиңләде.
👍7❤6🔥1🙏1
🎤Элвин Грейның танылган "Туган як" җырын башкортча һәм урысча башкара башлаганнан соң, җыр авторлары арасында низаг чыккан.

Аның авторлык хокукы берничә затка бәйле, шуңа да хәзер бәхәсне мәхкәмә аша хәл итәргә җыеналар.

Җырның авторлык хокукы берничә кешедә бар: "Туган як"ның көен Урал Рәшитов, татарча текстын — Гөлнара Рәшитова язган. Җырның тагын бер авторы — "Мастер" студиясе мөдире Григорий Байтирәков. Вәсилә Фәттахова тарафыннан җыр әлеге студиядә яздырылган булган.

"Элвин Грей" лейблы вәкилләре сүзләренә караганда, алар Урал Рәшитов белән килешү төзегән, һәм композитор аңа җырның башкортча версиясен башкару хокукларын биргән. Шулай да Григорий Байтирәков җырның хокуклары 2002 елда аңа тапшырылганын белдерә һәм композиторның гамәлләрен канунсыз дип саный. Ул бәхәскә мәхкәмәгә кадәр барып җитәчәген кире какмый.

Моңа кадәр Элвин Грей бу җырны "Дом родной" дип урысча башкарды. Ул аны Русия байрагы һәм чиркәү фонында җырлады.

Тулырак 👉Азатлык сәхифәсендә укыгыз.

@azatliqradiosi
🤮11🔥2
Русияләр сугышка каршы "кечкенә пикетларга" чыга. Нәрсә ул?

2022 елның 2 апрелендә, Русиянең Украинага бәреп керүенә өч атна булганда Инстаграмда malenkiy_piket аккаунты эшли башлый. Сәхифә авторлары "теләсә нинди материалдан кечкенә кеше ясап, аның кулына сугышка каршы язылган шигар тоттырып" берәр урынга куеп китәргә чакыра. Кечкенә сыннар башлыча пластилиннан яки кәгазьдән ясалган. Аларга "Ике ел Русия солдатлары күрше илдә кешеләрне үтерә. Моның белән ничек яшисез?", "Сугыш - кара эш, пычранмагыз!", "Әз эшләү оят түгел, берни эшләмәү оят", "Командирларга - яңа фатир, күз яшен түгүче анага - цинк табут. Путин - ул сугыш" дигән язулар беркетелгән.

Аккаунт хуҗасы Русиядән киткән һәм хәзер Франциядә яши. "Кечкенә пикет"ны бернич эшләми утыра алмаганлыктан башладым" ди.

Активист әлеге сыннарны җәмәгать урыннарында урнаштыручы русияләрне тотсалар, аларга төрмә янавын әйтә. "Бүген Русиядә сәяси сәнгать белән шөгыльләнү бик куркыныч", ди.

Күбрәк фотоларны 👉 Азатлык сәхифәсендә күрә аласыз.

@azatliqradiosi
👍13🔥1🙏1
78 яшендә кардиохирург Ренат Акчурин вафат.

Акчурин Башкортстан һәм Татарстан фәннәр академиясенең шәрәфле академигы, Русия һәм чит илләрдә күптөрле мактаулы исемнәргә лаек булган хирург иде.

Ул Русиянең беренче президенты Борис Ельцинның йөрәгенә операция ясап танылды.

Акчурин Мәскәү татарларының иҗтимагый тормышында актив катнашты, Татарстанның Мәскәүдәге вәкаләтле вәкиллегенең Табиблар клубын җитәкләде.

2015 елны Русия хөкүмәте чит илләрдән медицина җиһазлары кертүне тыю турында белдергәннән соң ул Азатлыкка "медицина өлкәсендә "булдырабыз" дип кенә булмый", дигән иде.

@azatliqradiosi
😢15❤2👍1🔥1
Хәерле иртә, дуслар! Яңа атнаны кыскача вакыйгалар белән башлыйк:

🔵Кырымның Кефе (Феодосия) шәһәрендә нефть базасы яна. Җирле халык янгын алдыннан шартлаулар ишеткәнен әйтә.

🔵Саха республикасында мәктәп-интернатта укучы 30 бала агуланган. Аларның 27се хастаханәдә. Тикшерү комитеты җинаять эшен ачкан.

🔵Пакстанда Кытай ширкәте машиналары шартлатылган. Кимендә ике кытай ватандашы һәлак булган, 10лап кеше хастаханәдә.

🔵Казандагы элекке хәрби госпиталь бинасында балалар бакчасы һәм кафе ачачаклар. Карл Маркс урасында урнашкан 1871 елгы бина архитектура һәйкәле булып санала.

🔵Башкортстанда кыска эш атнасы башланды. 11 октябрь, җомга – Республика көне – рәсми бәйрәм һәм ял көне.

Азатлык сезгә хәерле һәм имин атна тели, бергә булыйк!

@azatliqradiosi
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥4👍1
Аннексияләнгән Кырымдагы Кефедә зур нефть базасы яна

Бу хакта җирле хакимиятләргә сылтама белән Русия агентлыклары хәбәр итә. Янгын сәбәпләрен әйтмиләр, әмма 7 октябрьгә каршы төндә Telegram-каналлар Кырымга украин дроннары һөҗүм иткәнен җиткерде.

Соңрак нефть ныгытмасында чыккан янгын сәбәпле, җирле хакимиятләр Кефедә техноген төрдәге гадәттән тыш хәл тәртибе кертте.

Кефедәге нефть күчереп төяү терминалы – аннексияләнгән Кырымда иң зурысы булып тора. Ярымутрауда мондый ике терминал бар, икенчесе – Акъярда (Севастополь) урнашкан.

Тулырак 👉 монда укыгыз.

@azatliqradiosi
🤬3🎉2👍1🔥1
🇷🇺 Татарстан бюджеты: коммуналь хуҗалык һәм фән өчен чыгымнар кими, иминлеккә — арта

Татарстан бюджеты инде өченче ел рәттән сугыш шартларында корыла. Киләсе елда республика икътисад үсеше акырынаер, нефтьчеләр кереме кимер дип фаразлый рәсмиләр. Шуңа да карамастан, Татарстан дәүләт эше һәм иминлек өчен чыгымнарны арттыра.

Ә менә фән, торак-коммуналь хуҗалыгы кебек тармакларга акчаны киметә. Моннан тыш, Мәскәүнең икътисади-финанс сәясәте дә республиканың керемнәрен азайтыр дип көтелә.

Киләсе елда Татарстан бюджеты нинди булачак – Азатлык күзәтү ясады.
👉 VPNсыз сылтама – монда.

#Татарстан
@azatliqradiosi
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🤬5😢2🔥1
❗️Казан активистларына Хәтер көне уңаеннан матәм митингын үткәрергә рөхсәт итмәгәннәр

"Азатлык" татар яшьләре берлеге 15 октябрь көнне матәм митингы форматында Хәтер көнен үткәрергә ниятләгән. Бу хакта Казан мэриясенә белдерү тапшырганар. Хәтер көне урыны итеп Камал театры мәйданын, Тинчурин паркы бакчасын сораганнар.

Әмма хакимиятләр моңа рөхсәт бирмәгән. Бу хакта берлек үзенең Telegram-каналында язып чыкты.

"Без моның белән әлбәттә килешмибез, хакимиятнең Хәтер көнен үткәрүгә киртә кую – канунсыз, дип саныйбыз", диелә хәбәрдә.


Татарстан хакимиятләре 30 ел дәвамында милли хәрәкәт тарафыннан митинг рәвешендә оештырылып килгән Хәтер көнен үткәрергә соңгы тапкыр рөхсәтне 2021 елда биргән булып чыкты.

Бу хакта 👉 безнең сайтта укыгыз.

#Татарстан
@azatliqradiosi
🤬23💔3🔥1
Һакерлар һөҗүме аркасында ВГТРК каналлары күрсәтми башлаган

Русиянең дәүләт медиахолдингының эчке сервислары да эшләми. Проблем бик җитди, аны хәл итү озак вакытны алачак дигән "Газета" басмасы чыганагы.

Бу хакта 👉 безнең сайтта укый аласыз.

@azatliqradiosi
🎉14❤1🔥1
Физиология һәм медицина өлкәсендә быелгы Нобель бүләге микроРНК ачышы өчен бирелә

Нобель атнасы башланды. Беренче булып бу бүләкне физиология һәм медицина өлкәсендә тапшыралар. Быел премиягә Виктор Эмброс һәм Гэри Равкун лаек дип табылды.

Бүләкне "микроРНК ачышы һәм аларның геннар экспрессиясендә пост-транскрицион көйләү ролен тикшерү" өчен тапшыралар.

Тулырак 👉 монда.

@azatliqradiosi
🔥5👍2
🕌Быел Казанда тарихи мәчетләр төзекләндерүгә 850 млн сум тотылган.

“Иске шәһәр” префектурасы җитәкчесе Айрат Фәизов сүзләренчә, “Мәрҗани” мәчетенә — 419 млн, “Иске таш” мәчетенә — 130 млн, Ак мәчеткә — 300 млн сум бүленгән. Ел ахырына кадәр аларда реставрация тәмамланыр дип көтелә.

Сентябрь аенда 29 ел дәвамында "Мәрҗани" мәчетендә имам-хатыйб булып хезмәт иткән Мансур Җәләлетдинов вазифасыннан китте. Бу карар артында Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов торуы ихтимал, ул гыйбадәтханәдә башкарылган төзекләндерү эшләреннән канәгать калмаган, дип язды медиалар.

@azatliqradiosi
🔥3👏2🥱1🥴1
📍Татарстан хөкүмәте республикада яшәүче халыкларның телләрен, гореф-гадәтләрен һәм мәдәниятләрен саклап калуга һәм үстерүгә юнәлтелгән проектлар өчен грант булдырган.

Быел Татарстанда 100 грант бирү планлаштырыла: 50 мәктәпкә һәм 50 балалар бакчасына. Грантның күләме — 500 мең сум. Ул бер тапкыр бирелә.

Моның өчен республика бюджетыннан 50 миллион сум акча бүленәчәк.

Бәйге ике өлештән торачак. Проектлар беренче чиратта мәктәп һәм балалар бакчаларында туган телдә белем бирү һәм туган телләрне өйрәнү өчен шартларын булдыруны күзалларга тиеш. Бу проект укучыларның 30 процентын колачларга тиеш. Икенче өлештә проектның темасына, аның туган телдә уку-укыту процессын камилләштерүдә файдалы булуы, максатчан аудиторияне колачлавы, бәяләнәчәк.

Грант акчасына кирәкле материаллар һәм җиһазлар, проектны тормышка ашыру өчен проектор, компьютер, уку әсбаплары, әдәби әсәрләр һәм башка кирәк-яраклар алырга була. Шулай ук чакырылган белгечләргә дә түләү рөхсәт ителә.

@azatliqradiosi
❤7👍2🤔2