☢️ МАГАТЭ сарапшылары Қазақстанның АЭС салуға дайындығын бағаламақ

Астанада 12-15 қазан аралығында Халықаралық атом энергиясы агенттігінің (МАГАТЭ) миссиясы өтіп жатыр. Халықаралық сарапшылар Қазақстанға АЭС құрылысына арналған инфрақұрылымды кешенді бағалауға дайындалуға көмектеседі. Бұл туралы Қазақстанның Атом энергиясы жөніндегі агенттігі хабарлады.

Сарапшылар елдің өзін-өзі бағалау жөніндегі ұлттық есебін талқылап, ұсынылған деректерді нақтылап, ядролық инфрақұрылымға кешенді шолу жасайтын негізгі INIR миссиясы алдындағы келесі қадамдарды айқындайды.

Бағдарлама ядролық және радиациялық қауіпсіздік, ядролық нысандарды қорғау, заңдар базасы, қаржыландыру, кадр даярлау, электр желілері дайындығы және ядролық отын циклі даярлығы сынды барлығы 19 бағытты қамтиды. Бұл жұмыстарға қазақстандық агенттіктің, "Қазақстандық атом электр станциялары" және "Қазатомөнеркәсіп" компанияларының өкілдері қатысады.

Қазақстан аумағында бірнеше атом электр станциясын салу жоспарланған. Алғашқысы – "Балқаш" АЭС-і Алматы облысының Үлкен ауылы маңында бой көтермек. Құрылыс консорциумының көшбасшысы ретінде ресейлік "Росатом" компаниясы таңдалған.

2026 жылғы 3 қыркүйекте "Қазақстандық атом электр станциялары" компаниясы "Росатомның" еншілес құрылымы – "Атомстройэкспортпен" АЭС құрылысын жобалау, жабдықтау және салу туралы келісімшартқа қол қойған. Жобада ВВЭР-1200 үлгісіндегі екі энергоблок салу көзделген, ал нысан 2035-2036 жылдары іске қосылады деп жоспарланған.

Трамп: АҚШ Украинаға барлау деректерін беріп жатыр

Бұған дейін Украина басшысы Владимир Зеленский әріптестері ресейлік баллистикалық ракетаның 12 қазанда кешке Киевті соққылауға дайындалып жатқанын ескертпегенін айтқан еді.

“Ресейлік баллистикалық ракетаның жіберілгені туралы барлау дерегі адамдардың өмірін сақтауға көмектеседі, бұл маңызды сұрақтардың бірі” деп жазды Зеленский.

Кейін Украина сыртқы істер министрі Андрей Сибига АҚШ Украинаға барлау деректерін беруді доғармағанын хабарлады.

Politico басылымының дереккөзінің айтуынша, АҚШ “нашар ауа райы жағдайына байланысты” Украинаға соққы жөнінде ескертпеген. Оның сөзінше, Киев мұны толымды себеп деп санамайды.

“Сол себепті көбі мәселе басқада болуы мүмкін деп қауіптенеді” деді басылымның дереккөзі

Әзербайжанда Баку мен тағы бірнеше қала тұрғындары мектепте хиджаб киюге салынған тыйымға қарсылық білдірді. Билік наразы 37 адамның ұсталғанын хабарлады. Әзербайжандағы наразылық жайлы қазірге дейін не белгілі?

Алматыда Республикалық физика-математика мектебінің 47 оқушысы улану белгілері бойынша ауруханаға түсті. Мектеп уақытша жабылды.

Балалардың ауруханаға түскенін Алматы қалалық денсаулық сақтау басқармасы растады. Ведомствоның хабарлауынша, 12 және 13 қазанда балалар инфекциялық ауруханасына ішек инфекциясының белгілері бойынша 47 оқушы түскен.

“Қазір барлығы дәрігерлердің бақылауында. Интернаттың тағы 8 баласы оқшауланып, медициналық бақылауға алынды” деді басқарма өкілдері.

Мектеп-интернат пен тамақтандыру блогының жұмысы уақытша тоқтатылған. Мамандар тексеріп, зертханалық үлгілер алынған.

“Бәсе” арнасының негізін қалаушылардың бірі Наталья Садықова 13 қазанда Варшавада ЕҚЫҰ жиынында Қазақстандағы тәуелсіз журналистикасының ахуалына тоқталды. Одан үзіндіні Respublika.media жариялады.

Жиында Наталья Садықова Қазақстанда тәуелсіз журналистер қысымға ұшырап жатқанын айтты.

“Біздің БӘСЕ медиамыз және “Республикадағы” әріптестерімізге үнемі цифрлық шабуыл жасалады. Авторлық құқықты бұзды деген жалған желеу біздің Facebook, Instagram және YouTube-тағы видеоматериалдарымызды бұғаттау үшін пайдаланылады. Біздің мақалаларымызды өшіреді, аккаунттарымызды шектейді. Өзге де тәуелсіз журналистер қысымға ұшырап жатыр. Динара Егеубаева мен Лұқпан Ахмедияров арандату мен саяси сипаты бар қылмыстық істерге кезігеді. Журналистер кәсіби қызметі үшін түрмеде отырмауы керек. Тәуелсіз БАҚ-тың үнін өшірсе, адамдар еркін әрі тәуелсіз ақпаратқа қол жеткізе алмай қалады” деп Наталья Садықова ЕҚЫҰ-ны шара қолдануға шақырды.

Ол авторлық құқыққа қатысты шағымдарды тәуелсіз журналистиканың үнін өшіру мақсатына пайдалануға қарсы тұруға, журналистердің кәсіби қызметі үшін қылмыстық қудалануына қарсы тұруға, қоғамның еркін әрі тәуелсіз ақпарат алу құқығын қорғауға шақырды.

“Және Айдос Садықовтың қазасын әділ тергеуді талап етуге [шақырамын]. Менің күйеуім өлтірілді, бірақ біздің журналистік қызметіміз жалғасып жатыр. Журналистерді өлтіруге, қылмыстық іспен қудалауға немесе шындықты айтқаны үшін тұншықтыруға болмайды...” деді Наталья Садықова

Журналист Наталья Садықова – Киевте қастандықпен өлтірілген қазақстандық оппозициялық журналист Айдос Садықовтың жесірі және Қазақстанға аса танымал тәуелсіз медиалардың бірі – "Бәсе" YouTube-арнасының редакторы.

Айдос Садықовты 2024 жылғы маусым айында белгісіз біреулер Киевте атып өлтіріп кеткен. Өлімші болып жараланған Садықов аурухананың жансақтау бөлімінде бірнеше күн ес-түссіз жатып қайтыс болды.

Наталья Садықова бұл қылмысқа Қазақстан билігін айыптап, оның өлімі президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа "пайдалы болды" деген. Астана кісі өлтіруге қатысы жоғын мәлімдеді.

Садықовтың өлтірілгеніне екі жылдан астам уақыт болса да, жақындары мен құқық қорғаушылар журналистің қазасы бойынша тергеу жылжымай жатқанын айтады. Биыл сәуірде Қазақстанның Бас прокуратурасы Айдос Садықовтың өліміне қатысты Азаттықтың сауалына берген жауабында "кешенді тергеу шаралары жүргізіліп жатқанын" хабарлады, бірақ қосымша ақпарат бермеді.

Құжаттағы орыс тілінің үстемдігі. Ұлттық компаниялар шарты заңға қайшы емес пе?

Қазақстанда мемлекеттік және квазимемлекеттік компаниялар мердігерлермен жасалған келісімшарттарында "дау туған жағдайда қазақ тілінен орыс тілі басым болатынын" атап жазғанын тіл белсендісі Жалғас Ертай көтерді. Мемлекеттік тілді заң жүзінде қолдануда қалыптасып отырған мұндай жайт Конституцияға қайшы емес пе? Азаттық ресми органдарға хат жолдап, жауап алды.

Толығырақ оқыңыз

"Сбербанк" өзінің дата орталығына шабуыл жасалғанын растады

Ресейдің Саратов облысы Балаково қаласындағы "Сбербанктің" дата орталығына дрон шабуылы жасалғанын қаржы мекемесі растады.

“Деректерді өңдеу орталығына шабуыл болғанын растаймыз. "Сбербанктің" барлық жүйесі және барлық қызметі қалыпты жағдайда істеп тұр” деді банктің басқарма төрағасының орынбасары Александр Ведяхин ТАСС агенттігіне.

Өткен аптада Украина Yandex-тің үш дата орталығына шабуылдаған. Компанияның жалпы алты дата орталығы бар.

Бұған дейін Саратов облысының губернаторы Роман Бусаргин Балаково қаласында дрон шабуылы салдарынан бірнеше тұрғын үй бүлінгенін, бір адам қаза болғанын хабарлаған.

Yandex-тегі ақаудан кейін құрылтайда азаматтардың жеке деректерінің басқа елге берілу-берілмеу заңдылығын тексеруді талап етті.

“Бәрімізге мәлім, 11 қазан қазақстандықтар «Яндекс» компаниясының кейбір қызметтеріне қол жеткізе алмады. Компания мұны шетелдегі инфрақұрылымдағы ақаумен түсіндірді. Министрлік қазақстандық пайдаланушылардың дербес деректері сақталатын серверлер ел аумағында орналасқанын мәлімдегенімен, кейбір компоненттердің Қазақстаннан тыс жерде екенін растады. Күн сайын азаматтардың телефон нөмірі, мекенжайы, жүріп-тұру бағыты мен төлем деректерін өңдейтін сервистің шетелдегі бір ақаудан тоқтап қалуы бұл деректердің нақты қай елде, қандай құқықтық режимде өңделетінін ашық анықтауды талап етеді” деді депутат Ләззат Жылқыбаева.

Украин дрондарының шабуылынан кейін Ресейде, Беларусь, Сербия және Орталық Азияның бірқатар мемлекетінде Yandex-тің кейбір қызметінде ақау пайда болды. "Yandex Go Қазақстан" өкілдері есептеу процестерінің бір бөлігі шетелде атқарылатындықтан басқа мемлекеттегі инфрақұрылымның бұзылуы Қазақстандағы сервистің жұмысына тікелей әсер етуі мүмкін деп түсіндірді.

2023 жылдың желтоқсан айында Қазақстанның цифрлық даму министрлігі "Яндекс" компаниясы yandex.kz серверлерін ел аумағына көшіруді аяқтағанын хабарлаған еді. Сол кездегі министр Бағдат Мусин қолданушылардың дербес деректері Қазақстанда өңделеді деп мәлімдеген. Алайда қазіргі кездегі оқиғалардан кейін министрлік дербес деректерді ел ішінде сақтау платформа толық дербес (автономды) жұмыс істейді дегенді білдірмейтінін, ал такси мен жеткізу қызметінің жекелеген құрамдас бөліктері әлі де шетелде орналасқан деп нақтылаған.

Рубио Өзбекстан мен Үндістанға стратегиялық ынтымақтастықты талқылау үшін сапарлайды ✈️

АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио 17-22 қазан аралығында Өзбекстан мен Үндістанға сапарлайды. Мемлекеттік департаменттің мәлімдемесіне қарағанда, Рубио әуелі Самарқанға, ізінше Үндістанның Мумбай және Джамнагар қалаларына барады.

"Өзбекстанда мемлекеттік хатшы Рубио осы дипломатиялық платформа аясында стратегиялық ынтымақтастықтың АҚШ және Орталық Азия елдері үшін бейбіт және гүлденген болашаққа қалай үлес қосатынын атап өту үшін "C5+1" форматындағы министрлердің кездесуіне қатысады" деп жазылған мәлімдемеде.

АҚШ пен Орталық Азияның бес мемлекетін біріктіретін "C5+1" форматы 2015 жылы іске қосылды. Алғашқы кездесу сыртқы істер министрлері деңгейінде өтті және оған сол кездегі АҚШ мемлекеттік хатшысы Джон Керри қатысты. Бұл формат Вашингтон мен аймақ арасындағы жоғары деңгейдегі өзара ықпалдастықтың негізгі алаңына айналды.

Былтыр алғаш рет жоғары деңгейдегі келіссөздер өтті: Вашингтонда Орталық Азияның бес мемлекетінің басшылары мен АҚШ президенті Дональд Трамп қатысқан саммит өтті. Кездесуде аймақ пен АҚШ арасындағы қарым-қатынастың «жаңа дәуірі» басталғаны айтылды.

Құжаттағы орыс тілінің үстемдігі. Ұлттық компаниялар шарты заңға қайшы емес пе?

SpaceX украин әскеріне арналған Starlink терминалдарының жылдамдығын шектеді

Бұл жөнінде Украина президентінің кеңесшісі Сергей Бескрестнов, ерікті Сергей Стерненко және майдандағы дереккөздерге сүйенген "Украинская правда" хабарлады.

Стерненконың айтуынша, сағатына 160 шақырыммен жүрген кезде байланыс жоғалып кетеді, соның салдарынан “бірқатар маңызды миссияның жұмысы бұзылған”. Ол “SpaceX мұндай шектеуді Трамп әкімшілігінің өтінішімен қоюы мүмкін” деп топшылайды.

Бескрестновтың айтуынша, шектеулер StarShield “әскери пакетіне” қатысты және украин әскеріне ол жөнінде ескертілмеген.

“Бұл кездейсоқ жайт емес және қазіргі саяси ахуалмен байланысты екені анық” деп жазды ол.

"Украинская правда" басылымының жазуынша, қолбасшылардың бірі жіберген видеода “аспанға көтерілген екі украин дронымен байланыс жоғалғаны айқын көрінеді”, осылайша олар миссияларын орындай алмай қалған.