شێکافت ائشلری 💫 şıkaft eşlər,i

چوْخ موددت دیر یالقوزو یئل چالمێش ،
چوْخ موددت دیر قوْل - کسن زای اوْلموش ،
چوْخ موددت دیر دقیانوس تخت اؤلمۆش ،
آمما گل گؤر کی بیزیم ائلکه ده هلز ،
شێکافت ائشلری بۆتۆن اوخودا قالمێش ؛

بیری یوْخ سحردن جنگناما ائندیره ،
ساز ایچینده دوْبارا - باخ - باخ دیندیره ،
بیری یوْخ دورنایی ائلکه یه قوْندارا ،
دنگه جگ دیلبره دگنگ دگزدیره ،
اوْیاردا اوْبایی ، خیرسانا میندیره .

لاچچێن

💫💫💫💫💫

Çox muddət dir yalquz,u yel çalmış ,
Çox muddət dir qol - kəsən zay olmuş ,
Çox muddət dir Dəqyanus təxt ölmüş ,
Amma gəl gör ki bizim elkə,də hələz ,
Şıkaft eşlər,i bütün uxu,da qalmış .

Biri yox səhər,dən Cəngnama endirə ,
Saz için,də Dobara,bax,bax dindirə ,
Biri yox durna,yı elkə,yə qondara ,
Dəngəcəg dilbər,ə dəgənəg dəgzdirə ,
Oyarda oba,yı , xırsan,a mindirə .

💫💫💫💫💫

یالقوز : یکی یکدانه ی لوس
یئل چالمێش : باد سرد گزند رسانده
به ی : بزرگ ، شریف ، داماد
قوْل - کسن : مامور ، جلاد
زای : تباه ، خراب ، رسوا
دقیانوس : پادشاهی ظالم در زمان قدیم
شیکافت ائشلری : اصحاب کهف
هلز : هنوز
بۆتۆن : همگی
جنگناما : مانور جنگ ، موسیقی رزمی توْرکهای جنوب ایران
ائندیره : فرود بیاورد ، دانلود کند
دوْبارا - باخ - باخ : باز نگاه کن ، نام آهنگی در سحر آوازی
دیندیره : به سخن گفتن وادارد
دورنا : پرنده ی زیبایی که در بهار بازمیگردد
دنگه جگ : حیران ، هاج و واج
دگنگ : چوبی برای اشاره به حیوان / در این خصوص ضرب المثلی است :
« بیلنه ایشارا ، بیلمه ینه دگنک » برای آدم دانا یک اشاره کافی است تا متوجه ماجرا شود ، اما برای متوجه کردن نادان باید با نوک چوب به او ضربه زد
دگزدیره : ضربه ی آرامی بزند
خیرسان : قیرسان ، در هم کوبنده ، اسبی با قامت بزرگ و کشیده

لاچچێنا قوْشولونگ

کۆره کن kürəkən ، گلین gəlin

دانش اتیمولوژی ( ریشه یابی کلمات ) دانشی نوپا است . کشف لوحه های گلی سومری و ایلامی هم به قرن اخیر منحصر میشود . تقریبا تا یکصد سال پیش ، هیچ اطلاعی از توْرکهای سومر و ایلام نبود .

در زبان توْرکی سومری گور و کور به عنوان صفت و اسم ، بزرگی و عظمت را میرساند .
kur : mountain ، کوه
kur : to become strong قدرتمند
kur : light up درخشیدن
gur : proud ، باشکوه ، سرفراز ، مغرور
gur : ( to be ) thick ضخیم ، انبوه

ارکان تک - هجایی گور و کور و کلماتی که با گرفتن پسوند در گویش قشقایی وجود دارند :
کور kur : آبگیر بزرگ ، باتلاق
کور kur : انبوه حشرات ، تخم ریزی انبوه حشرات
کوره گ kurəg : لانه ی حشراتی نظیر مورچه در زیر زمین . این کلمه کوْرا kora نیز تلفظ میشود .
کوررا : بزرگ ، برجسته
کوررانلێ kurranlı : ایل با شکوه ، ایل قدرتمند ، نام طایفه ای از ایلهای عمله ، دره شوری و فارسیمدان
کور - کور kur - kur : حفره ای عظیم در کنار رود که آب انبوهی از دل آن بیرون می آید .
کوروپ kurup : بسیار ثروتمند
کورور kurur : بسیار بسیار زیاد ، واحد شمارش برای یک میلیون
کوروْوول kurovul : تاول بزرگ

گور gur : گودال بزرگ
گوْری gorı : محل نگهداری گندم و جو در حفره ای عظیم ( معادل سیلوی امروزی )
گور gur : صدای شدید شعله ی آتش
گورگون gurgun : بسیار شاداب
گوروْوول gurovul : تاول بزرگ
گوربوز gurbuz: بسیار پر توان
گورشاد gurşad : رگبار باران ، مامور قدرتمند خان ( توضیح : شاد ، شات ، شد ، شت به معنی شدت و عظمت است )
گورخان gurxan : خان جوان ، خان قدرتمند
گورکان gurkan : خان جوان ، خان توانمند
گوراکان : خان پر قدرت ( گوراکانلێ نام یکی از طوایف رشید ایل عمله )
کوراکان kurakan و کۆره کن kürəkən : معادل تقریبی داماد ، توْرکها در گذشته قبل از آن که فردی را به دامادی برگزینند ، شجاعت و دلاوری او را محک میزدند .

گلین
بعضی از لغویون کلمه ی گلین را از رکن گل ( بیا ) میدانند که نمیتواند مبنای درستی باشد . قاعده ی کلی برای ساخت صفتهای مشتق آن است که از صفت جامد گرفته شود نه از بن فعل 👇
رکن گل یا گال ( کل یا کال ) به عنوان صفت به معنی بزرگ و عظیم است . این صفت در گویش ازبکی چال تلفظ میشود که معنای بزرگ ، مسن و پیر را دارد .
در توْرکی سومری آمده :
gal :
great عظیم ، بزرگ
big بزرگ
رکن گل و کل در گویش قشقایی به معنی بزرگ و عظیم است
گل : گروه ، تعداد زیادی از حیوانات ( بیر گل جئیران : گروهی از آهوان )
گلله : تعداد زیادی از حیوانات
کل : بریدگی عظیم ، کمرکش مرتفع
کلر : کاملا رشد کرده
کلته : مسن ، کسی که سال بسیار دارد
و گلین
گلین : معظم ، عظمی ، عالی ، اعلا ، علیا ، علیا حضرت و معادل تقریبی عروس ( در گویش قشقایی زنان خانها و بیگها به جز خانم و بی بی ، در هر سنی که باشند ، گلین نیز نامیده میشوند که معادل عربی آن علیاحضرت است )
مثال : راضیه گلین ، عالیه گلین ، خدیجه گلین
این کاربرد در دیگر گویشهای توْرکی اصلا مصداق ندارد
ساختار مشابه گلین را در صفت مشتق قالین میتوان دید .
قال : بزرگ ، عظیم
قالین : ضخیم ، کلفت که به صورت مخفف به شکل قالی برای فرش ضخیم به کار میرود .

نتیجه
۱- در زبان توْرکی صفت مشتق از صفت جامد ساخته میشود ، نه از بن فعل
۲- کۆره کن به معنای خان بزرگ یا خان معظم است و مطابقت معنایی تام با داماد را ندارد
۳- گلین به معنی معظم ، علیا و علیاحضرت است و مطابقت معنایی تام با عروس ندارد .

الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) شاعر ، نویسنده ، منقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومر شناس توْرک

منابع
Sumerian Glossary , Daniel A Foxvog
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )

قاشقایی سؤزلۆگۆ ، تالیف استاد اسدالله مردانی ( شیراز اوْغلو )
فرهنگ توْرکی دیل دنیز ، استاد اسماعیل هادی

لاچچێن کانالێ ، تۆرک کانالێ


https://telegram.me/borlachin1

گلینجه 🌈🌈🌈 gəlincə

تر چیچگ ترچیق ، جهله سی چیرتیق ،
سه وملی قیزجیق ، تارچادان بیتمیش .

باش اه یمیش بیتگی ، اوتانقاج یئتگی ،
کاکولی قیلبیز ، ساچلارێ یئتمیش .

یارپاغێ یاشێل ، پیریللار ایشیل ،
قوْل - بوْین اوْل قوْشول ! گلینجه یئتمیش .

چوْهرایێ - بوْیاق ، سوْغرایێل - سایاق ،
جهگلی - شایاق ، پهله یی توتموش .

گؤر نیجه ناز دیر ! یاز ! دوْلو راز دیر ،
حسرتلی لاچچێن ، کؤیلۆنۆ ساتمێش .

لاچچێن

🌈🌈🌈🌈🌈

Tər çiçəg tərciq , cəhlə,si çirtiq ,
Səvməli qizciq , tarça,dan bitmiş .

Baş əymiş bitgi , utanqac yetgi ,
Kakul,u qilbiz , saçlar,ı yetmiş .

Yarpağ,ı yaşıl , pırıllar işil ,
Qol - boyn ol qoşul ! Gəlincə yetmiş .
Çohrayı - boyaq , soğrayıl - sayaq ,
Cəhəgli şayaq , pəhləyi tutmuş .

Gör nicə naz dir ! Yaz ! Dolu raz dir ,
Həsrətli Laççın , köylün,ü satmış .

🌈🌈🌈🌈🌈

ترچیق : تر و تازه ، ترد و آبدار
جهله : روپوش ، حفاظ ، در اینجا پوسته
چیرتیق : خراشیده ، شکافته
قیزجیق : دخترک ، استعاره از گل
تارچا : پیش آمدگی کوه
بیتمیش : روییده
بیتگی : گیاه
اوتانقاج : خجالتی ، شرمرو
یئتگی : بالغ ، کامل
کاکول : دسته ای از مو روی سر
قیلبیز : موهای سیخ
یئتمیش : هفتاد
گلینجه : عروس دوست داشتنی ، لاله ی واژگون ، این گل به شکلهای گولو گنجه و گولو گنده هم تلفظ میشود
گن : جوان
ده : پسوند بسیار
گنده : بسیار جوان ، نورسته
یئتمیش : رسیده ، آمده
چوْهرا : مایل به سرخ
بوْیاق : رنگ
سوْغراییل : سروش ، پیام آور
سایاق : سبک ، روش
جهگ : نوار زرق و برقداری کی حاشیه ی لباس می دوزند
شایاق : دامن لباس
پهله : شیب تپه
یاز : بنوس ، بهار / در اینجا ایهام هست و مراد معنی اول

لاچچێنا قوْشولونگ

یئتدی سین ( هفت سین ) و معانی اسطوره ای آن

جشن سال نو یادگاری کهن از توْرکهای سومر است که در تمامی کشورهای توْرک همه ساله برگزار میشود . این جشن در زبان توْرک « بایرام » نام دارد . عدد هفت به باور سومریها مقدس بوده و از میان خدایان سومری هفت خدا بیشترین تاثیر را در زندگی آنها داشته است . هفت خدای سرنوشت ساز سومری ، خدایان آب ( آنکی یا اٍ آ ) ، آسمان ( اینانا ) ، زراعت ( انکیمدو ) ، حیوانات ( دوموزی ) ، خاک ، درخت و تجارت .

سومریها برای سپاسگزاری از هفت خدای تاثیر گذار ، در ابتدای هر سال هفت شیئ مقدس قرمز رنگ در سفره ی برکت میگذاشتند . در ضمن رنگ سرخ نشانه ی حیات و گردش خون در بدن است .
برکت آب ، ماهی قرمز
برکت زراعت ، سمنو
برکت درخت ، سیب سرخ یا سنجد یا سماق
برکت تجارت ، سکه ی طلایی یا مسی
برکت خاک : سوممول ( سنبل سرخ )
برکت حیوانات ، تخم مرغ سرخ رنگ
برکت آسمان ، شمع روشن یا آینه .

کلمه ی سین به معنی کالا است که در توْرکی سومری به شکل شیم آمده بعد تبدیل به شین شده و سرانجام به شکل سین در آمده .
şim :
a commodity کالا ، جنس
هم اکنون در گویش قشقاییها و بهارلوها شین ( شینگ ) به معنی جنس و کالا است . شینگه به معنی قطعه ای از هر چیز چند رشته ای است مانند تاره ی درخت خرما . شکل دیگر این رکن در زبان توْرکی جینس است به معنی کالا .

رکن سین در زبان انگلیسی به شکل thing و در زبان چینی به شکل شیانگ xiang آمده
thing : کالا ، دارایی ، شیئ
xiang ( شیانگ ) : thing

در ضمن رکن سین ( سیم ) در توْرکی سومری به معنی پاک ، سالم و معطر نیز آمده است .
sim :
well - being شایسته ، سالم
to sieve پالودن ، پاک کردن
smell بوی خوش
در قرآن مجید سوره ای است به نام « یاسین » رکن « سین » بعد از « یا » به معنی مطهر ، مقدس و پاک یکی از صفتهای خداوند است .
یاسین : ای مقدس ، ای پاک نهاد

نتیجه

یئتدی سین ( یئتدی شین ، یئتدی شینگ ) به معنی هفت کالا ( هفت شئی مقدس ) است که متأثر از فرهنگ توْرک است نه تاجیک . تاجیکها بدون این که معنی اسطوره ای «« سین »» را بدانند ، آن را معادل حرف « س » پنداشته اند که به کل نادرست است .


الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) زبان شناس و سومرشناس توْرک

منابع :
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University
English Chinese Pelico Dictionary
دیکشنری انگلیسی به انگلیسی لانگمن
قرآن مجید
الواح سومری ، ساموئل کریمر ، ترجمه داوود رسایی
در اعماق سنگ نوشته ها ، پروفسور معزز علمیه چیغ ، ترجمه روح الله صاحب قلم
قاشقایێ سؤزلۆگۆ ، زنده یاد استاد اسدالله مردانی رحیمی

کانال لاچچێن

https://telegram.me/borlachin1

وجه تسمیه ی قارپوز

زبان توْرکی به عنوان کهنترین زبان دنیا متکی بر تک هجاهای معنادار است . در ساختار کلمات چند هجایی ممکن است یک مصوت یا یک صامت حذف یا افزوده شود .
ارکان قارپوز را جداگانه بررسی میکنیم :
قار ، یا قارا در لغت توْرک به معنی سیاه ، بزرگ و عظیم است . رکن قار به شکل قال ، کار ، کال ، گار و گال نیز آمده است که همگی معنی بزرگی و عظمت را میرسانند . در لغتنامه ی توْرکی سومری در این خصوص چنین آمده :
gar :
1- to heap up توده ، انبوه
2- knob برآمده ، برجسته
3- ( to be ) heroic قهرمان بودن
gal :
1- big بزرگ ، عظیم
2- ( to be ) big عظیم بودن ، بزرگ بودن
3- great عظیم ، بزرگ
kar :
senior بزرگتر ، ارشد

رکن پوز در زبان توْرکی در دو مقوله به کار میرود :
۱- در مقوله ی اسم به معنی ریخت ، شکل ، ظاهر است که در لغتنامه ی سومئری به شکل پو آمده :
pu :
architectural feature نمای ساختمان
۲- در مقوله صفت در توْرکی سومری به شکل بو آمده است :
bu :
perfect
secret
دایره ی کامل ، کامل ، تکمیل ، یکپارچه ، آکنده ، مملو ، دست نخورده ، بزرگترین ، به حد اعلی رسیده
پوشیده ، سرپوشیده ، نهان


نتیجه
قارپوز معانی زیر را دارد :
پدیده ای بزرگ و کامل ، پدیده ای یکپارچه و سرپوشیده ، پدیده ای دایره ای شکل و کامل ، پدیده ای بزرگ و آکنده

الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومر شناس توْرک

منابع :
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
قاشقایی سؤزلۆگۆ ، استاد اسدالله مردانی رحیمی
دیکشنری توْرکی استانبولی به فارسی کیمیا ، جمشید صالحپور
دیکشنری توْرکی آزربایجانی به فارسی بهزاد بهزادی

لاچچێنا قوْشولونگ

https://telegram.me/borlachin1

هؤزۆره 🌈🌈🌈 Hözürə

یئتیشدی ساواق ، بئهیشتدن سحر ،
آرزولار باغێ ایشوه لر ساتار ؛

توْی توتار بولبول ، بورقولار باغچا ،
گرنشر کۆده ، کؤکۆره ر ، بیتر ؛

باش چکر تینجه ، قوْل آتار قوْنچا ،
ترپنر تنزی ، هؤزۆره یئتر ؛

بول اوْلار بولاق ، ساللانار بوداق ،
آل یاشێل دوْواق باشێنا آتار ؛

بزه نر قمچی ، به ی اوْلار بئهچی ،
وایالێ اوْخچو کامێنا چاتار .

الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومرشناس توْرک

🌈🌈🌈🌈🌈

Yetişdi savaq behişt,dən səhər ,
Arzular bağ,ı işvələr satar ;

Toy tutar bulbul , burqular bağça ,
Gərnəşər küdə , kökürər , bitər ;

Baş çəkər tincə , qol atar qonça ,
Tərpənər Tənzi , Hözürə yetər ;

Bul olar bulaq , sallanar budaq ,
Al yaşıl dowaq baş,ına atar ;

Bəzənər qəmçi , bəy olar behçi ,
Vayalı oxçu kam,ına çatar .

🌈🌈🌈🌈🌈

ساواق : بشارت ، مژده
ایشوه : درخشش ، جلوه
توْی توتار : جشن برپا میکند
بورقولار : می رقصد
گرنشر : دست و پایش را باز میکند و حرکات کششی انجام میدهد تا از رخوت و سستی خواب به در آید
کۆده : گیاهی از خانواده چمن
کؤکۆره ر : هیجانی میشود ، به وجد می آید
بیتر : می روید
تینجه : جوانه
قوْل آتار :دستانش را می گشاید ، می رقصد
ترپنر : میخرامد ، با ناز میجنبد
تنزی : آرامش بخش ، دارویی بسیار گران قیمت ، سنبل ختایی
هؤزۆره : پاک نهاد ، گل همیشه بهار ، نامی برای دخترها در قشقایی
هؤز ، اؤز : ذات ، نهاد
ره : پاک
یئتر : می رسد / رکن یئت با get در زبان انگلیسی یکی است .
بوْل اوْلار : می جهد
ساللانار : میخرامد
آل یاشێل : سبز کمرنگ
دوْواق : سرپوشی که بر سر عروس می اندازند
قمچی : درختچه ای زیبا
بزه نر : آراسته میشود
به ی اوْلار : آراسته میشود ، به بزرگی میرسد ، داماد میشود
به ی اوْلماگ : آراسته شدن داماد و لباس پوشیدن او
بئهچی : درختچه ای با گلهای زیبا
اوْخچو : منادی ، دعوت کننده ی افراد به عروسی

لاچچێنا قوْشولونگ

تالاق 🔰🔰🔰 talaq

هئچ بیلمیرم نه گلمیشدیر اوْبامێزێنگ باشێنا ،
هنیز تاززا یوردا قوْنمامێش ، ایستییوْر داشێنا ؛

آغێمێشدێر آچچێ آشدان ، گؤرگ چالما چالاگ تئز ،
بیشیرنی تات دیر ، شایاد زهر تؤکمۆشدۆر آشێنا ؛

دؤرد گۆن دیر کی اره گئتمیش قیز ، تاززا ائولنمیش ،
آمما گؤر کی تالاق دۆشۆنجه سی دۆشمۆش باشێنا ؛

تجارت دیر ، سیاست دیر ، خیانت دیر ؟ بیلمیرم ،
من کی اله مات قالمێشام اوْبامێزێنگ ایشینه .

لاچچێن

🔰🔰🔰🔰🔰

Heç bilmirəm nə gəlmiş,dir obamızıng baş,ına ,
Həniz tazza yurd,a qonmamış , istiyor daşına ;

Ağımış,dır aççı aş,dan , görəg çalma çalag tez ,
Bişirən,i tat dir , şayad zəhr tokmüş,dür aş,ına ;

Dörd gün dir ki ər,ə getmiş qiz , tazza evlənmiş ,
Amma gör ki talaq düşüncə,si düşmüş baş,ına ;

Tecarət dir , siyasət dir , xiyanət dir ? Bilmirəm ,
Mən ki ələ mat qalmışam obamız,ıng iş,inə .

🔰🔰🔰🔰🔰

داشێنا : کوچ کند
آغێمێش : مسموم شده
آغێ : سم ، زهر
چالما : مسمومیت
چالماگ : تکان دادن
چالما چاماگ : روشی برای تخلیه ی سم از درون معده ی شخص مسموم بدین طریق که به او شیر میخوراندند و در گهواره ای او را تکان میدادند تا سم به همراه شیر از دهانش خارج شود
ائولنمیش : متاهل شده ، ازدواج کرده
تالاق : تاراق ، جدایی
تال ، تار : جدا کردن
دۆشۆنجه : فکر ، اندیشه
اله : همچنان

لاچێنا قوْشولونگ

مانقورد 🐕‍🦺🐕‍🦺🐕‍🦺 manqurd

ائشیتمیشم ، دؤشه وورور مانقورد لار ،
اوسسا تات دیر ، تات چالار و تۆرک آتلار ؛

فیکر و ذیکری داییم اوْلموش تات و تات ،
اوْ کی اوخودا دیر ، دئیوْر : سن ده یات !

کوْر اوْلموشدور بیزیم ائلکه وایادان ،
تۆرک اوششاغێ تۆرکۆ بیلمز مایادان ؛

دؤرد جاهال کی ایستر تۆرکۆ اؤرگنه ،
مانقورد کاکام پانتورک دئیر ، درگنه ؛

دهاقاندان فیروزآباد ، هنگاما ،
قیر و کارزین ، کازروندان کنگانا ،

قشقایی نینگ یئری ، یوردو ، ائلکه سی ،
بۆتۆن پالان توتدو ، قالمێش کؤلگه سی ؛

ایندی نه وار ، بیز آیێراگ ایراندان ؟
تۆرکیه یه اولاق ائدگ توراندان ،

ویل سؤز دئمه ! اؤزۆنگ وورما اوْ یوْلا !
اؤتۆردۆگۆنگ داشێ گؤتۆر ! سن یالا !

الیاس بهرامپور ( لاچچێن )

🐕‍🦺🐕‍🦺🐕‍🦺🐕‍🦺🐕‍🦺

Eşitmişəm , döş,ə vurur manqurd lar ,
Ussa tat dır , tat çalar o türk atlar ;

Fikr o zikr,i dayım olmuş tat o tat ,
O ki uzu,da dır , deyor : sən də yat !

Kor olmuş,dur bizim elkə vaya,dan ,
Türk uşşağ,ı türkü bilməz mayadan ;

Dörd cahal kı istər türkü örgənə ,
Manqurd kakam panturk deyər , dərgənə ;

Dehaqan,dan Fıruzabad , Həngam,a ,
Qir o karzın , Kazerundan Kəngan,a ,

Qəşqayı,ning yer,i , yurd,u , elkə,si ,
Bütün Palan tutdu , qalmış kölgə,si ;

İndi nə var , biz ayırag İran,dan ?
Ulaq edəg Türkiyə,yə , Turan,dan ;

Vil söz demə ! Özüng vurma o yol,a !
Ötürdügüng daş,ı götür ! Sən yala !

🐕‍🦺🐕‍🦺🐕‍🦺🐕‍🦺🐕‍🦺

دؤشه وورور : دستها را به سینه میزند و عزاداری میکند ، بلوف میزند و من من میکند
مانقورد : گرگ مانند ، شبیه گرگ ، گرگ ننگین
لار : لاشه ی گندیده
مانقورد لار : لاشه ی گندیده ی گرگ جعلی
درگنه : نتراشیده و نخراشیده
وایا : حسرت
مایادان : اصلا ، ابدا
دهاقان : نام شهری سردسیری در استان اصفهان
هنگام : نام منطقه ای در جنوب فیروزآباد
قیر و کارزین : نام شهری در جنوب شرق فیروزآباد
پالان : جل خر ، اشاره به خاندان پالاندوز پهلوی که زمینهای قشقاییها را در جریان انقلاب به اصطلاح سفید خود از آنان گرفت .
اولاق : وصله ای که به ابتدا یا انتهای پارچه ای وصل شود
اؤزۆنگ . . . : خودت را گمراه نکن ، خودت را به نادانی نزن
اؤتۆردۆگۆنگ داش : سنگی که روی آن نجاست کرده ای

لاچچێنا قوْشولونگ !

اوْروج ♻️♻️♻️ oruc

بیر ایل یئدینگ ایچدینگ ، قارنێ دوْلدوردونگ ،
بس دیر داها ، سن اؤزۆنگۆ اؤلدۆردۆنگ ؛

بیر آز یئمه ! بیر آز ایچمه ! اوْروج توت !
تیشقی ائندیر ، بیر آز دینجله ، تۆررۆ اۆت !

خبر توت سن یوْخسوللارێنگ حالێندان !
اوْوسار وورسن هیرسه ! یاپێش یالێندان !

دایێم بیر حالتده قالماز زامانا ،
یاخچێ ایگید بیر گۆن اوْغرار یامانا ؛

اؤز ایچینگنن چیخ سن ! دوْغرول ! باش قالدێر !
بیر آی آز یئی ! یتیملری سن گۆلدۆر !

تارێ دئمیش : یوْخسول الی یاپێشانگ ،
زکات وئرنک ، زئیرق اینن اؤپۆشنگ .

الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) شاعر و زبان شناس توْرک

♻️♻️♻️♻️♻️

Bir il yeding içding , qarn,ı doldurdung ,
Bəs dir daha ! Sən özüng,ü öldürdüng ;

Bir az yemə ! Bir az içmə ! Oruc tut !
Tişq,i endir ! Bi az dinclə ! Türr,ü üt !

Xəbər tut sən yoxsullarıng halın,dan !
Owsar vur sən hirs,ə ! Yapış yalı,dan !

Dayım bir halət,də qalmaz zamana ,
Yaxçı igid bir gün oğrar yaman,a ;

Öz içing,nən çix sən ! Doğrul ! Baş qaldır !
Bir ay az ye ! Yətimlər,i sən güldür !

Tarı demiş : yoxsul əl,i yapışang ,
Zəkat verəng , zeyrəq,inən öpüşəng .

♻️♻️♻️♻️♻️

اوْروج : تقرب ، نزدیکی ، روزه
تیشق : میل شدید
دینجله : استراحت کن
تۆر : سستی ، ضعف
اۆت : بسوزان ، با سوزاندن از بین ببر
اوْوسار : طناب _ بستن _ شکار
اوْو : شکار
سار : بند ، طناب
هیرس : طمع ، زیاده خواهی ، اسارت ، زجر / اصل کلمه گیرس بوده که از گیر گرفته شده
gir :
to yoke به یوغ کشیدن ، اسیر کردن
harness دهنه ، یوغ
یاخچێ : درخشان ، نیک
ایگید : درخشان ، مشتاق ، جوانمرد
اوْغرار : برخورد میکند
یامان : سختی ، دشواری
دوْغرول : برخیز
باش قالدێر : سر را بلند کن
زکات : درخشش ، یک دهم ، ده یک / اصل کلمه در توْرکی سومری به شکل zagu آمده
zagu ( zag u ) :
tithe ده یک ، عشریه
که u تلفظ کهن اوْن on ( ده ) در توْرکی قدیم است .
زئیرق : گوشه گیر ، استعاره از فقیر و مفلس
اؤپۆشنگ : روبوسی کنی

لاچچێنا قوْشولونک !

ناز باغێ ♻️♻️♻️ naz bağ,ı

سن ائی ناز باغێ !
اێندێ کێ گۆن - دوْغان ائلکه دن ،
قارقالار گئتمیش و قرقوْوول یئتمیش ،
اێندێ کێ گلایێل بوْینونا ،
گلینجه گۆل - داها آتمێش ،
گۆلؤیشه دوداغدان بیر هنه انگبین وئر ،
گۆلن - یئر بوخاغدان انده جگ زنجبیل وئر .

لاچچێن

♻️♻️♻️♻️♻️

Sən ey naz bağı!
Indı kı gün - doğan elkədən,
Qarqalar getmiş o qərqowul yetmiş,
Indı kı gəlayıl boynuna,
Gəlincə gül - daha atmış,
Gülöyşə dudağdan bir hənə əngəbin ver,
Gülən - yer buxağdan əndəcək zəncəbil ver.

♻️♻️♻️♻️♻️

گۆن - دوْغان : مشرق ، خاور
قرقوْوول : پرنده ای زیبا
گلینجه : لاله ی واژگون
گلایێل : بلند بالا و درخشان ، نام گلی که شکوفه های آن در اطراف ساقه به صورت طولی قرار دارد
گۆل - داها : دعایی زینتی ، معطر و بزرگ که زنها به گردن می اندازند
گۆلؤیشه : میخوش
بیر هنه : یک جرعه
انگبین : شهددار ، گیاهی که از آن گز درست میکنند ، در اینجا استعاره از عسل
گۆلن - یئر : شفاف ، جایی از بستر رودخانه که عمق آن کم است و آب آن زلال و شفاف دیده میشود
بوخاق : زیر گلو
انده جگ : کمی
زنجبیل : گیاهی دارویی و گلدار با ساقه ای باریک و نی مانند

لاچچێنا قوْشولونگ

گلمه گینگ 🌈🌈🌈 gəlməging

سان کێ یاز دیر گلمه گینگ ،
قرجه شر عطر اینن گولاب ؛

سان کێ ساز دیر گۆلمه گینگ ،
سایراشار شعر اینن شراب ؛

لاچچێن

🌈🌈🌈🌈🌈

San kı yaz dir gəlməging ,
Qərcəşər ətr,inən gulab ;

San kı saz dir gülmeging ,
Sayraşar şeyr,inən şərab ;

🌈🌈🌈🌈🌈

قرجه شر : مخلوط میشوند ، ازدحام میکنند
سایراشار : هم آواز میشوند

لاچچێنا قوْشولونگ !

کؤنلۆمۆنگ شعری 🔰 könlümüng şeyri

کؤنلۆمۆنگ شعری ، اینچه بئل ، آغ اۆزۆنگ ،
قاشلارێنگ قوْشما ، شاه ختا اؤزۆنگ ؛

دوداغلار قافێیه ، دیشلرینگ ردیف ،
کیپریگینگ میصرع ، شاه بئیت گؤی گؤزۆنگ ؛

گور ساچێنک آسساناک ، آرتماغێنگ قزل ،
دادلێ دیر ماچچێنگ ، انگبین سؤزۆنگ ؛

گرایلێ نێگارانگ ، گۆندشلی ائلینگ ،
اوْولادار لاچچێنێ ناز اێنان توْزونگ .

لاچچێن

🔰 🔰🔰🔰🔰

Könlümüng şeyri, inçə bel, ağ üzüng,
Qaşlarıng qoşma, Sah xəta özüng;

Dudağlar qafıyə, dişlərung rədif,
Kipriging misrəh, şah,beyt göy gözüng;

Gur saçıng assanak, artmağıng qəzəl,
Dadlı dir maççıng, əngəbin sözüng;

Gəraylı nigarang, Gündəşli eling,
Owladar Laççın,ı naz ınan tozung.

🔰🔰🔰🔰🔰

قوْشما : تصنیف ، ترانه
شاه ختا : نوعی شعر پانزده هجایی منسوب به شاه اسماعیل صفوی
میصرع : لنگه ی بیت شعر ، مصراع
بئیت : دو مصرع شعر ، برگرفته از پیت توْرکی به معنی کلبه
آسساناک : آس + آناک ( آناق ) ، شراب رقیق ، شعری بزمی که از هفت هجا تشکیل شده
آس : مخفف آست ، کم درجه ، پایین
آناک ( آناق ) : مشروب ، نوشیدنی . در توْرکی سومری آمده
anağ :
drink مشروب ، نوشیدنی
آرتماق : گردن بندی برای زنان که از هل ، میخک ، ملهو ، مهره های رنگارنگ و اشرفی درست میشود .
قَزَل : تلفظ دیگر گؤزل ، زیبا ، درخشان ، نوعی شعر یازده هجایی
گرایلی : پهلوانی ، حماسی ، نوعی شعر هشت هجایی
گرای : قهرمان ، پهلوان
گۆندش : قبیله ی خورشید
اوْولادار : رام میکند ، افسون میکند
توْز : افسون ، جادو

لاچچێنا قوْشولونگ

گرای ، گرایی ، گرایلی ، قرایی

قدرت ، شکوه و عظمت هر قوم و هر قبیله را باید در تاثیر گذاری آن قوم بر مدنیت و تمدن جهان دریافت .

ایل گرای ( قرای ) یکی از طوایف رشید ایل قشقایی از توْرکهای سومر است که نام آنها تداعی کننده ی مدنیت ، هنر ، موسیقی ، شعر ، رشادت ، دلاوری و بزرگی است .

تاثیر این قوم را در زبان و فرهنگ دیگر ملل نیز میتوان دریافت . کلمه ی گرای به شکل hero وارد زبان انگلیسی و به شکل háojié وارد زبان چینی شده است .
hero : قهرمان ، دلاور
háojié : hero
ریشه ی تک - هجایی کلمه ی گرای ، گر ، کر ، گار ، کار ، قر و قار است که در لغتنامه ی توْرکی سومری به معنی بزرگ ، عظیم ، درخشان ، منجی ، دلاور ، مستقر ، پابرجا ، در هم کوبنده و ارزشمند آمده است .
kar :
1- senior ارشد ، بزرگتر
2- to light up درخشیدن
3- to save نجات دادن
gar :
1- to heap up بزرگ ، برجسته
2- ( to be ) heroic قهرمان ، دلاور
ğar :
1- place مکان ، مستقر شدن
2- to put down ذخیره کردن
3- establish پابرجا کردن ، مستقر کردن
4- oppress در هم کوفتن


کلمه ی گرای به صورت قرای ( قره ) نیز در زبان توْرکی به کار میرود .
قره ( قرای ) : بزرگ ، عظیم ، دلاور ، نجات دهنده ، پابرجا و نامی برای مردان در ایل قشقایی .
نام کریمه برگرفته از همین لغت گرای است . به خانزاده ها و بزرگان کریمه که در گذشته بخشی از امپراتوری عثمانی بود گیرای میگفتند .
بخشی از این ایل بزرگ به خراسان و بخشی دیگر تحت نام قرای ( قرایی ) به فارس ، کرمان و دیگر نقاط ایران مهاجرت کرده اند .
با افزودن پسوند به کلمه ی قره ( قارا ) ، قارامان ساخته شده به معنی انسان بزرگ و انسان دلاور که به شکل قهرمان نیز تلفظ میشود .

گرایلی و باش گرایێل نام آهنگی در موسیقی قشقایی است که برای تهییج دلاوران و مبارزان نواخته میشود .
در ضمن گرایلی نوعی شعر هشت هجایی در قشقایی است که دربردارنده ی مضامین حماسی است .

نام گرای ( گرایی ، گرایلی ) و قرای ( قرایی ، قرایلی ) همچون نگینی زرین بر تارک مدنیت ، زبان ، هنر و موسیقی جهان می درخشد . مایه و پایه ی این قوم کهن بر گرفته از تمدن چند هزارساله ی سومر است .

الیاس بهرامپور ( لاچچێن )

منابع
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
Sumerian Glossary , Daniel A Foxvog
دیکشنری انگلیسی به انگلیسی لانگمن
دیکشنری انگلیسی به چینی پلیکو
قشقایی سؤزلۆگۆ ، استاد اسدالله مردانی رحیمی
دیکشنری توْرکی استانبولی به فارسی کیمیا ، جمشید صالحپور

لاچچێنا قوْشولونگ

بون 💫💫💫 bun

آچمێشانگ آل باغێ ،
ساچلارێنگ یئل الینده ،
اوْینایار ، افسیلر ؛
آرزێلار تئل الینده .

آچمێشانگ گۆل باغێ ،
دؤشلرینگ بال الینده ،
چوْخ چوْوار آرتماغێنگ ؛
اۆره گیم هئل الینده .

آچمێشانگ یاشماغێ ،
یاناغێنگ گۆن الینده ؛
قوْرخورام اینجیده ،
گؤزلریم بون یوْلوندا .

لاچچێن

💫💫💫💫💫

Açmışang al bağ,ı ,
Saçlarıng yel əlin,də ;
Oynayar , əfsilər ,
Arzılar tel əlin,də .

Açmışang gül bağ,ı ,
Döşləring bal əlin,də ,
Çox cowar artmağıng ;
Ürəgim hel əlin,də .

Açmışang yaşmağ,ı ,
Yanağıng gün əlin,də ;
Qorxuram incidə ,
Gözlərim bun yolun,da .

💫💫💫💫💫

آل باغێ : دستمالی که زنها بر پیشانی می بندند
افسیلر : افشان میشود
چوْو : بوی خوش
چوْوار : عطر می پراکند
آرتماق : نوعی گردن بند که با هئل ، میخک ، مهلو ، مهره های رنگارنگ و اشرفی درست میشود
یاشماق : روبند ، نقاب
یاناق : گونه ، نیمرخ
اینجیده : بیازارد
بون : اضطراب ، تشویس ، دلهره ، غم ، غصه / پشت بام خانه / در اینجا ایهام به کار رفته

لاچچێنا قوْشولونک

https://telegram.me/borlachin1

دوْووشماگ 💫💫💫 dowuşmag

ائشیتدیم کۆسمۆشنگ ، ایستیرنگ گئدنگ ،
باغلایان پئیمانێ سیندیرنک گئدنگ ؛
دوْووشماگ ایچین سوْن سؤزۆم وار :

ایستیرم بورجومو اؤدم !
دؤن گئری !
هر نئچچه ماچ وئرمیشنگ ،
سای ! گئری آل ! اوْندا گئد !

لاچچێن

💫💫💫💫💫

Eşitidim küsmüşəng , istirəng gedəng ,
Bağlayan peyman,ı sindirəng , gedəng ;
Dowuşmag için son sözüm var :

İstirəm burcum,u ödəm !
Dön geri !
Hər neççə maç vermişəng ,
Say ! Geri al ! Onda ged !

💫💫💫💫💫

دوْووشماگ : خداحافظی کردن
کۆسمۆشنگ : قهر کرده ای
سوْن سؤز : سخن آخر
بورج : بدهی ، قرض ، وام ، دین
اؤدَم : بپردازم
اؤده مگ : پرداختن ، دادن

لاچچێنا قوْشولونگ !

قالی و اشکال هندسی آن در زبان توْرکی

توْرکها هنر قالی بافی را هزاران سال پیش ابداع و به جهانیان عرضه کردند . قالی ( قالین ) به معنی کالا ، بافته ی ماندگار و بافته ی ضخیم است . ریشه ی تک - هجایی این کلمه قال ğal است که به شکل قال و گال در توْرکی سومری آمده :
ğal :
to be ( there , at hand , available )
ماندن ، ماندگار بودن
gal :
big بزرگ ، عظیم
great بزرگ ، عظیم ، تنومند ، مهم ، ارزشمند
کلمه قالی به شکل carpet وارد زبان انگلیسی شده است .

اجزای هندسی قالی
۱- چیویق çıvıq
چیویق بافت ساده ی و یکرنگ قالی است شامل چندین رج در عرض و به همان تعداد در کنار طول قالی و دور تا دور حاشیه را فرا میگیرد .

۲- آلام alam
آلام به معنی در برگیرنده و فراگیرنده ، نقش باریکی است که دور تا دور قالی بافته میشود . کلمه ی آلام به شکل عالَم و عالٍم وارد زبان عربی شده است .

۳ـ هوْور howr
هوْور به معنی زمینه ، بنیاد ، شهر ، قلعه و برج است که به شکل اور ur هم تلفظ میشود . رکن اور در توْرکی سومری چنین آمده :
ur :
base زمینه ، بنیاد
root بنیان ، زمینه
to confine محدود کردن
main body بدنه ی اصلی
to gather گرد آوردن ، گرد هم آوردن
collectجمع کردن ، گرد آوردن
رکن اور به شکل اورو uru هم در توْرکی سومری آمده
uru :
city شهر
town شهر ، شهرک

۴- چاپێق çapıq
در بعضی نقشهای قالی از جله نقش هیبتلو ( شئش بگلی ) یکی از طایفه های ایل قشقایی چهار نقش به شکل ربع دایره در چهار گوشه ی هوْور قرار میگیرد که به آن چاپێق çapıq میگویند . چاپ به معنی نقش و رکن ایق به معنی در و دروازه است که در توْرکی سومری به شکل ایگ ig آمده :
ig :
door در ، دروازه
دو نقش ربع دایره ی چاپێق در بالا یا پایین قالی ، نشانگر دو در ( دروازه ی شهر ) می باشند .

۵- گۆل gül ( گؤل göl )
در وسط هوْور قالی شکلی دایره مانند است که به آن گۆل gül یا گؤل göl میگویند . نقش اصلی قالی در این قسمت بافته میشود . گۆل و گؤل علاوه بر معنی قلم زدن و نقش کردن به معنی حوض آب و استخر نیز میباشد . در توْرکی سومری چنین آمده :
gul :
engrave نقش کردن ، قلم زدن
break تجزیه ، خرد کردن
گؤل به معنی استخر بخش کوچکی از دریا است .

نتیجه
قالی ابداع توْرکها است . نام آن هم بر گرفته از زبان توْرکی است که از رکن قال یا گال ساخته شده ، همچنین اجزای هندسی آن ( آلام ، هوْور ، چاپێق ، گؤل و چیویق ) نیز بر گرفته از زبان توْرکی است .

الیاس بهرامپور ( لاچچێن ) ، شاعر ، نویسنده ، منتقد ، مترجم ، پژوهشگر ، زبان شناس ، اتیمولوژیست و سومرشناس توْرک

منابع :
Sumerian English Dictionary by Pensilvania University ( EPSD )
Sumerian Glossary , Daniel A Foxvog
دیکشنری انگلیسی به انگلیسی لانگمن
دیکشنری توْرکی آزربایجانی به فارسی بهزاد بهزادی
قاشقایی سؤزلۆگۆ ، استاد اسدالله مردانی رحیمی
ریشه یابی واژگان ، استاد اسدالله مردانی رحیمی

لاچچێنا قوْشولونگ

آل نئچچه یه ؟ 🌈 al neççəyə

مایاسێز سوْوداگرم ،
تمننام چوْخ دگیل ؛

قوْینونگونگ عطرینی قوْی قێراق ،
تئللرینگ ایچینده هئل نئچچه یه ؟

دؤشلرینگ نارێنێ قوْی قێراق ،
سؤزلرینگ ایچینده بال نئچچه یه ؟

یاناغێنگ ماچچێنێ ایسته مز لاچچێن ،
ایشوه لر ایچینده آل نئچچه یه ؟

لاچچێن

🌈🌈🌈🌈🌈

Mayasız sowdagərəm,
Təmənnam çox dəgil;

Qoynungung ətrini qoy qıraq,
Telləring içində hel neççəyə?

Döşləring narını qoy qıraq,
Sözləring içində bal neççə,yə?

Yanağıng maççını istəməz Laççın,
İşvələr içində al neççəyə ?

🌈🌈🌈🌈🌈

مایاسێز : بیمایه ، بی بضاعت ، فقیر
قوْین : آغوش ، بغل
قوْی قێراق : کنار بگذار ، در نظر نگیر ، استثنا کن
یاناغ : یاناق ، گونه ، نیمرخ
ماچچ : با تشدید چ ساکن بوسه ی آبدار
آل : حیله ، مکر، فریب
لاچچێن : خستگی ناپذیر ، تخلص شاعر

لاچچێنا قوْشولونگ !

وارێ کسدن باش 🌻 varı kəsdən baş

بیزیم ائلکه ده ،
سارایێل - چیخن دم ،
هامێ کسدن تئز ،
آنامێز اوْیاناردێ .

یاپاردێ ایششیغێ ،
یایاردێ خوْشلوگو ،
وارێ کسدن باش ،
سئوگیدن بوْیاناردێ .

گره ردی گورلوگو ،
گه وردی دیرلیگی ،
آخێردان گۆنش ،
گؤزۆندن دایاناردێ .

لاچچێن

🌻🌻🌻🌻🌻

Bizim elkə,də ,
Sarayıl - çixən dəm ,
Hamı kəsdən tez ,
Anamız oyanardı .

Yapardı ışşığı ,
Yayardı xoşlugu ,
Varı kəsdən baş ,
Sevgidən boyanardı .

Gərərdi gurlugu ,
Gəvərdi dırlıgı ,
Axırdan günəş ,
Gözündən dayanardı .

🌻🌻🌻🌻🌻

وارێ کسدن باش : برتر از همه ، پیشتازتر از همه
سارایێل : زهره ، ناهید ، ونوس
سارایێل - چیخن دم : آنگاه که زهره طلوع میکرد ، آن گاه که زهره عروس میشد
دایاناردێ : شروع میکرد ، اقدام میکرد ، اهتمام میورزید
یایاردێ : منتشر میکرد ، پخش میکرد
یاپاردێ : ایجاد میکرد ، میگسترد
بوْیاناردێ : رنگین میشد ، با رنگ آغشته میشد
گره ردی : دار میکرد ، میگسترد
گه وردی : میجوید ، نرم میگرد

لاچچێنا قوْشولونگ !

توسباغا 🐢🐢🐢 tusbağa

یاراتمێش تانرێ بیر قایێم اوجود ،
دالێندا کوپپور ، یوْوارلاق خێپپێل ؛

پیلکلر قه یر ، تۆلکسیز ته یر ،
یاواشجیل سه یر ، توسباغا شوْهرت ؛

چوْخ اسکی ، قدیم ، دمیر - دوْن گه ییم ،
باشارماز قنیم قیچیندن توتا ؛

تلسمز تته ، تلیخار یئته ،
چوْخ آستا گئدر مقصده چاتا ؛

قدیمنن سه یید سؤیله میش اؤگۆد ،
صبر اینن اومود ظفره کیلید .

لاچچێن

🐢🐢🐢🐢🐢

YaratmışTanrı bir qayım ucud,
Dalında kuppur, yowarlaq xıppıl;

Piləklər qəyər, tüləksiz təyər ,
Yavaşcıl səyər, tusbağa şohrət;

Çox əski, qədim, dəmir - don gəyim,
Başarmaz qənim qiçindən tuta;

Tələsməz tətə, təlixar yetə,
Çox asta gedər məqsədə çata;

Qədimnən səyid söyləmiş ögüd ,
Səbr inən umud zəfərə kilid .

🐢🐢🐢🐢🐢

اوجود : وجود
کوپپور : آشیانه ، لانه
یوْوارلاق : گرد
خیپپیل : خوابیده ، کوتاه قد
قه یر : منظم
تۆلَکسیز : بدون پر
ته یر : دقیق ، درست
یاواشجیل : کندرو
سه یر : پرتلاش
توسباغا : باخه ی ماندگار ، لاک پشت
توس : نشستن ، ماندن / رکن توس در توْرکی سومری به شکل توش آمده
tuş :
to sit نشستن
to dwell ساکن شدن
با رکن توس توسبورلو ساخته شده
توسبورلو آرواد : زن خانه دار ، زن خانه نگهدار
اسکی : قدیمی
دمیردوْن : لباس آهنی ، زره
گه ییم : لباس
قنیم : دشمن
تلسمز : عجله نمیکند
تته : بلغزد
تلیخار : شتابزده ، عجول
یئته : برسد
اؤگۆد : پند ، نصیحت
دَفَر : فتح ، پیروزی

لاچچێنا قوْشولونگ ! نئچچه اۆز قوْشما ائشیدینگ !

لایلا دئمه 💢💢💢 layla demə

لایلا دئمه ! اویدورما سن !
اؤگه له لم چوْخ دئمیشدیر ؛
سوْرموچ وئرمیش سۆد یئرینه ،
یالانچێدان ببه م دئمیش .
لایلا دئمه ! داها بس دیر ،
لایلامێشام آغێر ائلی ؛
بۆررۆیۆبدۆر یوْلو دومان ،
قوبار بیزه اوْبام دئمیش .

قره باسمێش ائلکه میزی ،
سوْوسالایار ، سایێقلایار ،
چال دالێنا قره بؤرکۆ !
قچ - قره - قچ قه یران ایستر .
آل آپارمێش انشیریغی ،
تپ - ی - رپ ائد ! ابه گتیر !
لاچچێن دئیوْر اۆره گ پئتی ،
یئر و یورددان دارمان ایستر .

لاچچێن

💢💢💢💢💢

Layla demə ! Uydurma sən !
Ögə lələm çox demiş,dir ;
Sormuç vermiş süd yer,inə ,
Yalançı,dan bəbəm demiş .
Layla demə ! Daha bəs dir !
Laylamışam ağır el,i ;
Bürrüyüb,dür yol,u duman ,
Qubar biz,ə obam demiş .

Qərə basmış elkəmiz,i ,
Sowsalayar , sayıqlayar ;
Çal dal,ına qərə börk,ü !
Qəç - qərə - qəç qəyran istər .
Al aparmış ənşiriq,i ,
Təp - i - rəp ed ! Əbə gətir !
Laççın deyor ürəg peti ,
Yer o yurd,dan darman istər .

💢💢💢💢💢

اویدورما : به خواب نبر ، بیهوش مکن ، فریب نده
اؤگه : نا تنی
له له : دایه ، پرستار بچه
سوْرموچ : پستانک
یالانچێدان : دروغکی
لایلا : لالا ، لالایی ، از دست بده / در ایجا ایهام به کار رفته
لایلامێشام : از دست داده ام ، گم کرده ام
بۆررۆیۆب : پوشانده ، در بر گرفته
سوْوسالایار : از روی ترس ضعف نشان میدهد ، سستی بر او غلبه کرده و درنگ میکند
سایێقلایار : هذیان میگوید ، در خواب سخنان پریشان میگوید
قچ - قره - قچ : ای شبح دور شو ، ای اهریمن دور شو ، عبارتی برای دور کردن دیو از بیمار
قه یران : قهر ، خشم ، خشونت ، تندی
آل : دیو ، اهریمن
انشیریق : مشرق ، خاور ، در اینجا استعاره از خورشید
تپ - ی - رپ : در تاریکی کورمال - کورمال راه رفتن
ابه : ماما ، قابله ، پرستار
اۆره گ پئتی : دل پیچه ، دل درد
یئر و یورد دارمانێ : دارویی ترکیبی از انواع چیزها با طبیعت گرم برای زن زائو

لاچچێن کانالێ ، تۆرک کانالێ