Islom olami vakili Uchinchi jahon urushini oldini olishga yordam beradimi?

P.Alimjonov, siyosiy ekspert

Trampning Putin bilan Saudiya Arabistonida uchrashish ehtimoli haqidagi bayonoti nafaqat Ukraina bo‘yicha tinchlik muzokaralari istiqbollari borasidagi qiziqishni kuchaytirdi, balki geosiyosiy dinamikadagi siljishni ham ko‘rsatdi. Ar-Riyod sammitni qabul qilishga tayyor ekanini bildirgan holda, o‘zini global vositachi sifatidagi rolini mustahkamlashga harakat qilmoqda. Vashington va Moskva esa davom etayotgan mojaro fonida qulay muzokara maydonini izlamoqda.

Nega aynan Saudiya Arabistoni?

Ar-Riyodning potensial uchrashuv joyi sifatida tanlanishi bejizga emas. Saudiya Arabistoni an’anaviy ravishda AQSh va Rossiya o‘rtasida balansni saqlab kelmoqda va diplomatik jihatdan moslashuvchanlikka ega. Bundan tashqari, qirollik xalqaro darajadagi sammitni tashkil qilish uchun zarur resurslarga ega. Putin va Trampning aynan shu yerda uchrashishi, shubhasiz, Saudiya Arabistonining global jarayonlardagi o‘rnini mustahkamlashiga xizmat qiladi.

Tramp va Putin: taktik o‘yin

Tramp uchun Putin bilan neytral hududda uchrashish – o‘zining muzokaralar olib borish qobiliyatini namoyish etish va xalqaro tanglikni kamaytirish bo‘yicha o‘zini samarali yetakchi sifatida ko‘rsatish imkoniyati hisoblanadi. Bu tashabbus uning tashqi siyosat strategiyasining muhim qismi bo‘lishi mumkin, ayniqsa, Yevropadagi majburiyatlarini kamaytirish va ichki masalalarga ko‘proq e’tibor qaratish rejalari doirasida.

Rossiya uchun esa ushbu sammit – frontdagi vaziyatni inobatga olgan holda yangi reallikni mustahkamlash va o‘z shartlari asosida muzokaralarga ochiqligini namoyish etish imkoniyatidir. Moskva ko‘p marotaba muloqotga tayyorligini bildirgan, biroq faqat o‘zi uchun qulay shartlar asosida.

Asosiy intriga esa Ukrainaning pozitsiyasida qolmoqda. Kiyev avvalroq Moskvaga hech qanday shartsiz muzokaralar olib borish mumkin emasligini ta’kidlagan, biroq G‘arb ittifoqchilarining bosimi ostida bu ritorika o‘zgarishi mumkin. Muhim savol – Ukraina qanchalik murosaga tayyor va muzokaralar boshlangudek bo‘lsa, qanday kafolatlarni olishi mumkin?

Bu fonda tahlilchilar bir qator ssenariylarni taxmin qilmoqda:

1. Samarali muzokaralar – Saudiya Arabistoni yangi diplomatik markazga aylanadi va muzokaralar vaqtinchalik kelishuv yoki sulhga olib keladi.

2. Murosali variant – Ar-Riyoddagi sammit ramziy tusga ega bo‘lib, aniq natijalarsiz kelajakdagi diplomatik qadamlar uchun maydon yaratadi.

3. Muzokaralar natijasiz qoladi – tomonlar kelishuvga erisha olmaydi va sammit formal uchrashuv sifatida qolib ketadi.

Umuman olganda, Saudiya Arabistoniga diplomatik tashabbusni o‘tkazish kuchlar muvozanatining o‘zgarayotganini ko‘rsatadi: Ar-Riyod o‘zini xalqaro vositachi sifatida mustahkamlashga intilyapti; Vashington uzoq cho‘zilgan inqirozdan minimal yo‘qotishlar bilan chiqish yo‘lini izlayapti; Moskva muzokaralarni o‘z talablarini qonuniylashtirish vositasi sifatida ko‘ryapti. O’z navbatida, Kiyev G‘arb yordami va yangi geosiyosiy realliklar o‘rtasida muhim tanlov qilishga majbur bo‘lishi mumkin.

Tramp va Putinning ehtimoliy uchrashuvi real yutuqlarga olib keladimi yoki yo‘q – bu hali noma’lum. Ammo bir narsa aniq: mojaroni hal qilish yo‘lidagi diplomatik sahna o‘zgarmoqda va Saudiya Arabistoni bu jarayonda asosiy o‘yinchilardan biriga aylanish niyatida.

Strategic Focus: Central Asia

Saudiya Arabistoni Yaqin Sharqdagi yangi lider

Saudiya Arabistoni Yaqin Sharqda asosiy geosiyosiy o‘yinchiga aylanib bormoqda. Qirollikning amaldagi rahbari, valiahd shahzoda Muhammad bin Salmon o‘z mavqeini mustahkamlashda davom etib, mintaqadagi markaziy siyosiy figuraga aylanishga intilmoqda.

Yaqin Sharqda hokimiyat bo‘shlig‘i

So‘nggi o‘n yilliklarda mintaqadagi siyosiy muvozanat tubdan o‘zgardi. Katta qurolli mojarolar natijasida an’anaviy kuch markazlari yo‘q bo‘lib ketdi yoki zaiflashdi. Liviya Muammar Qazzofiyning ag‘darilganidan so‘ng tartibsizlik girdobiga tushdi, Iroq Saddam Husaynning yo‘q qilinishidan keyin kuchli rahbariyatni tiklay olmadi, Bashar Asad esa hokimiyatini saqlab qolgan bo‘lsa-da, butun mamlakat ustidan nazoratni yo‘qotdi.

Natijada mintaqa aniq yetakchisiz qoldi. Yangi siyosiy ittifoqlar shakllanishida yetakchilik roliga Erdo‘g‘an boshchiligidagi Turkiya da’vo qilmoqda. Ammo Anqara NATOga a’zoligi va G‘arbdagi hamkorlariga qaramligi tufayli mustaqil Yaqin Sharq strategiyasini shakllantirishda cheklovlarga duch kelmoqda.

Saudiya yo‘nalishi: Vashington, Moskva va Pekin o‘rtasida muvozanat

Tramp va Putinning Saudiya Arabistonida uchrashishi Ar-Riyodning pozitsiyalarini yanada kuchaytirishi mumkin. Agar bin Salmon katta davlatlar o‘rtasidagi qarama-qarshilik fonida hech bo‘lmaganda rasmiy neytrallikni saqlab qolishga muvaffaq bo‘lsa, qirollik o‘ziga xos diplomatik markazga aylanish imkoniyatini qo‘lga kiritadi. Shu tariqa, Saudiya Arabistoni AQSh, Xitoy va Rossiya o‘rtasida geosiyosiy ko‘prik vazifasini bajarishi mumkin.

Shunday qilib, Saudiya Arabistoni Yaqin Sharqning yangi kuch markaziga aylanmoqda. Global ta’sir doiralari qayta taqsimlanayotgan hozirgi sharoitda Ar-Riyodning xalqaro siyosatda strategik hamkor sifatidagi o‘rni yanada ortishi kutilmoqda.

@erontahlili

Shahnoza Teshaeva (JIDU, IXTI) tomonidan tayyorlangan “Trampning Meksika, Xitoy va Kanadadagi tarif siyosati to‘g‘risida” nomli maqola bilan tanishib chiqishingizni va izoh qoldirishingizni so’raymiz.

Grand Strategiya - xalqaro munosabatlar, geosiyosat va tahlil

Xitoy rasmiylaridan biri Xitoy hukumati o‘zbek jurnalistikasidan hayron bo‘lganini aytishgan edi. Avvalgi davrlarda XXR rahbari O‘zbekistonga kelganida “o‘zbek sivilizatsiyasi tarixiy asoslarga ega” degan mazmunda so‘z so‘zlagan. Xitoyliklarning rejasiga ko‘ra, bu tarixiy ahamiyatga e’tirof hisoblangan.

(Aslida ham shunday, chunki Xitoy davlati avvallari “Ipak yo‘li sivilizatsiyasi” deb umumlashtirgan bo‘lsa, endilikda uni rasman “o‘zbek sivilizatsiyasi” deb alohida e’tirof etgan edi. Bu katta ahamiyatga ega siyosiy qadam hisoblanadi)

Ushbu e’tirofdan keyin xitoylik razvedka o‘zbek matbuotini bir necha oy kuzatishgan. Biroq, bizning matbuotimizda bu ulkan e’tirof haqida biror-gap so‘z bo‘lmagan edi. Xitoylik rasmiy, ushbu holatni bizning tarixchilarimiz va siyosatchilarimizning loqaydligi deb baholagan edi.

Kun.uz tarqatgan xabarda ham aynan masalaning shu jihatiga alohida urg‘u berdim. Shuning uchun ham, ushbu voqeaning sodir bo‘lganidan ko‘ra, uning Xitoyda qanday yoritilishi biz uchun muhim ekanligini yoritdim.

Ammo, bir holat undan ham g‘alati bo‘lib chiqdi. Ba’zi blogerlar va xatto OAVlar asosiy masala qolib, uni g‘arazli yoritishni boshladi. “Ommaviy tadbir”, “miting” kabi so‘zlar huquqiy soha muayyan sharhlarga ega. Masalan, ommaviy tabdir deb 100 va undan ko‘p kishilarning ishtirokida o‘tkaziladigan tadbirga aytiladi. Bu birinchi masala.

Ikkinchi masala, ushbu xabarni yoritishda qasddan davlatni harakatsizlikda ayblash holati kuzatilmoqda. Buni, bir bloger misolida ko‘rishimiz mumkin. U quyidagicha yozadi:

“Xitoyliklar aynan ramziy ma’noga ega Milliy bog‘imizda MITING qilgan. Bog‘ qo‘riqchilari IIB, Milliy gvardiya va hokimlik holatdan bexabarmish. Jurnalist, blogerlar va xalqiga kuchini ko‘rsatadigan hukumatimiz ularni ham jazoylay oladimi?”

Ushbu va shunga o‘xshash yondashuvlar insonlarni manipulyatsiya qilishga qaratilgan. Bu yerda xitoyliklar qolib, oddiy inson ongida davlatni harakatsizlikda ayblash va unga nafrat hissini shakllantirishga qaratilgan.

Vaholanki xitoyliklar qilgan ish ommaviy tadbir ham, miting deb ham malakalanmaydi. Bloger esa, odamlar ongida xitoyliklarning hali bizga noma’lum hatti harakatini MITING deb, davlatning uni jazolashini talab qilgandek, ammo uning bunga kuchi yetmasligi bilan kamsitishga urinmoqda.

Bu holat o‘zbek xalqini haqoratlaganda TIVga nafrat qilishimiz bilan bir xil xato hisoblanadi. Asl masala qolib, odamlarni davlat tashkilotidan nafratlantirishga bo‘lgan harakat desa bo‘ladi. Bu yerda haqorat ham, bu tadbir ham, orqa planda qolib, insonlar ongida aybdor o‘zbek davlati bo‘lib qolyapti. Mana shu haqiqiy manipulyatsiya hisoblanadi.

Yuqorida, xitoy razvedkasi ularning rahbarining e’tirofini o‘zbek jamiyatiga ta’sirini bir necha oy o‘rganganini aytgan edim. Ushbu tadbir va unga nisbatan davlat va jamoatchilikning fikri ham albatta o‘rganiladi. Xatto ushbu va avvalgi post va unga yozilgan izohlar ham albatta o‘rganiladi.

Shu orqali O‘zbekistondagi ijtimoiy holat tadqiq qilinadi, har qanday kuchlar undan o‘z foydasiga xulosa qilishni istashadi.

Rasmiy va ishonchli ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu tadbir Xitoy kompaniyasining ko‘ngilochar tadbiri hisoblanadi ekan. Bunday tadbirlar o‘zbeklar tomonidan AQSHda ham, Angliyada ham o‘tkazilishi mumkin. Shuning uchun, ushbu tadbir emas, balki uning Xitoyda qanday yoritilishi muhim deb aytgan edim.

Ammo, har qanday holatda biz - jamiyat - haqiqiy masala qolib, mutasaddilar bilan o‘pkalanishib o‘tirsak, konfliktologiya nuqtayi nazaridan ogohlantiruvchi qizil chiroq hisoblanadi. Bu jamiyatda tartibsizlikni keltirib chiqarishni istovchi kuchlar uchun shpargalka bo‘lib, aynan shunaqa so‘kinishlar va tadbirlarni ko‘paytirish payiga tushishadi.

Shuning uchun ham, muammoni to‘g‘ri ko‘rabilish muhim hisoblanadi. Siz nima deysiz, vaziyat qolib, yuqoridagi misol singari, unda davlatning harakatsizligini bo‘rttirib ko‘rsatishdan maqsad nima bo‘lishi mumkin.

Umuman olganda, siz haqiqiy holat va manipulyatsiyani ajrata olasizmi? Bunday xavfdan omondamisiz?

Said Komil Muhammad Karim

AQSh tinchlikni xohlayapti, Yevropa - urushni

K.Axmedova, siyosiy ekspert

AQSh Rossiya bilan Saudiya Arabistonida muzokaralar o‘tkazishni rejalashtirmoqda va Pasxagacha Ukrainada o‘t ochishni to‘xtatishga erishmoqchi. Biroq, Yevropadagi ittifoqchilar boshqacha yondashuvni namoyon qilmoqda: YI va NATOning asosiy davlatlari Kiyevga yangi harbiy yordam paketini tayyorlab, Yevropaning mudofaa salohiyatini oshirishga harakat qilmoqda.

Trampning pragmatizmi Yevropa status-kvosiga qarshi

Tramp ma’muriyati AQSh xarajatlarini minimallashtirish, mojaroda ishtirokini qisqartirish va G‘arb strategiyasini qayta shakllantirishga intilmoqda. Biroq Brussel uchun Ukraina inqirozi nafaqat geosiyosiy, balki ichki siyosiy vosita hamdir. Kiyevga harbiy yordamni kengaytirish Yevropa elitalariga ichki vaziyat ustidan nazoratni saqlash imkonini bermoqda.

Asosiy o‘yinchilar: birlik bormi, strategiya-chi?

Fransiya va Germaniya Yevropa xavfsizligining asosiy me’morlari sifatida ko‘rinishga harakat qilsa-da, aslida Brusselning globalistik vektoriga ergashmoqda. Buyuk Britaniya va Polsha esa turli manfaatlarni ko‘zlamoqda: London Yevropa ichida o‘z ta’sirini mustahkamlashga, Varshava esa NATOning harbiy ishtirokini kengaytirishga intilmoqda. Ispaniya, Niderlandiya va Daniya esa kollektiv sodiqlik tamoyiliga amal qilishmoqda.

Yevropa uzoq muddatli qarama-qarshilikka tayyormi?

YI mudofaa tashabbuslarini kengaytirish bo‘yicha olib borayotgan muhokamalar Brussel mojaroni uzoq muddatli deb ko‘rayotganidan dalolat beradi. Agar AQSh diplomatik yutuqqa erishsa, Yevropa elitalari tanlov qarshisida qoladi: Vashingtonning yangi kursiga ergashish yoki qarama-qarshilikni chuqurlashtirib, status-kvoni saqlab qolish.

Rossiyaga qarshi koalitsiyasi parchalanadimi?

Vashington muzokaralarni olg‘a siljitishga harakat qilmoqda, biroq Yevropaning “qirg‘iylari” (hawks) qarshilik ko‘rsatmoqda. Agar AQSh ittifoqchilarni yo‘nalishni o‘zgartirishga majbur qila olsa, YI o‘z tashqi siyosatini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘ladi. Ammo hozircha Yevropa eskalatsiyaga tayyorligini namoyish etmoqda, bu esa blok ichidagi ichki ziddiyatlarni kuchaytirishi mumkin.

Shunday qilib, yaqin oylardagi asosiy savol: bu qarama-qarshilikda kim g‘alaba qozonadi – Vashingtonmi yoki Brussel? Izohlarda o’z javobingizni qoldiring.

Strategic Focus: Central Asia

Afg‘onistonda terrorchilik xavfi
 
A.Qodirov, siyosiy ekspert

BMT Monitoring guruhi xalqaro hamjamiyatning Afg‘oniston terrorchilar uchun tayyorgarlik markaziga aylanayotgani haqidagi xavotirlarini tasdiqladi. Tolibon o‘z hududida xorijiy terrorchi guruhlarga boshpana bermaslik bo‘yicha bergan va’dalariga zid ravishda, Tehrik-e-Tolibon Pokiston (TTP) va Jamaat Ansarullo kabi ekstremistik guruhlarning lagerlari faoliyat olib bormoqda. Bu jarayonda Al-Qoida  va Tolibonning o‘zi ham ularga ko‘mak bermoqda, deydi ekspertlar.
 
Afg‘onistonning terroristik xaritasi
 
BMT hisobotiga ko‘ra, jihodchi guruhlarning ta’siri kengayib, mamlakatning 34 viloyatidan 14 tasini qamrab olmoqda. Jumladan, TTP va Jamaat Ansarullo lagerlari Xost, Kunar, Nangarhor, Paktika va Toxar viloyatlarida joylashgan. Bu guruhlar afg‘on Tolibonining bevosita moliyaviy, logistika va harbiy yordami bilan faoliyat yuritmoqda.

Alohida e’tiborga molik jihatlardan biri bu terrorchi guruhlarning Haqqoniy tarmog‘i bilan bog‘liqligi. Tolibon ichida mustaqil bo‘lim sifatida harakat qiluvchi bu tarmoq yangi terrorchilarni tayyorlash markazlarini ta’minlab, strategik viloyatlarni nazorat qilmoqda.
 
Pokiston TTP nishonida
 
TTP Pokiston uchun asosiy tahdid bo‘lib qolmoqda. Hisobotga ko‘ra, bu guruh jangarilari mamlakat xavfsizlik kuchlariga qarshi 600 dan ortiq hujum uyushtirgan, ulardan ko‘pchiligi Afg‘oniston hududidan amalga oshirilgan. Shuningdek, TTP yetakchisi Nur Vali Mehsud afg‘on Tolibonidan har oy $43 000 miqdorida moliyaviy ko‘mak olayotgani qayd etilgan. Bu esa Tolibon rasmiylarining Afg‘oniston terrorchilik uchun tayanch hudud emasligi haqidagi bayonotlarini shubha ostiga qo‘yadi.
 
Tojikiston: yangi jihod fronti

BMT hisobotiga ko‘ra, Jamaat Ansarullo terrorchilik guruhining jangarilari Xost viloyatida lagerlarga ega bo‘lib, Toxar viloyatidagi maxsus harbiy markazda Markaziy Osiyo va arab davlatlaridan kelgan jangarilarni tayyorlamoqda. Bu guruhning “Ansar” nomli maxsus bo‘linmasi Imom Sobir tumanida (Tojikiston bilan chegaradosh hudud) joylashgan bo‘lib, ularning asosiy maqsadi – Tojikistonga kirib borish.

2021-yilda «Tolibon»ning yuqori rahbariyati Jamaat Ansarullo yetakchisi Mahdi Arsalan (Mohammad Sharifov) boshqaruvi ostida Badaxshon viloyatining besh tumanini nazoratga olishiga ruxsat bergan. Bu esa afg‘on harakatining xorijiy terrorchilarni mintaqaviy bosim vositasi sifatida qo‘llayotganini ko‘rsatadi.
 
Afg‘oniston – yangi transmilliy terrorchilik markazimi?
 
Tolibon rasmiylari xalqaro terrorizmga qarshi kurashayotganini da’vo qilayotgan bo‘lsa-da, real voqelik aksini ko‘rsatmoqda. Afg‘oniston butun mintaqada terrorchilar tayyorgarlik ko‘radigan asosiy hududga aylanib bormoqda.

Bu sharoitda qo‘shni davlatlar oldida dolzarb savol paydo bo‘lmoqda: Afg‘onistondan kelayotgan yangi tahdidlarga qanday javob berish kerak? Tolibon bilan diplomatik muloqot hanuzgacha samarali vosita bo‘lib qoladimi yoki mintaqaviy davlatlar transmilliy terrorizmga qarshi kurash strategiyasini qayta ko‘rib chiqishi shartmi?

Strategic Focus: Central Asia

So‘nggi 15 yil ichida Yaqin Sharq G‘azo, Livan, Liviya, Sudan, Suriya va Yamanda vayronkor urushlarni boshdan kechirdi. Yuz minglab odamlar halok bo‘ldi, millionlab kishilar qochqin bo‘ldi, harbiy harakatlar mintaqa iqtisodiyotini o‘nlab yillarga orqaga surdi. G‘azo ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasi 1955-yil ko‘rsatkichlariga qaytdi, deydi ekspertlar.

Jahon banki va BMT hisob-kitoblariga ko‘ra, mintaqani qayta tiklash uchun $350–650 mlrd kerak bo‘ladi, shundan $40–50 mlrd faqat G‘azo uchun. Biroq asosiy muammo mablag‘ yetishmovchiligi emas, balki siyosiy kelishmovchiliklardir. Qonuniy tuzilmalar qulashi, tashqi kuchlarning manfaatlari va geosiyosiy o‘yindan foydalanish barqaror tinchlikka erishishni imkonsiz qiladi.

Tarixiy misol – Marshall rejasi, u Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropaning tiklanishiga yordam bergan. AQSh $13,3 mlrd (hozirgi $170 mlrdga teng) ajratgan, lekin bu mablag‘lar Yevropa davlatlarining iqtisodiy integratsiyasi, kollektiv mudofaa (NATO) va liberal dunyo tartibiga qo‘shilishi sharti bilan berilgan.

Bugungi Yaqin Sharq xuddi shunday vayronagarchilikni boshdan kechirmoqda:
• G‘azo urushi: 47 000 kishi halok bo‘ldi, 70% bino vayron bo‘ldi.
• Suriya urushi: 600 000 odam halok bo‘ldi, 12 mln qochqin, 90% aholi qashshoqlik chegarasidan pastda yashaydi.
• Yaman: 20 mln odam bevosita gumanitar yordamga muhtoj, milliy valyuta 80% qadrsizlandi.

Halokatga qaramay, yirik o‘yinchilar – AQSh, Isroil, Eron va Arab monarxiyalari – o‘tgan xatolarni takrorlamoqda. Ular iqtisodiy loyihalarni (Isroil va Saudiya Arabistoni normallashtirilishi, Eronga qarshi bitimlar) ilgari suryapti, ammo siyosiy haqiqatlarni e’tiborsiz qoldiryapti. Siyosiy kelishuvsiz tiklanish zo‘ravonlik sikllarini kuchaytiradi xolos.

Xo’sh, mavjud vaziyatdan chiqish uchun nima qilish kerak?

Birinchidan, mas’uliyatli siyosiy institutlarni shakllantirish va o‘tish davri adolati.

Ikkinchidan, infrastruktura bilan birgalikda taraqqiyot dasturlarini qo’llab-quvvatlash.

Uchinchidan, falastinliklarning o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqini tan olish.

To’rtinchidan, ichki nizolarni hal etish, ya’ni ularni muzlatib qo‘ymaslik.

Yaqin Sharq haqiqatdan ham yangi tartibga muhtoj, lekin siyosiy yechimlarsiz hech qanday mablag‘ uni yangi vayronagarchiliklardan qutqara olmaydi.

M.Imomov, siyosiy ekspert

@erontahlili

Soliyev Samandar (JIDU) tomonidan tayyorlangan “Futbol O’zbekiston yumshoq kuchining potensial vektori sifatida” nomli maqola bilan tanishib chiqishingizni va izoh qoldirishingizni so’raymiz.

Grand Strategiya - xalqaro munosabatlar, geosiyosat va tahlil

Tashqi siyosatdagi eng ahmoqona qarashlardan biri shuki, dushmanlar bilan muloqot qilish ularning qonuniyligini tan olish bilan tenglashtiriladi. Aslida esa, muloqot vosita, qurol emas. Hamma bilan gaplashish kerak – terrorchilar, diktatorlar bilan ham. Chunki muammolar sukut saqlash yoki izolyatsiya orqali emas, faqat muloqot va muzokaralar orqali hal etiladi.

(The Diplomat serialidan)

Bu borada siz qanday fikrdasiz? Muloqot qilish har doim ham to‘g‘ri yo‘lmi yoki ba’zi hollarda undan voz kechish kerakmi? Fikringizni izohlarda qoldiring!

Strategic Focus: Central Asia

Eron – Suriyada mag‘lubiyatni qanday qabul qilmoqda?

🔴 Bashar Asad rejimining qulashi Tehron uchun og‘ir zarba bo‘ldi.
🔹 Eron o‘zining eng yaqin ittifoqchisidan mahrum bo‘ldi.
🔹 "Qarshilik o‘qi" geosiyosiy muvozanatini yo‘qotdi.
🔹 20-30 milliard dollarlik sarmoyalar xavf ostida qoldi.
Yangi Suriya hukumati Eron ta’siridan uzoqlashishga intilmoqda va Fors ko‘rfazi davlatlari bilan hamkorlikni kengaytirmoqda. Erondagi siyosiy doiralar esa bu borada yakdil emas. Tehron murosa yo‘lini tanlaydimi yoki Suriya bilan ochiq qarama-qarshilikka kirishadimi?

🔍 Batafsil tahlil – ushbu postda!

Ar-Riyod muzokaralari Rossiya va AQSh o‘rtasidagi dialogni qayta tiklash jarayoniga start berdi. Yaqin vaqt ichida ikki tomonlama munosabatlar va global xavfsizlik masalalarini hal qilish bo‘yicha bir qator maxsus muzokara guruhlari shakllantiriladi:

1. Strategik xavfsizlik va qurollarni nazorat qilish bo‘yicha guruh

Qurollarni nazorat qilish — bu Moskva va Vashington o‘rtasidagi dialog hatto inqiroz sharoitida ham davom etayotgan mavzulardan biri. Strategik hujum qurollarni qisqartirish bo'yicha shartnomasi (SNV-3) 2026 yilda tugaydi va AQSh uni uzaytirishga qiziqish bildirmoqda. Biroq, shu bilan birga, Vashington Rossiyaning gipertovushli qurollari va taktik yadro kuchlariga qo‘shimcha cheklovlar joriy qilishga harakat qiladi. Rossiya esa o‘z navbatida NATO kengaytmasligi va Yevropada yangi raketa tizimlarini joylashtirish bo‘yicha cheklovlar joriy etilishiga erishishni maqsad qilgan.

2. Global xavfsizlik arxitekturasini qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha guruh

Bu guruhda global xavfsizlik tizimi, ta’sir doiralarining chegaralanishi kabi masalalar muhokama qilinadi. Shuningdek, sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik va avtonom jangovar tizimlarni rivojlantirish bo‘yicha nazorat mexanizmlari ham kun tartibiga kiritiladi. Bu sohada qarama-qarshiliklar ayniqsa keskin bo‘lishi kutilmoqda, chunki muzokaralarga Xitoy kabi boshqa yirik davlatlarni ham jalb qilish zarur bo‘ladi.

3. Ikki tomonlama diplomatik hamkorlik bo‘yicha guruh

Har ikki tomon elchixonalar faoliyatini to‘liq tiklashdan manfaatdor. Muzokaralar doirasida diplomatik missiyalar faoliyatiga qo‘yilgan o‘zaro cheklovlarni bekor qilish, shuningdek, aloqa kanallarini kengaytirish va iqtisodiy aloqalarni qisman qayta tiklash muhokama qilinadi.

4. Energetika va sanksiyalar bo‘yicha guruh

Rossiya AQSh sanksiyalarining bekor qilinishidan manfaatdor va bu borada amerikaliklarga ayrim qo‘shma iqtisodiy loyihalar taklif etiladi. Biroq, AQSh har qanday yengilliklarni Rossiyaning boshqa yo‘nalishlardagi majburiyatlari bilan bog‘lashga harakat qiladi, xususan, Rossiya-Xitoy hamkorligi bo‘yicha talablar qo‘yishi mumkin. Shu sababli, bu masalada kelishuvga erishish oson bo‘lmaydi. Bundan tashqari, Tramp Respublikachilar ichidagi “qirg‘iylar” tomonidan haddan tashqari yumshoqlikda ayblanishdan cho‘chishi mumkin.

5. Ukraina mojarosini tartibga solish bo‘yicha guruh

Bu guruh doirasida Ukraina bo‘yicha tinchlik kelishuvining parametrlarini muvofiqlashtirish rejalashtirilgan. Hozircha bir qator masalalar bo‘yicha dastlabki kelishuvlar mavjud. Masalan, Ukraina betaraf davlat bo‘ladi, Yevropa Ittifoqi muzokaralarda ta’sir qiluvchi tomon bo‘lmaydi, Ukrainada saylovlar o‘tkazilib, undan keyin BMT tomonidan tasdiqlanadigan to‘liq tinchlik kelishuvi imzolanadi. Ukraina hududida NATO harbiylari joylashtirilmaydi. Rossiya esa front chizig‘ida nazorat ostida turgan hududlarni o‘zida qoldirish va Ukrainadagi rus tilida so‘zlashuvchilarga huquqiy kafolatlar berilishini talab qiladi. Hozircha Vashington Ukrainada yangi saylovlar o’tkazilishini talab qilmoqda. Biroq, ruslar bu talab uchun nima taqdim etishgani noma’lum.

6. Xalqaro masalalar bo‘yicha guruh (Yaqin Sharq, Arktika)

Yaqin Sharqdagi vaziyat yirik o‘yinchilarning o‘zaro muvofiqlashtirilgan harakatlarini talab qiladi. Isroil-Falastin sulhini buzilishiga yo‘l qo‘ymaslik, Suriya bo‘yicha yechim qabul qilish va boshqa mintaqaviy muammolarni hal qilish kun tartibida turibdi. Rossiya Turkiya, Eron va Fors ko‘rfazi davlatlari bilan faol hamkorlikni davom ettirmoqda, bu esa uni mintaqaviy kelishuvlarda muhim ishtirokchiga aylantiradi.

Bundan tashqari, Arktikada hamkorlik masalalari ham muhokama qilinadi, chunki bu hududda Rossiya strategik ustunlikni saqlab qolmoqda.

G’arbiy alyans

USAIDning tanazzuli: samarasiz xorijiy yordam
 
Ian Vasquez, Cato Institute vitse-prezidenti
 
AQSh hukumati xalqaro yordam dasturlarini isloh qilish o‘rniga, ularni butkul yopishga qaror qildi: Tramp ma'muriyatining USAIDni tugatish haqidagi qarori, Maskning "Hukumat samaradorligi departamenti" rahbari sifatida, uni "yog‘och maydalagichga tashlash va yo‘q qilish vaqti keldi" degan bayonot bilan chiqdi. Garchi bunday qo‘pol iboralar ortiqcha bo‘lsa-da, asosiy savol shuki: USAID haqiqatan ham o‘z vazifalarini bajara oldimi?
 
USAIDning muammosi nimada?
 
USAID ko‘p yillardan beri demokratiyani rag‘batlantirish, barqarorlikni ta’minlash va geosiyosiy aloqalarni mustahkamlash kabi turli maqsadlarga ega bo‘ldi. Ammo ushbu ko‘p qirrali strategiya natija bermaganini ko‘rsatmoqda. Xalqaro yordamning iqtisodiy rivojlanishga olib kelishi haqidagi da’volar esa asosga ega emas:
 
Birinchidan, iqtisodiy rivojlanish va yordam o‘rtasida bog‘liqlik yo‘q. Xalqaro Valyuta Jamg‘armasining 2005-yilgi tadqiqotiga ko‘ra, yordam olgan mamlakatlarning ba’zilari tez rivojlangan bo‘lsa, boshqalari umuman o‘sish ko‘rsatmagan.
 
Ikkinchidan, yordam korruptsiya va qaramlikni kuchaytiradi. Davlatdan-davlatga ajratilgan mablag‘lar samarasiz boshqaruv tizimlarini mustahkamlash orqali iqtisodiy taraqqiyotga zarar yetkazadi. Jahon Bankining 2007-yildagi tadqiqotiga ko‘ra, 1960–1999-yillar oralig‘ida yordam olgan 108 mamlakatda bu mablag‘lar siyosiy institutlarni zaiflashtirgan va demokratizatsiya jarayonlarini susaytirgan.
 
Uchinchidan, xorijiy ko‘mak demokratiya va iqtisodiy o‘sishga to‘siq bo‘ladi. Nobel mukofoti sovrindori Angus Ditonning 2013-yilda yozgan “The Great Escape” kitobida xorijiy yordamning mahalliy siyosatni yomonlashtirishini va uzoq muddatli o‘sish uchun zarur bo‘lgan institutlarni yemirishini ta’kidlanadi.
 
To‘rtinchidan, yordam shartlari amalda ishlamaydi. Xalqaro donorlar o‘z shartlarini qo‘ygan taqdirda ham, hukumatlar ularni bajarishga majbur emas. Jahon Bankining sobiq iqtisodchisi Pol Kollier donorlar shartlari amalda hech narsani o‘zgartirmasligini qayd etgan.
 
USAIDning yopilishi – to‘g‘ri qaror, lekin qonuniy bo‘lishi kerak
 
USAIDning budjeti AQShning umumiy federal xarajatlarida katta ulushga ega emas – 2024-yilda $32 mlrd yoki umumiy budjetning 1% dan kamrog‘ini tashkil etdi. Shunga qaramay, samarasiz dasturlarni qisqartirish o‘z-o‘zidan o‘zini oqlaydi.
 
USAIDning tugatilishi xorijiy yordamning rivojlanishni rag‘batlantirishdagi muvaffaqiyatsizligini tan olish bilan birga, inson taraqqiyoti uchun haqiqiy omillar – iqtisodiy erkinlik, xususiy mulk himoyasi va davlat hokimiyatining chegaralanishi muhimligini qayd etish imkoniyatini beradi.
 
Ammo USAIDni yopish faqat ijro hokimiyatining vakolatiga kirmaydi – uni Kongress tuzgan, demak uni yopish ham qonuniy yo‘l bilan, Kongressning roziligi bilan amalga oshirilishi kerak. O‘tgan yili qabul qilingan mablag‘lar taqsimoti to‘g‘risidagi qonun USAIDning har qanday qayta tashkil etilishi yoki qisqartirilishi oldidan Kongressga hisobot berish talabini belgilagan.
 
Xulosa qilib aytganda, USAIDning faoliyati samarali emasligi haqiqat, ammo uni yopish faqat qonun doirasida amalga oshirilishi lozim. Faqat shu yo‘l bilangina islohotlar barqaror natija berishi mumkin.

G’arbiy alyans

Ukraina Buyuk Britaniyaga sotildimi?

S.Pinxasova, siyosiy ekspert

Kiyev va London o‘rtasida yashirin kelishuv imzolangani haqidagi xabarlar Ukraina kelajagi borasida jiddiy savollarni tug‘dirmoqda. Manbalarga ko‘ra, ushbu bitimga muvofiq, Buyuk Britaniya urush yakunlanganidan so‘ng portlar, AES, gaz omborlari (umuman butun gaz tizimi), shuningdek, titan va gaz qazib olish ustidan nazorat o‘rnatishi mumkin. Buning evaziga London so‘zsiz harbiy va siyosiy yordam ko‘rsatishni kafolatlagan.

E’tiborlisi, Zelenskiy xuddi shunday kelishuvni AQSh bilan tuzishdan bosh tortgan. Ushbu bitim Vashingtonga nodir yer metallari qazib olish ustidan keng nazorat imkonini berishi kerak edi. Biroq, Kiyev aynan Britaniya bilan strategik hamkorlikni chuqurlashtirishni ma’qul ko‘rganini ko‘rishimiz mumkin.

Aslida, Ukraina tobora Buyuk Britaniyaning geosiyosiy aktiviga aylanmoqda. Bu esa nafaqat mintaqadagi kuchlar muvozanatiga, balki Kiyevning kelajakdagi muzokaralar pozitsiyasiga ham ta’sir qilishi shubhasiz.

Strategic Focus: Central Asia

Fitna nazariyasi: kirish

Ko‘pchilik massonlar va Illuminati kabi turli guruhlar dunyoni boshqaradi degan fitna nazariyalariga ishonadi. Ushbu videoda men fitna nazariyasi nima ekanligi, nega biz ularga ishonamiz va bu nazariyalarni tarqatishdan kimlar manfaatdor ekani haqida siyosatshunoslik nuqtayi nazaridan tushuntirdim.

📹 To`liq videoni tamosha qiling

👉🏿 @akromov_tahlili 👈🏿

🇰🇬🇹🇯 Qirg‘iziston va Tojikiston davlat chegarasini delimitatsiya qilish bo‘yicha tarixiy kelishuvga erishdi. Tegishli hujjat Bishkekda ikki mamlakat Xavfsizlik xizmatlari rahbarlari – Tashiyev va Yatimov tomonidan imzolandi.

987 km uzunlikdagi davlat chegarasini delimitatsiya qilish bo‘yicha muzokaralar 2002-yildan boshlangan edi. Biroq, muayyan hududlar bo‘yicha kelishmovchiliklar bir necha bor chegaradagi to‘qnashuvlarga olib kelgan.

Strategic Focus: Central Asia

Shu tariqa, “sovet merosi” va “Kreml qo‘li” mavzulari atrofidagi chegara mojarolari ko‘rinishidagi provosatsion spekulyatsiyalar davri Markaziy Osiyoda asta-sekin o‘tmishda qolmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, butun mintaqaning keng ko‘lamli rivojlanishi va integratsiyasi uchun mutlaqo yangi imkoniyatlarni ochmoqda.

Tural Kerimov, sharqshunos jurnalist

Strategic Focus: Central Asia