Moskvadan kelayotgan ma’lumotlarga ko‘ra, Kreml Ukrainadagi urushni sezilarli strategik natijalarsiz yakunlash ehtimoliga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Asosiy e’tibor esa axborot frontiga qaratilgan - ya’ni rossiyaliklarga bo‘lajak kelishuvni qanday qilib “g‘alaba” sifatida taqdim etish masalasi ishlab chiqilmoqda.

Ma’lum bo‘lishicha, Rossiya siyosiy blokida urushni davom ettirish ssenariysi tobora xavfliroq deb baholanmoqda. Xususan, urushning keyingi bosqichi umumiy safarbarlik, iqtisodiyotni to‘liq harbiy relsga o‘tkazish, soliqlarning oshishi, biznes faolligining pasayishi va resurslarning keskin kamayishini talab qilishi mumkinligi muhokama qilinmoqda.

Bundan tashqari, Kremlni nafaqat frontdagi vaziyat, balki iqtisodiy bosim ham jiddiy tashvishga solayotgani aytilmoqda. Dron hujumlarining Rossiya hududlariga tobora chuqurroq kirib borayotgani, demografik inqiroz va sanksiyalar fonida uzoq muddatli urush modeli barqaror emasligi tobora aniqroq ko‘rinmoqda.

Eng muhim jihat esa boshqa yerda: agar avval propaganda “Kiyevni egallash”, “denatsifikatsiya” yoki geosiyosiy burilish haqida gapirgan bo‘lsa, endi asosiy tezis “vaqtida to‘xtashni bilish” atrofida shakllanmoqda. Bu esa Kreml ichida ham maksimalist maqsadlardan asta-sekin voz kechish kayfiyati paydo bo‘layotganini ko‘rsatadi.

Aslida bu urushning eng paradoksal nuqtasi ham shunda: to‘rt yildan ortiq davom etgan janglar, ulkan iqtisodiy yo‘qotishlar va xalqaro izolyatsiyadan so‘ng Moskva jamiyatga harbiy triumfni emas, balki “nazorat ostidagi yakun”ni g‘alaba sifatida tushuntirishga urinmoqda.

Demak, yaqin oylar ichida Rossiya axborot makonida yangi ritorika kuchayishi mumkin: “asosiy maqsadlar bajarildi”, “Rossiya NATO bilan to‘qnashuvga bardosh berdi”, “davlat saqlab qolindi” kabi tezislar aynan ichki auditoriyani urushdan keyingi psixologik moslashuvga tayyorlash uchun ishlatilishi ehtimoldan xoli emas.

Strategic Focus: Atlantic

🇺🇿Ҳар йили мамлакатимизда 9-май – "Хотира ва қадрлаш куни" умумхалқ байрами сифатида нишонланиши юртимизда тинчликни асраш, мустақилликни мустаҳкамлаш, Ватан озодлиги йўлида қурбон бўлганлар хотирасини ёд этиш, бугун орамизда соғ-омон яшаётган уруш ва меҳнат фахрийларига ғамхўрлик кўрсатишнинг ёрқин амалий ифодасидир.

Маълумот учун: Ўзбекистон Республикаси Президенти, Қуролли Кучлар Олий Бош Қўмондони Шавкат Мирзиёев Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари ва ногиронларининг ҳар бирига 30 миллион сўм миқдорида бир марталик пул мукофотини тўлаш таклифни қўллаб-қувватлаб,тегишли ҳужжатларни имзолади.

Strategic Focus: LIVE

Prezident Shavkat Mirziyoyevning bu yilgi Moskva tashrifi va G‘alaba paradida ishtirok etishi ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokamalarga sabab bo‘ldi. Ayrimlar buni Rossiyaning bugungi geosiyosiy siyosati fonida tanqid qilayotgan bo‘lsa, boshqalar ushbu qarorni davlat manfaatlariga asoslangan pragmatik diplomatiya namunasi sifatida baholamoqda. Aslida, hissiyotlardan xoli va chuqur geosiyosiy tahlil shuni ko‘rsatadiki, bugungi murakkab xalqaro vaziyatda O‘zbekiston rahbariyatining asosiy maqsadi - mintaqaviy muvozanatni saqlash, milliy manfaatlarni himoya qilish va yirik davlatlar o‘rtasidagi raqobatda mustaqil siyosiy kursni davom ettirishdir.

Bugungi kunda Rossiya Markaziy Osiyoda, ayniqsa iqtisodiy, migratsion va xavfsizlik masalalarida muhim o‘yinchi bo‘lib qolmoqda. Shu sababli Toshkent uchun Moskva bilan yuqori darajadagi muloqotni saqlab qolish strategik zarurat hisoblanadi. Ayniqsa, Afg‘oniston omili, mintaqaviy xavfsizlik tahdidlari va global iqtisodiy beqarorlik sharoitida O‘zbekistonning Rossiya bilan konstruktiv aloqalarni davom ettirishi tabiiy holatdir. Bu yerda gap biror mafkuraviy yaqinlik haqida emas, balki sovuq siyosiy hisob-kitob va pragmatik davlat boshqaruvi haqida ketmoqda.

Shu bilan birga, Prezident Shavkat Mirziyoyev olib borayotgan siyosatning eng muhim jihati shundaki, tashqi pragmatizm ichki milliy siyosatdan ajralmagan holda amalga oshirilmoqda. Ya’ni Toshkent bir tomondan Rossiya bilan muvozanatli munosabatlarni saqlayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan mamlakat ichida milliy o‘zlikni anglash, tarixiy xotirani tiklash va mustaqil tarixiy tafakkurni shakllantirish siyosatini izchil davom ettirmoqda.

Buning eng yorqin misollaridan biri - so‘nggi yillarda sovet davrida “bosmachi”, “xalq dushmani” yoki “aksilinqilobchi” sifatida tamg‘alangan shaxslarni oqlash bo‘yicha olib borilayotgan keng ko‘lamli ishlar hisoblanadi. Ayniqsa, Moskva tashrifi arafasida milliy ozodlik harakati vakillarini reabilitatsiya qilishga oid tarixiy hujjatlarning qabul qilinishi juda muhim siyosiy va ramziy signal bo‘ldi. Bu orqali Toshkent shuni namoyon qilmoqdaki, O‘zbekiston o‘z tarixini endilikda sovet mafkurasi orqali emas, balki milliy manfaatlar va mustaqil davlat nuqtayi nazaridan baholamoqda.

Bu jarayonni ayrim tashqi kuzatuvchilar “Rossiyadan uzoqlashish” sifatida talqin qilishga urinmoqda. Biroq amalda vaziyat ancha murakkab va nozikdir. Shavkat Mirziyoyev siyosati keskin qarama-qarshilik yoki populistik bayonotlarga emas, balki ehtiyotkor muvozanat va strategik realizmga asoslanadi. Prezident bir vaqtning o‘zida ham Rossiya bilan pragmatik hamkorlikni davom ettirmoqda, ham O‘zbekistonning tarixiy va mafkuraviy mustaqilligini kuchaytirmoqda.

Shuningdek, Toshkent uchun 9-may mavzusi ham o‘ziga xos ma’noga ega. O‘zbekiston ushbu sanani imperiya yoki geosiyosiy loyiha sifatida emas, balki urush yillarida front va front ortida ulkan qurbonlik bergan millionlab o‘zbek xalqining tarixiy xotirasi sifatida qabul qiladi. Shu ma’noda Prezidentning tadbirda ishtiroki ham aynan O‘zbekiston xalqining Ikkinchi jahon urushidagi hissasini xalqaro maydonda yana bir bor eslatish va e’tirof ettirishga qaratilgan.

Umuman olganda, bugungi O‘zbekiston tashqi siyosati hissiyotlarga emas, balki uzoq muddatli strategik manfaatlarga asoslanmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev murakkab geosiyosiy sharoitda yirik davlatlar bilan muvozanatni saqlagan holda, mamlakat ichida milliy tiklanish, tarixiy adolat va mustaqil mafkurani shakllantirish siyosatini izchil davom ettirmoqda. Aynan mana shu yondashuv bugungi o‘zgaruvchan dunyoda O‘zbekistonning suvereniteti va milliy manfaatlarini himoya qilishning eng maqbul modeli sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Ekspert nigohi (3-son)

Bugun ekspertlar orasida eng ko‘p muhokama qilinayotgan mavzulardan biri - AQSh haqiqatan ham Eronga qarshi quruqlikdan bostirib kirishi mumkinmi va buning ortida neft hamda gaz resurslarini nazorat qilish maqsadi turibdimi, degan savol bo‘lmoqda. Bu mavzu bo‘yicha savollarimizga Strategic Focus eksperti A.Fayzullozoda javob beradi.

Savol: AQShning Eronga quruqlikdan bostirib kirish ehtimoli qanchalik yuqori?

Javob: Hozirgi vaziyatga qaraganda, bu ehtimol juda past. Chunki Vashingtondagi ayrim siyosiy doiralarning istaklari bilan real harbiy imkoniyatlar o‘rtasida katta farq bor. Eron oddiy davlat emas - bu katta hududga, tog‘li geografiyaga va 85 milliondan ortiq aholiga ega mamlakat. Bunday davlatga bostirib kirish uchun ulkan harbiy resurs kerak bo‘ladi.

Savol: Demak, asosiy muammo harbiy logistika masalasidami?

Javob: Ha, eng katta to‘siqlardan biri aynan logistika va xarajat masalasi. Pentagon hisob-kitoblariga ko‘ra, Eron bilan keng ko‘lamli urushning birinchi bosqichi o‘ziyoq 200 milliard dollardan oshishi mumkin. Bundan tashqari, AQShga kamida 500–800 ming askarlik katta harbiy guruh kerak bo‘ladi. Hozir esa mintaqada bunday imkoniyat yo‘q.

Savol: AQShning neft omiliga qiziqishi haqiqatan ham mavjudmi?

Javob: Albatta, energetik manfaat mavjud. Hatto 2026-yil fevral oyida Ummondagi muzokaralarda AQShning Eron energetika sektoridagi iqtisodiy ishtirokini tiklash masalasi ham muhokama qilingani haqida mish-mishlar tarqaldi. Lekin bu yerda gap tanklar bilan neft quduqlarini egallash haqida emas. Vashington ko‘proq kelajakda Eron energetika bozorini G‘arb kompaniyalari uchun ochadigan siyosiy muhit yaratishga urinmoqda.

Savol: Unda nega AQSh hozircha ehtiyotkor harakat qilyapti?

Javob: Chunki Eronning assimetrik javob imkoniyatlari juda katta. Tehron Hormuz bo‘g‘ozini yopishi, AQSh bazalariga dronlar bilan hujum qilishi yoki butun mintaqani beqarorlashtirishi mumkin. Bu esa nafaqat Yaqin Sharq, balki global iqtisodiyot uchun ham jiddiy xavf tug‘diradi.

Savol: “Epic Fury” operatsiyasi haqida ham ko‘p gapirilmoqda. Asosiy xulosangiz?

Javob: Bu operatsiya AQSh resurslari ham cheksiz emasligini ko‘rsatdi. Mart–aprel oylaridagi operatsiyalar davomida yuzlab yuqori aniqlikdagi raketalar ishlatildi. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, taxminan 850 ta “Tomahawk” raketasi sarflangan. Bu esa Pentagon zaxiralariga jiddiy ta’sir qildi va AQShni boshqa yo‘nalishlardagi ayrim harbiy kontingentlarini qisqartirishga majbur qildi.

Savol: Demak, AQShning asosiy strategiyasi o‘zgarganmi?

Javob: Aslida ha. Hozir Vashington to‘g‘ridan-to‘g‘ri bosib olishdan ko‘ra, iqtisodiy bosim, sanksiyalar, ichki noroziliklarni qo‘llab-quvvatlash va nuqtaviy harbiy zarbalar orqali Eronni zaiflashtirish strategiyasiga ko‘proq urg‘u bermoqda. Ya’ni asosiy maqsad - Tehronni uzoq muddatli bosim orqali yon berishga majbur qilish.

Savol: Yaqin istiqbolda mintaqada qanday ssenariy ehtimoli yuqori?

Javob: Hozirgi tendensiyalar shuni ko‘rsatmoqdaki, katta quruqlik urushidan ko‘ra “holdan toydirish urushi” davom etishi ehtimoli yuqoriroq. Ya’ni asosiy kurash front chizig‘ida emas, iqtisodiy bosim, texnologik qarama-qarshilik, proksi-kuchlar va siyosiy transformatsiyalar orqali davom etadi.

Strategic Focus: Central Asia

O’zbek xalqi Ikkinchi jahon urushida:

➖ 6 mln 800 ming kishidan iborat respublika aholisining 1 mln 950 ming nafari urushda ishtirok etgan;

➖ Yarim milliondan ziyod hamyurtimiz jang maydonlarida halok boʻlib, 158 mingdan koʻprogʻi bedarak yoʻqolgan, 60 ming nafardan ortiq vatandoshimiz esa nogiron boʻlib qaytgan;

➖ Urush davrida 214 ming nafar oʻzbekistonlik askar va ofitserlar jangovar orden va medallar bilan taqdirlangan boʻlsa, ularning 301 nafari eng oliy nishon – Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan, 70 nafar yurtdoshimiz esa uchala darajadagi “Slava” ordeni bilan mukofotlangan;

➖ Xalqimiz urush hududlaridan koʻchirib keltirilgan 1 mln 500 mingdan ortiq insonga, jumladan, ota-onasi va oilasidan judo boʻlgan 250 ming nafar bolaga boshpana bergan.

P.S: Urushlar yana avj olayotgan, insoniyat hali yuz yil ham bo’lmasdan bu eng dahshatli yillarni unutayozgan hozirgi davrda o’tmishni xotirlash va undagi xatolarni takrorlamaslik juda muhim. Dunyoda tinchlik bo’lsin, hech bir avlod urush azoblarini tortmasin, ilohim!


👉 @jahongirolimov_rasmiy 👈

Yaqin Sharqdagi keskinlik fonida Eron tashqi ishlar vaziri A.Aroqchining Pekinga tashrifi keng muhokamalarga sabab boʻlmoqda. Hozirgi vaziyatda Eron uchun Xitoy xalqaro maydondagi asosiy siyosiy tayanchlardan biriga aylanmoqda. Ayniqsa G‘arb bosimi, sanksiyalar va harbiy xavflar kuchaygan bir paytda Tehron Pekin orqali o‘zining xalqaro izolyatsiyada emasligini ko‘rsatishga urinmoqda.

Pekin esa bu jarayonda o‘zini “tinchlik tarafdori” sifatida namoyish qilmoqda. Xitoy tashqi ishlar vaziri Van I sulh, muzokara va barqarorlik haqida gapirayotgan bo‘lsa-da, amalda Pekinning real vositachilik tashabbuslari deyarli ko‘rinmayapti. Bu esa Xitoyning klassik geosiyosiy uslubini ko‘rsatadi: Pekin imkon qadar neytral ritorikani saqlagan holda, o‘zining iqtisodiy va strategik manfaatlarini himoya qilishga urinadi. Chunki Xitoy uchun asosiy masala - Yaqin Sharqda urushning kengayib ketmasligi va global energiya bozori izdan chiqmasligidir.

Ayniqsa Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat Pekin uchun nihoyatda muhim. Dunyo neft tranzitining katta qismi aynan shu hudud orqali o‘tadi va har qanday eskalatsiya Xitoy iqtisodiyotiga bevosita zarba beradi. Shu sababli Pekin Erondan dengiz savdo yo‘llari xavfsizligini ta’minlashni talab qilmoqda. Biroq Tehron Xitoyning bu chaqiriqlariga ochiq javob bermayotgani ham ikki tomon o‘rtasidagi munosabatlar mutlaq ittifoq emasligini ko‘rsatmoqda.

Bugungi vaziyatda Eronning asosiy maqsadi - Xitoy orqali siyosiy himoya va iqtisodiy nafas olish imkoniyatini saqlab qolishdir. Tehron, ayniqsa, BMT Xavfsizlik Kengashida Pekin vetosiga umid qilmoqda. Shu bilan birga, Eron Xitoyga AQSH bilan muzokaralarda Pekin manfaatlarini ham hisobga olishini signal qilmoqda. Bu esa Tehronning tobora ko‘proq Sharqqa qaram bo‘lib borayotganini anglatadi.

Biroq Xitoy ham Eron sabab AQSH bilan to‘qnashuvni chuqurlashtirishni istamaydi. Pekin uchun Saudiya Arabistoni va BAA kabi arab davlatlari bilan iqtisodiy aloqalar Eronnikidan ancha muhimroq. Bundan tashqari, Xitoyning asosiy strategik prioriteti hali ham Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va Tayvan masalasi bo‘lib qolmoqda. Shu sababli Yaqin Sharq Pekin uchun ikkilamchi geosiyosiy front hisoblanadi.

Shu bilan birga, Xitoy uchun AQSHning Yaqin Sharqda resurs va harbiy imkoniyatlarini band qilib qo‘yishi ma’lum darajada foydali ham. Chunki bu Vashingtonning Osiyodagi bosimini vaqtincha kamaytiradi. Ammo urushning nazoratsiz eskalatsiyasi Xitoy iqtisodiyoti va eksport tizimiga ham jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Shu sababli Pekin bugungi inqirozda juda ehtiyotkor va pragmatik siyosat yuritmoqda.

Aslida Aroqchining Pekinga safari ortida yana bir muhim omil bor - bu D.Trampning Xitoyga kutilayotgan tashrifi fonida pozitsiyalarni muvofiqlashtirishdir. Demak, bugungi diplomatik faollik faqat Eron-Isroil yoki Eron-AQSH qarama-qarshiligi bilan bog‘liq emas. Bu - global kuch markazlari o‘rtasida yangi savdolashuv va ta’sir zonalarini qayta taqsimlash jarayonining bir qismi hisoblanadi.

Strategic Focus: Central Asia

Bugungi geosiyosiy vaziyat shuni ko‘rsatmoqdaki, AQSH va Eron o‘rtasidagi ehtimoliy kelishuv Yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanatini tubdan o‘zgartirishi mumkin. G‘arb matbuotida paydo bo‘layotgan ma’lumotlarga ko‘ra, Vashington va Tehron urushni to‘xtatish hamda keskinlikni pasaytirish bo‘yicha vaqtinchalik kompromissga yaqinlashgan. Biroq bu kelishuv ayrim ekspertlar tomonidan “epik falokat” sifatida baholanmoqda. Sababi oddiy: AQSH Eronni to‘liq zaiflashtirish yoki uning yadro va raketa dasturini tugatish maqsadiga erisha olmayapti.

Muhim jihati shundaki, ehtimoliy memorandum Eronning asosiy strategik imkoniyatlarini saqlab qoladi. Tehron uranni boyitishni to‘liq to‘xtatishga, yuqori boyitilgan uran zaxiralarini topshirishga va raketa dasturidan voz kechishga tayyor emas. Demak, agar kelishuv imzolansa ham, Eron mintaqadagi harbiy-siyosiy ta’sirini saqlab qoladi. Bu esa Isroil va AQSHdagi “qat’iy bosim tarafdorlari” uchun jiddiy siyosiy mag‘lubiyat sifatida ko‘rilmoqda.

Aslida, Vashingtonning dastlabki strategiyasi Eronni maksimal bosim orqali tizimli zaiflashtirish edi. Ammo hozirgi jarayonlar boshqa manzarani ko‘rsatmoqda: AQSH asta-sekin “Eronni sindirish” strategiyasidan “Eronni jilovlash va muzokara orqali boshqarish” modeliga o‘tmoqda. Bu esa global miqyosda Amerika geosiyosiy qudratining cheklanishi haqidagi qarashlarni kuchaytiradi.

Mazkur jarayondagi eng muhim omillardan biri esa - Xitoyning roli. Pekin bugun nafaqat Eronning asosiy iqtisodiy hamkori, balki uning geosiyosiy himoyachisiga ham aylanmoqda. Xitoy Eron neftining asosiy xaridoriga aylangan va Hormuz bo‘g‘ozidagi barqarorlik Pekin uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Shu sababli Xitoy AQSH va Eron o‘rtasidagi muzokaralarda yashirin, ammo juda kuchli ta’sir o‘tkazmoqda.

Bundan tashqari, Pekin Erondagi hukumatning qulashidan manfaatdor emas. Chunki Tehronda g‘arbparast hukumat paydo bo‘lishi Xitoyning Yaqin Sharqdagi uzoq muddatli strategiyasiga zarba bo‘lishi mumkin. Shu nuqtai nazardan qaraganda, bugungi Eron masalasi endi faqat yadro dasturi yoki mintaqaviy xavfsizlik haqida emas - bu AQSH va Xitoy o‘rtasidagi global ta’sir kurashining yangi frontiga aylanmoqda.

Yana bir muhim jihat - Hormuz bo‘g‘ozi masalasi. Eron ushbu strategik dengiz yo‘lagida nazorat va ta’sir elementlarini saqlab qolishni talab qilmoqda. Agar Tehron bu borada siyosiy imtiyoz olsa, u holda Eron urushdan keyin ham global energetik logistika ustidan bosim instrumentini saqlab qoladi. Bu esa neft bozorlari va xalqaro savdo xavfsizligiga bevosita ta’sir qiladi.

Umuman olganda, bugungi muzokaralar shuni ko‘rsatadiki, Yaqin Sharqda yangi geosiyosiy arxitektura shakllanmoqda. Unda Eron to‘liq mag‘lub davlat emas, balki muzokara orqali o‘z pozitsiyasini saqlab qolayotgan regional markaz sifatida namoyon bo‘lmoqda. Eng katta strategik yutuq esa aynan Xitoy tomonida bo‘lishi mumkin. Chunki Pekin asta-sekin Yaqin Sharqda “muqobil vositachi va barqarorlashtiruvchi kuch” imijini shakllantirmoqda.

J.Bahodirov, mustaqil tadqiqotchi

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Strategic Focus platformasi barcha kuzatuvchi va tahlilchilar uchun ochiq!

Sizda dolzarb geosiyosiy, iqtisodiy yoki mintaqaviy mavzu bo‘yicha tahliliy fikr bormi? Unda o‘z tahliliy materialingizni bizga yuboring.

Eng qiziqarli va sifatli materiallar kanalimizda “Kuzatuvchi minbari” rukni ostida e’lon qilinadi.

📩 Materiallarni yuborish uchun: @sfca_admin

AQSH prezidenti Donald Trampning Hormuz bo‘g‘ozidagi harbiy-dengiz operatsiyasini kutilmaganda to‘xtatishi Yaqin Sharqdagi vaziyat yangi bosqichga o‘tayotganini ko‘rsatmoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, “Ozodlik loyihasi” deb nomlangan operatsiya aslida Eron ustidan bosimni keskin oshirish, uning dengiz logistikasini nazorat ostiga olish va Tehronni strategik yon berishga majbur qilish uchun tayyorlangan edi. Biroq operatsiya to‘liq boshlanmasidan turib “pauza”ga qo‘yildi. Bu qaror ortida diplomatik hisob-kitob yotgani aytilmoqda.

Qayd etilishicha, Vashington so‘nggi haftalarda Eronning raketa infratuzilmasi, harbiy obyektlari va havo mudofaa tizimlariga jiddiy zarbalar berdi. Ayrim manbalarga ko‘ra, AQSH va Isroil tomonidan amalga oshirilgan hujumlar natijasida Tehron sezilarli harbiy yo‘qotishlarga uchragan. Ammo eng muhim maqsad - Eronning yadro salohiyatini to‘liq yo‘q qilish amalga oshmagan. Demak, AQSH kuch ishlatish orqali strategik ustunlikka erishgan bo‘lsa-da, Eronni to‘liq sindira olmadi.

Shu fonda Tramp administratsiyasi yangi xavfni ko‘rmoqda: agar urush chuqurlashsa, mojaro butun mintaqaga yoyilishi mumkin. Eron hali ham AQSH bazalariga, energetik infratuzilmaga va Hormuz bo‘g‘ozidagi xalqaro savdo yo‘llariga tahdid qilish imkoniyatini saqlab qolmoqda. Bu esa neft narxlari, global logistika va xalqaro bozorlarga bevosita ta’sir qiladi. Shu sababli Oq uy harbiy bosimni vaqtincha to‘xtatib, muzokara oynasini ochishga qaror qilgan ko‘rinadi.

Bu borada AQSHdagi ichki siyosiy bosimni ham hisobga olish kerak. Tramp uchun yangi uzoq urush siyosiy jihatdan xavfli bo‘lishi mumkin. Amerika jamiyatida Yaqin Sharqdagi navbatdagi harbiy kampaniyaga nisbatan charchoq mavjud. Shu sababli Tramp bir vaqtning o‘zida ham “qat’iy lider”, ham “urushni to‘xtata oladigan muzokarachı” obrazini shakllantirishga urinmoqda.

Eng muhim xulosa shundaki, Vashingtonning Eron bo‘yicha siyosati asta-sekin o‘zgarmoqda. Dastlabki maqsad Tehronni maksimal bosim orqali zaiflashtirish bo‘lgan bo‘lsa, endi AQSH ko‘proq “nazorat ostidagi tiyib turish” modeliga o‘tmoqda. Ya’ni, Amerika Eronni butunlay qulatish emas, balki uning imkoniyatlarini cheklash va muzokaralar orqali boshqarishni afzal ko‘rayotgandek ko‘rinadi.

Bu esa Yaqin Sharqda yangi geosiyosiy bosqich boshlanayotganini anglatadi. Chunki hozir asosiy savol urushning o‘zi emas, balki undan keyingi kuchlar muvozanati qanday shakllanishida qolmoqda.

Z.Abdullayeva, kuzatuvchi

Strategic Focus: Central Asia

AQSHda so‘nggi yillarda kuzatilayotgan eng muhim siyosiy tendensiyalardan biri - dinning davlat boshqaruvi va jamoat hayotidagi rolini qayta kuchaytirishga urinishdir. Bu jarayon endi oddiy konservativ ritorika darajasidan chiqib, davlat siyosatini shakllantiruvchi mafkuraviy yo‘nalishga aylanmoqda. Ayniqsa respublikachilar va Tramp atrofidagi konservativ doiralar orasida “Amerika o‘zining xristian ildizlariga qaytishi kerak” degan qarash tobora faol ilgari surilmoqda.

Bugungi bahs markazida esa AQSH siyosiy tizimining eng asosiy tamoyillaridan biri - “cherkov va davlat ajratilgan” degan prinsip turibdi. Konservativ lager vakillari ushbu modelni liberal elitalar tomonidan yaratilgan sun’iy cheklov sifatida talqin qilmoqda. Ularning fikricha, diniy qadriyatlarning davlat institutlaridan siqib chiqarilishi Amerika jamiyatidagi axloqiy inqirozning asosiy sabablaridan biridir.

Shu sababli AQSHda yangi konservativ to‘lqin davlat maktablarida diniy elementlarni kengaytirish, ibodat va diniy ramzlarni qaytarish, shuningdek diniy tashkilotlarning davlat bilan hamkorligini kuchaytirishga urinmoqda. Bundan tashqari, diniy e’tiqod asosida ayrim federal talablarni rad etish huquqini kengaytirish bo‘yicha ham bosim kuchaymoqda. Bu, ayniqsa gender siyosati, LGBT masalalari, vaksina majburiyati va tibbiy standartlar atrofida yaqqol ko‘rinmoqda.

Aslida bu oddiy diniy masala emas. Gap AQSHning kelajakdagi ideologik modeli haqida ketmoqda. Bir tomonda Amerikani sekulyar, multikultural va liberal davlat sifatida saqlab qolmoqchi bo‘lgan kuchlar turibdi. Ikkinchi tomonda esa mamlakatni “an’anaviy xristian sivilizatsiyasi” sifatida qayta shakllantirishni istayotgan konservativ blok mavjud.

Muhim jihati shundaki, bu jarayon faqat ichki siyosat bilan cheklanmaydi. AQSHdagi madaniy va diniy transformatsiya global siyosatga ham ta’sir qiladi. Chunki Vashingtonning tashqi siyosiy qarorlari ko‘pincha ichki mafkuraviy muhit bilan chambarchas bog‘liq bo‘ladi. Agar konservativ-diniy qarashlar davlat apparatida yanada kuchaysa, AQSHning xalqaro kun tartibidagi ustuvorliklari ham o‘zgarishi mumkin.

Bugungi “madaniy urush” aslida jamiyatning qaysi qadriyatlar asosida yashashi haqidagi kurashdir. Liberal model individual erkinlik va sekulyarizmni himoya qilsa, konservativ lager kollektiv oʻziga xoslik, din va “an’anaviy Amerika” g‘oyasini oldinga surmoqda. Eng xavfli jihati esa - bu qarama-qarshilik tobora chuqur siyosiy qutblashuvga aylanib borayotgani.

Natijada AQSH hozir nafaqat geosiyosiy yoki iqtisodiy raqobat ichida, balki o‘zining ichki sivilizatsion modelini qayta aniqlash bosqichiga ham kirib bormoqda. Va aynan shu omil kelajakda Amerika siyosatining eng asosiy belgilovchi faktorlaridan biriga aylanishi mumkin.

A.Fayzullozoda, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Atlantic

Kremlning “urush yakuniga yaqinlashmoqda” degan bayonotlari g‘olib davlat ritorikasidan ko‘ra ko‘proq charchagan tizimning propagandasiga o‘xshaydi. Bir necha yil davomida “tarixiy missiya” sifatida taqdim etilgan loyiha endi Rossiya jamiyatiga “strategik tanaffus” sifatida tushuntirilmoqda. Haqiqatda esa Moskva asta-sekin maksimal maqsadlarga erisha olmaganini tan olishga majbur bo‘lyapti.

Eng qiziq tomoni - Kreml bugun Trampning Ukraina jarayonidan chiqib ketishidan qo‘rqmoqda. Bir vaqtlar “mustaqil geosiyosiy markaz” sifatida ko‘rsatilgan Rossiya endi AQSH ichki siyosatidagi vaziyatga qarab strategiya qurishga majbur. Moskva agar Tramp siyosiy jihatdan zaiflashsa yoki Ukraina mavzusidan voz kechsa, Rossiya yanada agressivlashayotgan Yevropa va harbiy jihatdan kuchaygan Kiyev bilan yolg‘iz qolishini yaxshi tushunadi.

Shu sababli Kreml bugun ehtiyotkor o‘ynamoqda. Avvallari har qanday bosimga eskalatsiya bilan javob bergan tizim hozir aksincha, vaziyatni nazorat ostida ushlab turishga urinmoqda. Chunki Moskva ham urushning cho‘zilishi Rossiya iqtisodiyoti va davlat tizimini asta-sekin yemirib borayotganini ko‘rib turibdi.

Ha, Rossiya harbiy ishlab chiqarishni oshirdi. Zavodlar uch smenada ishlayapti. Ammo bu “kuchayish” emas, balki mamlakatning tobora militarizatsiyalashayotganidan dalolat beradi. Fuqarolik iqtisodiyoti sekinlashmoqda, texnologik qaramlik ortmoqda, inson resurslari kamaymoqda va butun tizim “urush iqtisodiyoti”ga moslashtirilmoqda. Bu uzoq muddatli rivojlanish modeli emas - bu omon qolish modeli.

Eng og‘ir zarba esa imijga bo‘ldi. Kreml bir vaqtlar o‘zini global alternativ markaz sifatida ko‘rsatishga harakat qilgan edi. Bugun esa Rossiya tobora ko‘proq Xitoy iqtisodiyotiga, neft narxlariga va AQSH siyosiy taqvimiga qaram bo‘lib qolmoqda. “Superdavlat” narrativi o‘rnini sekin-asta “sanksiyalar ostidagi harbiy lager” manzarasi egallayapti.

Hozirgi jarayon Rossiyaning kuchaygani emas, balki uning strategik imkoniyatlari torayib borayotganini ko‘rsatmoqda. Kreml uchun eng katta muammo endi front emas - balki urushni jamiyatga qanday tushuntirish masalasi bo‘lib qolyapti. Chunki har safar “hal qiluvchi bosqich” haqida gapirilgach, navbatdagi cho‘zilish boshlanmoqda.

Natijada Moskva bugun g‘alaba formulasini emas, imkon qadar qulay tanaffus formulasini qidirmoqda. Va bu allaqachon butunlay boshqa geosiyosiy holatdir.

S.Pinxasova, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Central Asia

Bugungi geosiyosiy raqobatda davlatlar o‘rtasidagi kurash faqat harbiy yoki iqtisodiy maydonda kechmayapti. Endi asosiy jang maydoni - inson ongi, jamiyat kayfiyati va axborotni qabul qilish mexanizmlariga ko‘chmoqda. Yevropa ekspertlari buni “kognitiv urush” deb atamoqda. Ya’ni maqsad hududni emas, avvalo odamlarning fikrlash tizimini nazorat qilishdir. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston uchun ham axborot suvereniteti milliy xavfsizlikning ajralmas qismiga aylanmoqda.

Klassik propaganda ko‘proq ma’lum bir g‘oyani targ‘ib qilishga qaratilgan bo‘lsa, kognitiv urushning vazifasi - jamiyatdagi ishonchni yemirishdir. Bunda davlat institutlariga nisbatan shubha uyg‘otish, inqiroz paytida emotsional manipulyatsiya qilish va sun’iy axborot xaosi yaratish asosiy vosita sifatida ishlatiladi. Ayniqsa, texnogen avariyalar, chegaradagi hodisalar yoki ijtimoiy keskinlik paytida yolg‘on narrativlar juda tez tarqaladi.

Markaziy Osiyo uchun bu tahdidning eng xavfli jihati - axborot vakuumi tezda tashqi manipulyatorlar tomonidan to‘ldirilishidir. So‘nggi yillarda Yevropadagi dron hodisalari yoki favqulodda vaziyatlarda ko‘rindi: agar rasmiy pozitsiya kechiksa, jamiyat fikrini Telegram-kanallar va anonim tarmoqlar shakllantirib bo‘ladi. Amalda ilk 15–45 daqiqa ichida kim narrativni egallasa, keyingi muhokama ham o‘sha yo‘nalishda ketadi.

Bunga qo‘shimcha ravishda, TikTok va Telegram kabi platformalarda moderatsiya va faktcheking tizimlari zaiflashmoqda. Natijada migratsiya, din, milliy identitet yoki chegara masalalarida provokatsion kontent tarqatish ancha osonlashdi. Eng muhim xavf esa - sun’iy intellekt texnologiyalaridir. Generativ AI endi o‘zbek tilida ham “xalq ovozi”ga o‘xshash soxta postlar, audio yoki rasmiy bayonotga o‘xshash materiallarni ommaviy ishlab chiqara oladi. Oddiy foydalanuvchi uchun bunday kontentning haqiqiy yoki soxtaligini aniqlash tobora qiyinlashmoqda.

Shu sababli O‘zbekiston uchun axborot xavfsizligi endi faqat internetni nazorat qilish masalasi emas, balki davlatning strategik barqarorligi masalasiga aylanmoqda. Birinchi navbatda, “reaktiv javob” modelidan chiqish zarur. Ya’ni davlat faqat mojaro kattalashgandan keyin emas, balki voqea yuz berishi bilan tezkor interpretatsiya bera olishi kerak. Chunki zamonaviy axborot urushida tezlik ba’zan haqiqatning o‘zidan ham muhimroq omilga aylanmoqda.

Ikkinchi muhim yo‘nalish - davlat va texnologik sektor o‘rtasidagi koordinatsiya. Energetika kompaniyalari, internet-provayderlar va raqamli platformalar o‘rtasida yagona monitoring tizimi shakllanmasa, koordinatsiyalashgan axborot hujumlarini erta aniqlash qiyin bo‘ladi. Bir xil mazmundagi shikoyatlar, birdaniga ko‘paygan provokatsion postlar yoki sun’iy trendlar aslida tashqi manipulyatsiya elementi bo‘lishi mumkin.

Uchinchi masala esa - mintaqaviy hamkorlik. Yevropa tajribasi shuni ko‘rsatdiki, bunday tahdidlarga qarshi yolg‘iz kurashish samarasiz. Shu sababli Markaziy Osiyoda ham kognitiv xavfsizlik bo‘yicha umumiy platforma yoki mintaqaviy markaz yaratish masalasi dolzarb bo‘lib bormoqda. Chunki bir davlatda sinovdan o‘tgan manipulyativ texnologiyalar qisqa vaqt ichida qo‘shni mamlakatlarga ham ko‘chmoqda.

Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston uchun “kognitiv perimetr”ni himoya qilish senzura o‘rnatish emas, balki milliy subyektlikni saqlab qolish masalasidir. Global kuch markazlari axborot maydonidan geosiyosiy bosim vositasi sifatida foydalanayotgan bir paytda, mamlakat o‘z narrativi va voqealarga o‘z interpretatsiyasiga ega bo‘lishi kerak. Chunki zamonaviy dunyoda kim voqeani birinchi tushuntirsa, ko‘pincha haqiqatni ham o‘sha belgilaydi.

Z.Aliyeva, kuzatuvchi

Strategic Focus: Central Asia